III SA/Gl 1298/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 30 listopada 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 30 listopada 2016 r. Pismem z 17 sierpnia 2016 r. I. W. wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług. W skardze zawarła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazała, że od 2 lutego 2016 r. przebywa na urlopie macierzyńskim w związku z urodzeniem drugiego syna. Ponieważ do pobieranego z tego tytułu zasiłku skierowana została egzekucja do wypłaty pozostaje 743,77 zł. W tej sytuacji większość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego spoczywa na mężu, z którym pozostaje w rozdzielności majątkowej. Oszacowała je na łączną kwotę 4.742,00 zł. Dodatkowo wskazała na posiadane przez męża zobowiązania finansowe z tytułu zaciągniętych kredytów oraz konieczność ich spłaty w ustalonych ratach, które wynoszą 2.131,00 zł, a także na wydatki związane z kształceniem, tj. 355,00 zł i obsługą prawną - 1.200,00 zł. W oświadczeniu o posiadanym majątku wymieniła [...] udziału w nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym o pow. [...] m2 wraz z garażem o pow. [...] m2, których wartość oszacowała na 70.000,00 zł. Na wezwanie referendarza, jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy przedłożyła: - zeznanie podatkowe PIT-37 za 2015 r., gdzie zadeklarowała dochód w kwocie 5.045,20 zł; - potwierdzenia wypłaty przez zakład ubezpieczeń społecznych następujących kwot: 751,75 zł (październik), 727,82 zł (wrzesień), 751,75 zł (sierpień); - zestawienie paragonów dokumentujących ponoszone w związku z utrzymaniem wydatki w łącznej kwocie 1.184,41 zł; - potwierdzenia transakcji dokonywanych z rachunku bankowego męża dotyczących opłat za energię elektryczną, raty zaciągniętego kredytu, czesnego za studia, abonamentu za telewizję cyfrową; - dokumenty dotyczące podatku od nieruchomości oraz wysokości opłat z tytułu gospodarowania odpadami komunalnymi; - pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o dokonywanych w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym zajęciach kwoty 329,92 zł (lipiec i sierpień) oraz 319,28 zł (wrzesień); - wydruk z księgi wieczystej zabudowanej nieruchomości położonej w Z. o pow. [...]ha. Dodatkowo w piśmie z 15 listopada 2016 r. wyjaśniła, że wnioskowane przez Sąd dane dotyczące K. W. zostały przedłożone jedynie w zakresie ujawnionym przez małżonka skarżącej ze względu na fakt, iż nie jest on stroną postępowania, a ponadto uzasadnione jest to koniecznością ochrony jego danych osobowych. Na marginesie skarżąca zaznaczyła, że wraz z małżonkiem pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej, w konsekwencji prowadzą odrębne gospodarstwa domowe, a skarżąca w znacznej mierze utrzymuje się ze wsparcia finansowego małżonka (alimenty, w tym na dzieci). Postanowieniem z 30 listopada 2016 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Wskazał, że podane przez skarżącą dane jako niekompletne nie pozwalały na wolną od wątpliwości ocenę złożonego wniosku. W zakreślonym terminie skarżąca wniosła na powyższe postanowienie sprzeciw. W uzasadnieniu wskazała, że mimo wykazania przez, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Zdaniem skarżącej powyższe rozstrzygnięcie pozostaje nieprawidłowe i prowadzi w konsekwencji do nieuzasadnionego pozbawienia jej drogi sądowej w sprawie. Dodała, iż pozostaje ona z mężem w rozdzielności majątkowej i pomimo wspólnego zamieszkiwania, prowadzi z nim oddzielne gospodarstwo domowe, stąd nie posiada dostępu do jego dokumentów finansowych, oddzielnie składają oświadczenia majątkowe i posiadają odrębne konta. Skarżąca nie ma zatem faktycznej możliwości przedłożenia żądanych przez Sąd dokumentów, w konsekwencji nie może ponosić negatywnych konsekwencji powyższego. Skarżąca uważa, że wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Comiesięczne wydatki niejednokrotnie wykraczają poza jej finansowe możliwości i już teraz zmuszona jest do prowadzenia oszczędnego trybu życia, bez ponoszenia zbędnych wydatków. Wsparcie rodzinny, o którym nadmieniła skarżąca, nie stanowi pomocy finansowej, a ogranicza się jedynie do doraźnego wsparcia w codziennych obowiązkach. Skarżąca uważa, że spełniła warunki niezbędne do udzielenia jej prawa pomocy, bowiem wykazała, że nie jest w stanie ich uiścić bez uszczerbku w kosztach niezbędnych dla utrzymania siebie i rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie należało utrzymać w mocy. Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 tekst jedn. ze zm.), zwanej dalej: p.p.s.a., w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Należy zaznaczyć, że I. W., składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego i z tego powodu jego przyznanie następuje jedynie w wyjątkowych przypadkach, a mianowicie w sytuacji, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta musi być realna, a do stwierdzenia jej zaistnienia niezbędne jest dokładne poznanie sytuacji wnioskodawcy. To na składającym wniosek spoczywa ciężar przekonania Sądu, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 listopada 2012 r., sygn. akt: I FZ 429/12 – dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak pozostałe, przytaczane w dalszej części uzasadnienia, orzeczenia). Rozstrzygnięcie zatem w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. To strona musi wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Właściwe bowiem przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających wobec niej zastosowanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwi sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny jej sytuacji majątkowej. Nastąpić to może tylko w przypadku, gdy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, tj. spójny i niebudzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej zasadność zastosowania wobec niej instytucji prawa pomocy. Skoro udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, to powinno ono sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 stycznia 2013 r., sygn. akt: II FZ 987/12, LEX nr 1274301). Ponadto w orzecznictwie podkreśla się, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Może być ono przyznane na wniosek osób bardzo ubogich, znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich zapłata byłaby związana z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Zaznaczyć należy, że przezorności i zapobiegliwości w zakresie zdobycia środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym należy przy tym szczególnie wymagać od osób biorących udział w postępowaniach sądowych w związku z prowadzoną przez siebie profesjonalną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszelkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów sądowych (por. postanowienia NSA z 24 czerwca 2008 r., sygn. akt l GZ 147/08 oraz z 9 lipca 2008 r., sygn. akt l FZ 265/08). W orzecznictwie utrwalony jest także pogląd, że podmiot który nie wykazał, iż utracił płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinien partycypować w kosztach postępowania sądowego (zob. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008r., sygn. akt I OZ 208/08). Analizując przedstawione we wniosku okoliczności i przedłożoną przez skarżącą dokumentację Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, gdyż skarżąca nie wykazała w sposób dostateczny, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wskazać należy, że skarżąca wykazała się dużą niekonsekwencją swojego postępowania. Po przeanalizowaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, załączoną do niego dokumentację a także złożone w toku postępowania pismo z 15 listopada 2016 r. oraz sprzeciw, Sąd zestawił powyższe ze przedłożonymi przez I. W. dokumentami do sprawy III SA/Gl 1531/16 i doszedł do wniosku, że skarżąca podaje całkowicie sprzeczne informacje w zależności od prowadzonej sprawy. W niniejszej sprawie skarżąca stoi na stanowisku, że z uwagi na rozdzielność majątkową i prowadzenie odrębnych gospodarstw domowych nie ma możliwości przedłożenia dokumentacji finansowej męża gdyż nie ma do niej dostępu. Natomiast w równolegle prowadzonej sprawie III SA/Gl 1531/16 na wezwanie referendarza, za pismem z 22 grudnia 2016 r. (data wpływu do Sądu) przedłożyła część dokumentów (poza dokumentacją dotyczącą skarżącej przedłożono m.in. wyciągi z rachunków bankowych K. W., potwierdzenie przelewu jego wynagrodzenia, PIT-36L, PIT/B, PIT/0, PIT-28/A oraz PIT-37 męża skarżącej) a w odpowiedzi na ponowne wezwanie, za pismem z 16 stycznia 2017 r. przesłała pozostałe wymagane dokumenty dotyczące męża K. W., m.in. wydruki z konta bankowego, deklaracje VAT-7, podsumowanie księgi przychodów i rozchodów, umowę kredytową, umowę leasingu. W niniejszej sprawie, w sprzeciwie z 19 grudnia 2016 r. podtrzymała stanowisko, że pomimo wspólnego zamieszkiwania prowadzi z mężem oddzielne gospodarstwo i nie ma dostępu do jego dokumentów finansowych. Istotną sprawą, której skarżąca również nie sprecyzowała to wysokość otrzymywanych alimentów jak wskazała "w tym na dzieci" co wskazuje, że otrzymuje także alimenty na swoją osobę. Z załączonej dokumentacji wynika, że skarżąca jest po rozwodzie, więc być może otrzymuje alimenty od byłego męża, jednakże kwestii tej nie wyjaśniła, w szczególności w jakiej wysokości otrzymuje te świadczenia. Co więcej, trafną ocenę referendarza o braku podstaw do zastosowania wobec skarżącego instytucji prawa pomocy potwierdza również przekonanie Sądu, że skarżąca nie przedstawiła swojej sytuacji finansowej w sposób wolny od wątpliwości. Należy bowiem zauważyć, że skarżąca nie wywiązała się z obowiązku dostarczenia kompletnej dokumentacji, do przedłożenia której została wezwana. Reasumując, Sąd stwierdza, że podniesione w sprzeciwie okoliczności nie mogły podważyć poczynionych w zaskarżonym postanowieniu ustaleń oraz ich oceny prawnej. A przeciwnie, utwierdziły Sąd w przekonaniu, że skarżąca z niewiadomych przyczyn składa w zależności spraw sprzeczne wyjaśnienia i informacje. W ocenie Sądu, w zaskarżonym postanowieniu referendarz sądowy zasadnie ocenił kondycję finansową skarżącego, słusznie przyjmując, że informacje podane przez skarżącą jako niekompletne nie pozwalały na wolną od wątpliwości ocenę złożonego wniosku. Przypomnieć należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Dlatego też przyznanie pomocy w zakresie częściowym, o co ubiega się skarżący, jest ograniczone wyłącznie do przypadków, gdy zapłata wymaganych kosztów groziłaby zachwianiem zaspokojenia niezbędnych potrzeb egzystencjalnych. Jak podnosi się w orzecznictwie, przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05 wskazał, że prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Skarżąca natomiast nie wykazała zaistnienia takich okoliczności. Za takim stanowiskiem przemawia także ugruntowany w orzecznictwie sądowym pogląd, zgodnie z którym w przypadku, gdy strona uchyla się od przedstawienia wszelkich informacji na temat jej sytuacji finansowej lub podaje takie fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (vide: postanowienie NSA z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt I GZ 8/13 niepubl.). Reasumując, należy stwierdzić, że skarżąca nie udowodniła w sposób nie budzący wątpliwości ani na etapie postępowania referendarskiego, ani w postępowaniu zainicjowanym wniesionym sprzeciwem, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd na mocy art. 260 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. postanowił jak na wstępie.