III SA/Gl 1298/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 4 października 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu w sprawie ze skargi I. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 4 października 2017 r. Pismem z [...] r. I. W. wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług. W skardze zawarła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca wyjaśniła, że od [...] r. przebywa na urlopie wychowawczym. Ponieważ nie uzyskuje żadnych dochodów jest wraz z dwójką małoletnich dzieci na utrzymaniu męża, z którym od dnia zawarcia związku małżeńskiego pozostaje w rozdzielności majątkowej. W tej sytuacji ponoszenie wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego spoczywa na mężu. Oszacowano je na łączną kwotę 4.742,00 zł. Dodatkowo wskazała na posiadane przez męża zobowiązania finansowe z tytułu zaciągniętych kredytów oraz konieczność ich spłaty w ustalonych ratach, które wynoszą ok. 1.000,00 zł. W oświadczeniu o posiadanym majątku wymieniła ¼ udziału w nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym o pow. 120 m2 wraz z garażem o pow. 54 m2, których wartość oszacowała na 70.000,00 zł. Ponieważ dom ten, a w szczególności instalacja centralnego ogrzewania oraz taras wymagają remontu, wypowiedziała pełnomocnictwo dotychczasowemu pełnomocnikowi (vide: pismo z dnia [...] r.). Tym bardziej, że posiadany przez skarżącą rachunek bankowy stanowi przedmiot zajęcia w postępowaniu zabezpieczającym. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy przedłożyła: - zeznanie podatkowe PIT-37 za 2016 r., gdzie zadeklarowała dochód w kwocie 16.726,54 zł; - decyzję z dnia [...] r. w sprawie przyznania świadczenia wychowawczego w kwocie 500,00 zł; - zestawienie paragonów dokumentujących ponoszone w związku z utrzymaniem wydatki; - potwierdzenia dokonywanych opłat za energię elektryczną, wodę, wywóz odpadów, podatek od nieruchomości, ubezpieczenie, gaz, przedszkole syna oraz kurs języka angielskiego i piłki nożnej; - dokumenty dotyczące udzielenia urlopu wychowawczego z tytułu urodzenia drugiego syna wraz z raportem o należnych składkach i wypłaconych świadczeniach. Postanowieniem z 4 października 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Wskazał, że podane przez skarżącą dane jako niekompletne nie pozwalały na wolną od wątpliwości ocenę złożonego wniosku. W zakreślonym terminie skarżąca wniosła na powyższe postanowienie sprzeciw. W uzasadnieniu wskazała, że mimo wykazania przez, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Uważa, iż tutejszy Sąd błędnie ocenił, że nawet przy uwzględnieniu majątku i dochodu uzyskiwanego przez mojego małżonka, jestem w stanie pokryć koszty związane z opłatą od skargi oraz zapewnieniem reprezentacji radcy prawnego lub adwokata Stwierdziła, że w niniejszej sprawie opłata jest znaczna i przekracza jej możliwości finansowe. Skarżąca zgodziła się z opinią tutejszego Sądu, że niezależnie od ustroju majątkowego panującego między małżonkami, są oni do wzajemnej pomocy. Taką pomoc stale otrzymuje od męża, który łoży na jej utrzymanie. Jednak całość otrzymywanego przez niego wynagrodzenia nie wystarcza po pokrycie wydatków związanych z obroną jej praw w obu postępowaniach toczących się przed tutejszym Sądem. Uważa, że poniesienie w całości kosztów (wpis + reprezentacja) związanych z obroną w niniejszym postępowaniu (a także drugim prowadzonym przed tutejszym Sądem pod sygnaturą III SA/GI 1531/16), narazi jej rodzinę na uszczerbek majątkowy. Jednocześnie utrzymanie w mocy skarżonego rozstrzygnięcia i orzeczenie o obowiązku poniesienia rzeczonych kosztów, prowadzić będzie do zaniechania obrony moich praw w przedmiotowym postępowaniu. Stwierdziła, że wysokość opłaty i obowiązkowa asysta profesjonalnego pełnomocnika w niniejszym postępowaniu uprawnia ją przynajmniej do przyznania prawa pomocy. Błędne i prowadzące do naruszenia prawa do skutecznej i koniecznej obrony jej praw, pozostaje rozstrzygnięcie tutejszego Sądu w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy. Uważa, że wykazała w sposób rzetelny i wyczerpujący, iż nie jest w stanie uiścić rzeczonej opłaty bez uszczerbku w kosztach niezbędnych na utrzymanie siebie i rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie należało utrzymać w mocy. Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 tekst jedn. ze zm.), zwanej dalej: p.p.s.a., w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Należy zaznaczyć, że I. W., składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego z urzędu. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego i z tego powodu jego przyznanie następuje jedynie w wyjątkowych przypadkach, a mianowicie w sytuacji, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta musi być realna, a do stwierdzenia jej zaistnienia niezbędne jest dokładne poznanie sytuacji wnioskodawcy. To na składającym wniosek spoczywa ciężar przekonania Sądu, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 listopada 2012 r., sygn. akt: I FZ 429/12 – dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak pozostałe, przytaczane w dalszej części uzasadnienia, orzeczenia). Rozstrzygnięcie zatem w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. To strona musi wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Właściwe bowiem przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających wobec niej zastosowanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwi sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny jej sytuacji majątkowej. Nastąpić to może tylko w przypadku, gdy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, tj. spójny i niebudzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej zasadność zastosowania wobec niej instytucji prawa pomocy. Skoro udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, to powinno ono sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 stycznia 2013 r., sygn. akt: II FZ 987/12, LEX nr 1274301). Ponadto w orzecznictwie podkreśla się, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Może być ono przyznane na wniosek osób bardzo ubogich, znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich zapłata byłaby związana z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Zaznaczyć należy, że przezorności i zapobiegliwości w zakresie zdobycia środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym należy przy tym szczególnie wymagać od osób biorących udział w postępowaniach sądowych w związku z prowadzoną przez siebie profesjonalną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszelkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów sądowych (por. postanowienia NSA z 24 czerwca 2008 r., sygn. akt l GZ 147/08 oraz z 9 lipca 2008 r., sygn. akt l FZ 265/08). W orzecznictwie utrwalony jest także pogląd, że podmiot który nie wykazał, iż utracił płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinien partycypować w kosztach postępowania sądowego (zob. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008r., sygn. akt I OZ 208/08). Analizując przedstawione we wniosku okoliczności i przedłożoną przez skarżącą dokumentację Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, gdyż skarżąca nie wykazała w sposób dostateczny, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że Sąd powtórnie rozpatruje sprzeciw I. W. od postanowienia referendarza o odmowie przyznania prawa pomocy. Sąd analizują dokumentację przedłożoną przez skarżącą przy wniosku z [...] r. oraz [...]r. stwierdza, że skarżąca ponownie wykazała się dużą niekonsekwencją swojego postępowania. Skarżąca została uprzednio poinformowana, że Sąd z urzędu dysponuje informacjami zawartymi w innych aktach spraw zawisłych przed tut. Sądem, więc zna także sprawę III SA/Gl 1531/16, w której skarżąca przedłożyła wraz ze swoją dokumentacją finansową także dokumentację należącą do jej męża. W niniejszej sprawie, ponownie wskazała, że pomimo wspólnego zamieszkiwania prowadzi z mężem oddzielne gospodarstwo i nie ma dostępu do jego dokumentów finansowych. Dodatkowo skarżąca nadal nie sprecyzowała kwestii otrzymywanych alimentów o których wspomniała w piśmie z [...]r. Zdaniem Sądu skarżąca nie przedstawiła swojej sytuacji finansowej w sposób wolny od wątpliwości. Należy bowiem zauważyć, że skarżąca ponownie nie wywiązała się z obowiązku dostarczenia kompletnej dokumentacji, do przedłożenia której została wezwana. Sąd stwierdza, że podniesione w sprzeciwie okoliczności nie podważyły poczynionych w zaskarżonym postanowieniu ustaleń oraz ich oceny prawnej. Skarżąca nie wyjaśniła szeregu wątpliwości a także nie nadesłała żadnych dokumentów, które mogły wypełnić luki w informacjach. Z nieznanych Sądowi przyczyn skarżąca składa w zależności spraw sprzeczne wyjaśnienia i informacje. W ocenie Sądu, w zaskarżonym postanowieniu referendarz sądowy zasadnie ocenił kondycję finansową skarżącego, słusznie przyjmując, że informacje podane przez skarżącą jako niekompletne nie pozwalały na wolną od wątpliwości ocenę złożonego wniosku. Przypomnieć należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Dlatego też przyznanie pomocy w zakresie częściowym, o co ubiega się skarżący, jest ograniczone wyłącznie do przypadków, gdy zapłata wymaganych kosztów groziłaby zachwianiem zaspokojenia niezbędnych potrzeb egzystencjalnych. Jak podnosi się w orzecznictwie, przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05 wskazał, że prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Skarżąca natomiast nie wykazała zaistnienia takich okoliczności. Za takim stanowiskiem przemawia także ugruntowany w orzecznictwie sądowym pogląd, zgodnie z którym w przypadku, gdy strona uchyla się od przedstawienia wszelkich informacji na temat jej sytuacji finansowej lub podaje takie fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (vide: postanowienie NSA z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt I GZ 8/13 niepubl.). Reasumując, należy stwierdzić, że skarżąca nie udowodniła w sposób nie budzący wątpliwości ani na etapie postępowania referendarskiego, ani w postępowaniu zainicjowanym wniesionym sprzeciwem, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd na mocy art. 260 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. postanowił jak na wstępie.