III SA/Gl 1301/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej, w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W dniu [...] r. (data nadania w urzędzie pocztowym), skarżąca złożyła wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu PPF, obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku skarżąca stwierdziła, że już od ponad dwóch lat z powodu choroby [...] nie jest w stanie podjąć pracy zarobkowej. Aktualnie, wnioskodawca jest rencistką. Małżonek skarżącej jest z kolei osobą przewlekle chorą już od ponad czterech lat. Co roku jego świadczenie rentowe jest przedłużane. W tej sytuacji, strony nie stać na ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika procesowego, jak również na pokrycie kosztów sądowych. Skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem P. S. oraz czwórką dzieci: P. ([...] lat), F. ([...] lat) oraz Z. i K. (po [...] lat). W skład majątku skarżącej wchodzi dom o powierzchni [...] m2 obciążony hipoteką. Poza tym skarżąca i jej małżonek nie posiadają żadnego innego majątku, oszczędności, ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 Euro. Świadczenie rentowe wnioskodawcy wynosi [...] zł, natomiast świadczenie rentowe jej małżonka zamyka się w kwocie [...] zł. W końcowej części uzasadnienia wniosku, skarżąca oświadczyła, że sytuację finansową jej gospodarstwa domowego ratuje w sposób istotny rodzina jej męża, która zamieszkuje wspólnie z rodziną skarżącej. Pismem z dnia 25 października 2010 r., referendarz sądowy wezwał stronę do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku, obrazujących jej aktualny i rzeczywisty stan majątkowy. Wezwanie to doręczono skarżącej ze skutkiem prawnym w dniu 3 listopada 2010 r., co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki, znajdującego się w aktach sprawy. Do dnia dzisiejszego nie wpłynęły do tutejszego Sądu żadne z dokumentów, o które skarżąca była wzywana pismem z dnia 25 października 2010 r. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżąca składając wniosek o prawo pomocy zażądała przyznania prawa pomocy w pełnym zakresie, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie radcy prawnego. W niniejszej sprawie, wniosek o prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych jest jednak bezprzedmiotowy, ponieważ stosownie do art. 239 pkt 1 "e" P.p.s.a., nie ma w ogóle obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. W tej kategorii spraw obowiązuje z mocy samego prawa ustawowe zwolnienie z kosztów sądowych. Tak więc skarżąca nie będzie ponosił w niniejszej sprawie jakichkolwiek kosztów sądowych (wpisów, ani opłat), związanych z tą sprawą. Pozostał jednak wniosek o prawo pomocy w zakresie ustanowienia dla skarżącej radcy prawnego. Aktualnie wniosek skarżącej obejmuje więc jedynie częściowe przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżąca złożyła jedynie wniosek o prawo pomocy i nie udowodniła w żaden sposób, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy. Do uwzględnienia wniosku nie wystarczą same oświadczenia strony. Fakty, na które strona powołuje się w swoich oświadczeniach powinny być poparte stosowną dokumentacją i odpowiednimi materiałami źródłowymi. Temu celowi służy właśnie instytucja unormowana w art. 255 P.p.s.a., uprawniająca rozpoznającego wniosek o prawo pomocy do wezwania w zakreślonym terminie wnioskodawcy o dostarczenie dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia stosownych dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Wezwanie do nadesłania odpowiednich dokumentów i materiałów źródłowych z dnia 25 października 2010 r., mających na celu wykazanie jej rzeczywistej, aktualnej sytuacji majątkowej oraz udowodnienie jej oświadczeń zawartych na urzędowym formularzu wniosku PPF, pozostało do dnia dzisiejszego bez jakiejkolwiek odpowiedzi. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.