III SA/Gl 1302/15

21 czerwca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Jużków po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy sprawy ze skargi J. P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 13 listopada 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę J. P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...]. Od powyższego orzeczenia skarżący wniósł skargę kasacyjną, w której zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy, którego zakres sprecyzował w dołączonym do skargi kasacyjnej formularzu PPF, wskazując, że wnosi o zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wyjaśnił, że prowadził działalność gospodarczą od września 2011 r. pod firmą A J. P. Głównym jej przedmiotem była sprzedaż hurtowa [...] i produktów pochodnych. Od lutego 2014 r. jego sytuacja uległa pogorszeniu, albowiem Naczelnik Urzędu Celnego w K. wszczął postępowanie podatkowe w sprawie określenia prawidłowej kwoty zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego [...]. Wydanym w tym zakresie decyzjom nadał rygor natychmiastowej wykonalności, a majątek wnioskodawcy zabezpieczył na łączną kwotę 3.652.271,00 zł. Konsekwencją powyższego było zajęcie firmowych kont bankowych, co uniemożliwiło dalsze prowadzenie działalności. Ponadto w dniach 23 marca 2015 r. i 27 kwietnia 2015 r. skarżący otrzymał decyzje wydane przez Naczelnika Urzędu Celnego w K. ustalające wysokość należności podatkowej na łączną kwotę odpowiednio 2.175.321,00 zł oraz 1.023.965,00 zł wraz z postanowieniami o nadaniu decyzjom rygoru natychmiastowej wykonalności. W dniu 3 czerwca 2015 r. skarżący złożył w SR K. Wydział [...] wniosek o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku. Postępowanie zostało zakończone postanowieniem z dnia [...] r. sygn. [...] oddalającym wniosek J. P. o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku, z uwagi na brak wystarczających środków na zaspokojenie kosztów postępowania. Wprawdzie dotychczas uiszczał wpisy sądowe od składanych skarg w łącznej kwocie 18.000 zł, jednak obecnie nie ma już środków finansowych. Utracił też możliwość zaciągania dalszych pożyczek u rodziny i znajomych. Skarżący podkreślił również, że w związku z rozbiciem całości postępowania na 97 spraw zmuszony jest wielokrotnie ponosić te same koszty w sprawach różniących się jedynie datą wystawienia faktury oraz kwotą widniejącą na niej. W związku z tym zmuszony był wielokrotnie uiszczać opłaty od pełnomocnictw w łącznej kwocie 2.788,00 zł oraz opłaty od wniosków o uzasadnienie w kwocie 2.100,00 zł – w uiszczaniu których konieczna jest pomoc żony, co znajduje swoje odbicie w sytuacji finansowej całej rodziny. Żona skarżącego opłaciła również skargi do sądu administracyjnego na postanowienia o ustanowieniu zabezpieczenia w sprawie podatku akcyzowego, gdzie łączna kwota uiszczona tytułem opłat od tych skarg wyniosła 9.600,00 zł. Skarżący zwrócił również uwagę na to, iż na chwilę obecną w stosunku do niego toczą się postępowania egzekucyjne na łączną kwotę przekraczającą 3.500.000,00 zł (na dzień 11 września 2015 r. było to 3.752.273 zł) Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że pozostaje on we wspólnym gospodarstwie z żoną i dwiema małoletnimi córkami. Jedynym źródłem ich utrzymania jest wynagrodzenie za pracę żony w kwocie 2.785,26 zł netto. Wszyscy zamieszkują w domu o pow. [...] m2. Dom ten stanowi własność córek. Wydatki związane z jego utrzymaniem oszacowano w następujący sposób: 777,00 zł (podatek od nieruchomości – opłata roczna), 40,00 zł (wywóz śmieci), 4.000,00 zł (opłata roczna za opał), 200,00 zł (energia elektryczna), 65,00 zł (telefon i internet), 70,00 zł (woda). Dodatkowo na wyżywienie wydatkują średnio 1.700,00 zł, a na środki czystości i higieny osobistej 500,00 zł miesięcznie, zakup paliwa ok. 500,00 zł, a na leczenie 150,00 zł. Dlatego zmuszeni są korzystać z pomocy rodziców. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy nadesłano: wyciągi z rachunków bankowych skarżącego i jego żony, zeznania podatkowe za 2014 r., cztery zaświadczenia o zameldowaniu, oświadczenie w sprawie kredytu z Banku B, faktury za telefon w sieci C i D za lipiec, sierpień i wrzesień 2015 r., potwierdzenie opłat za energię elektryczną, internet, podatek od nieruchomości, wodę i przedszkole młodszej córki. Dodatkowo przedłożono: wniosek o wyjawienie majątku z dnia 8 lipca 2015 r., zaświadczenie o zarobkach żony, wydruk z CEIDG, postanowienie SR K. z dnia [...] r. w sprawie oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku z uwagi na brak wystarczających środków na zaspokojenie kosztów postępowania. Jednocześnie nadesłano: składane przez firmę skarżącego deklaracje VAT – 7 za okres od stycznia 2015 r. do maja 2015 r., zestawienie do zaliczek na rozliczenie roczne za pierwsze pięć miesięcy 2015 r., rachunek zysków i strat – wariant porównawczy z powyższego okresu, a także wypis z kartoteki budynków dla działki nr [...] oraz wydruk z księgi wieczystej nr [...]. Dodatkowo w piśmie przewodnim z dnia 12 lutego 2016 r. pełnomocnik procesowy wnioskodawcy wyjaśnił, że skarżący nie może przedłożyć oświadczeń rodziców w przedmiocie udzielanej przez nich pomocy z obawy o stan ich zdrowia. Mając powyższe na uwadze referendarz sądowy postanowieniem z dnia 24 lutego 2016 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Uznał bowiem, że skarżący nie zdołał w sposób wyczerpujący wykazać, że aktualnie znajduje się w sytuacji spełniającej ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Przede wszystkim skarżący w sposób nierzetelny wykonał nałożone na niego obowiązki zawarte w wezwaniu referendarza z dnia 26 stycznia 2016 r. do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a analiza złożonych do akt dokumentów źródłowych nie pozwala na wolną od wątpliwości ocenę złożonego wniosku, co w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Od powyższego orzeczenia pełnomocnik skarżącego wniósł w ustawowym terminie sprzeciw. W jego uzasadnieniu podniósł, że zostało ono wydane w wyniku błędnej oceny zebranego materiału dowodowego. Ponadto pełnomocnik skarżącego wskazuje, że żona skarżącego nie tylko otrzymuje wpływy z konta bankowego o numerze [...], ale także przelewa na nie środki finansowe, zaś wszelkie środki znajdujące się na otwartym koncie oszczędnościowym zostały na nie przelane z podstawowego konta żony skarżącego po otrzymaniu wynagrodzenia. Odnosząc się zaś do wysokości salda na rachunku bankowym pełnomocnik skarżącego wyjaśnia, że środki tam zgromadzone stanowią zabezpieczenie na wypadek przypadków losowych i ewentualnych chorób dzieci skarżącego. Zdaniem pełnomocnika skarżącego za chybiony należy uznać zarzut referendarza sądowego odnośnie wynagrodzenia za pracę U. P. Co prawda, w sierpniu żona skarżącego otrzymała wpływ na rachunek zatytułowany "ekwiwalent za urlop", jednakże w tym miesiącu nie otrzymała wpływu zatytułowanego "pobory", nadto ekwiwalent za urlop jest jednorazową wypłatą i nie powinien być traktowany tak, jak stałe wynagrodzenie. Ponadto żona skarżącego nie uzyskuje obecnie żadnych dochodów z działalności gospodarczej. Kolejny istotny błąd jakiego dopuścił się referendarz rozpoznając sytuację finansową skarżącego, zdaniem pełnomocnika skarżącego, polega na tym, że wszelkie kwoty związane z działalnością gospodarczą, które podano w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia są kwotami netto, zaś w rzeczywistości są one kwotami brutto. Rozpatrując sytuację majątkową skarżącego referendarz pominął również wszczęte przed Sądem Rejonowym w J. postępowanie z wniosku Izby Celnej w K. o wyjawienie majątku skarżącego. W ocenie pełnomocnika skarżącego wniosek ten jest związany z bezskutecznością egzekucji prowadzonej w stosunku do skarżącego i dowodzi braku jakiegokolwiek majątku, czy też dochodów, które mogłyby stanowić przedmiot egzekucji. Również wydane przez Sąd Rejonowy K. postanowienie o oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości, w ocenie skarżącego dowodzi faktu, iż nie posiada on żadnych środków na przeprowadzenie postępowania. Pełnomocnik skarżącego podkreślił również, że równolegle z niniejszą sprawą przed tut. Sądem zainicjowanych jest 97 innych spraw, gdzie w 21 sprawach skarżący uiścił opłatę od wniesionych skarg, w łącznej kwocie 18.000 zł, którą pożyczył od znajomych i rodziny. W wyniku tego nie ma już możliwości zdobycia środków pozwalających opłacenie wpisów w kolejnych sprawach. W ocenie możliwości finansowych skarżącego oraz istnienia podstaw do przyznania prawa pomocy pominięto także aspekt zobowiązań, którymi skarżący jest obciążony oraz toczących się w stosunku do niego postępowań, które dowodzą tylko jego złej sytuacji majątkowej. W opinii skarżącego pominięto także wysokość ciążących na nim wierzytelności oraz wysokość opłat, które jest on zmuszony uiścić. Łączna kwota ciążących na skarżącym należności w związku z decyzjami Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. określającymi kwotę zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług, za IV kwartał 2012 r. wzrosła o kwotę 486.313.00 zł. Ponadto w dniu [...] r. została wydana decyzja Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. o określeniu przybliżonej kwoty zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za I kwartał 2013 r. i dokonaniu zabezpieczenia na łączną kwotę 927.407,00 zł. Zgodnie z zarządzeniem z 18 kwietnia 2016 r. skarżący został wezwany ponownie do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez; - wykazanie właściwymi dokumentami (aktualne zaświadczenie z Urzędu Pracy), że skarżący J. P. nadal jest osobą bezrobotną w przeciwnym razie w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej przedłożenie dokumentacji księgowej za ostatnie 3 miesiące w postaci: deklaracji VAT-7, raportu kasowego za ostatnie 3 miesiące oraz nadesłanie dokumentacji obrazującej operacje księgowe w zakresie działalności gospodarczej za trzy ostatnie miesięcy lub w przypadku umowy o pracę zaświadczenia z zakładu pracy o wysokości uzyskiwanych dochodów za 6 miesięcy; - nadesłanie wyciągów lub wykazów z wszystkich posiadanych przez skarżącego J. P. rachunków bankowych (zarówno prywatnych jak i związanych z prowadzoną działalnością), obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy; - nadesłanie aktualnych dokumentów z działalności gospodarczej prowadzonej w ramach spółki "U. P. E) prowadzonej przez żonę skarżącego U. P. tj.: • przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych przez U. P. - żonę skarżącego - rachunków bankowych związanych z prowadzoną działalnością obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w okresie ostatnich sześciu miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont, natomiast w przypadku gdyby uzyskanie takich wyciągów (w związku z zajęciem) nie było możliwe należało nadesłać zaświadczenie z banku informujące o wysokości zajęć, o sposobie ich spłaty (w szczególności wyciągów z rachunku bankowego prowadzonego w F o nr [...]) ; • zeznania o wysokości osiągniętego dochodu za rok 2015 r.; • bilansu za 2015 r., • nadesłanie rachunku zysków i strat za 2015 r., • nadesłanie sprawozdania finansowego za 2015 r., • nadesłanie deklaracji VAT-7 składanych w ciągu ostatnich trzech m-cy, • nadesłanie dokumentacji obrazującej operacje księgowe w zakresie działalności gospodarczej za trzy ostatnie miesięcy; • przedstawienie raportu kasowego za ostatnie trzy m-ce, Dodatkowo Sąd poinformował skarżącego, że wszystkie wyżej wymienione dokumenty powinny zostać nadesłane kompletne, tzn. nadesłać należy wszystkie strony dokumentów - w terminie 14 dni od daty doręczenia a niezastosowanie się do tego wezwania w wyżej zakreślonym terminie może zostać potraktowane jako brak zachowania przesłanek przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie skarżący za pismem przewodnim z 11 maja 2016 r. przesłał plik dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje Stosownie do treści art. 260 p.p.s.a. (w brzmieniu obowiązującym przed 15 sierpnia 2015 r. zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2015 r., poz. 658), wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy, który nie został odrzucony ma ten skutek, że postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozstrzyga ją w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie. Należy w tym miejscu zauważyć, że ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest bowiem utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości sądu (W. Chróścielewski, J.P. Tarno: Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004). A zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres określony przez stronę powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. W takiej sytuacji sąd rozpoznaje złożony w sprawie wniosek, w tym wypadku wniosek o przyznanie prawa pomocy. Powyższe sprowadza się do ustalenia, czy spełniona została określona w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przesłanka zwolnienia strony skarżącej od kosztów sądowych czy też nie. Zgodnie z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, o którym mowa w art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a., może mieć miejsce jedynie wtedy, gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika bowiem z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Natomiast instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca wykaże, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika w sposób jednoznaczny, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej takiego prawa. Z zawartego w art. 246 §1 p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257). Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Odnosząc powyższe uwagi do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W sprawie bowiem pozostaje nadal wiele niewyjaśnionych kwestii, które uniemożliwiają uwzględnienie złożonego wniosku. Pojawiające się w rozpatrywanej sprawie wątpliwości dotyczą : - braku wyciągu z rachunków bankowych prowadzonej przez J. P. działalności "A J. P.", a także nie złożenie oświadczenia lub zaświadczenia o ich braku bądź zamknięciu; -nienadesłania bilansu "E U. P.", a jedynie "Wyniki zestawienia Bilans jedn. z wyłącz. banków i ubezpieczycieli", który w swej treści nie odpowiada bilansowi; -nienadesłanie aktualnego zaświadczenia o zarejestrowaniu jako osobę bezrobotną (bądź o nieposiadaniu statusu osoby bezrobotnej), -załączonych do dokumentacji deklaracji VAT-7 J. P., z których wynika, że skarżący pomimo widniejącej w CEiIDG informacji o zawieszeniu działalności w miesiącu styczniu, lutym i marcu nabywał towary (poz. 44) oraz naliczał z tego tytułu podatek VAT do odliczenia, w konsekwencji do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy. Aktualnie kwota ta wynosi 29.776 zł. -sprzeczności oświadczeń zawartych w piśmie przewodnim z 11 maja 2016 r. z załączoną dokumentacją, w szczególności dotyczące wyciągu z rachunku bankowego (brak firmowego), oświadczenia, że skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej. Ponadto jest osobą bezrobotną niezarejestrowaną. Jednakże ponownie skarżący dołączył decyzję z [...] r. o uznaniu za osobę bezrobotną, z której wynika, że po 90 dniach przysługuje mu zasiłek dla bezrobotnych. Ponadto należy zwrócić uwagę, że w miesiącu styczniu podatek do zwrotu na rachunek bankowy wskazany przez podatnika U. P. wynosił 32.222 zł. Zgodnie jednak z dyspozycją pełnomocnika U. P. do występowania w jej imieniu w ramach prowadzonej przez nią działalności gospodarczej J. P. w związku z korektą deklaracji VAT-7 za miesiąc styczeń 2016 r. wniósł o przeksięgowanie tej kwoty na zaległości za 2013 r. a pozostałą kwotę (11.221 zł) o przelanie na rachunek bankowy. Ponadto z analizy przesłanych na wezwanie Sądu dokumentów, szczególnie rachunków bankowych U. P. wynika, że skarżący wraz z żoną obracają na rachunkach bankowych kwotami pieniężnymi. Kwoty te wpływają regularnie na rachunek walutowy U. P. w banku F, po przewalutowaniu trafiają na inny jej rachunek w banku F, po czym są wypłacane gotówką przez J. P. (listopad 2015 r. 17.000 zł, styczeń 2016 r. 18.000 zł, marzec 2016 r. 23.000 zł). Mając na względzie wszystkie podniesione wyżej okoliczności oraz przytoczone na wstępie informacje w zakresie postępowania referendarskiego Sąd powziął uzasadnione wątpliwości co do rzetelności złożonych przez skarżącego oświadczeń oraz przedłożonej w niniejszym postępowaniu dokumentacji. Choć to skarżącemu powinno zależeć na wszechstronnym wykazaniu, że jego sytuacja wprost wymaga przyznania mu prawa pomocy, to ogrom niejasności i sprzeczności uniemożliwia Sądowi wszechstronną ocenę jego sytuacji finansowej. Sąd nie jest również władny wzywać kolejny raz strony do wyjaśniania zaistniałych niejasności, gdyż to skarżący reprezentowany wszak przez fachowego pełnomocnika winien w sposób jasny i klarowny przedstawić już na pierwsze wezwanie komplet dokumentów, z których będzie wynikała jego sytuacja począwszy od wskazania w urzędowym formularzu wszystkich źródeł dochodu wspólnego z U. P. gospodarstwa domowego a skończywszy na kompletnym wypełnianiu wezwań referendarza i Sądu. Wybiórcze natomiast wykonywanie wezwań połączone ze sprzecznością oświadczeń składanych w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy wyklucza uwzględnienie wniosku skarżącego. Sprzeciw w tym względzie nie wyjaśnił żadnych wątpliwości, stanowił jedynie polemikę z ustaleniami referendarza. Wobec powyższego, Sąd na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.