III SA/Gl 1304/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R.K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W dniu [...] r. skarżący R.K. złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w pełnym zakresie, tj. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Skarżący stwierdził, że wniosek swój motywuje trudną sytuacją finansową oraz niskimi dochodami, jakie osiąga z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej. Z oświadczenia zawartego w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z konkubiną W.S. oraz z [...] małoletnich dzieci (syn – [...] lat oraz "pasierbowie" – [...] lat), natomiast mieszkają razem w domu, który jest własnością "szwagra" skarżącego – M.S. Ponadto skarżący oraz jego konkubina nie posiadają żadnych nieruchomości, oszczędności ani papierów wartościowych. Wnioskodawca osiąga aktualnie miesięczny dochód w kwocie 400 – 800 zł z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej, natomiast W.S. otrzymuje alimenty w wysokości 600 zł miesięcznie (po 300 zł na dziecko). Z oświadczenia wynika, że koszty bieżącego utrzymania z wyłączeniem mediów wynoszą od 800 do 1.000 zł. Z akt administracyjnych przedmiotowej sprawy wynika, że skarżąca jest aktualnie zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku oraz, że pobiera świadczenie rodzinne w kwocie 403 zł miesięcznie. Jedynym źródłem dochodu wnioskodawcy jest obecnie działalność gospodarcza prowadzona przez niego pod nazwą "A" w B. Z informacji uzyskanej z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców przy MSWiA wynika, że jest on właścicielem trzech samochodów: [...],[...] oraz samochód ciężarowy [...] (rok produkcji – odpowiednio: 1996, 1992 oraz 2001). Samochód marki [...]jest obciążony zastawem skarbowym. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego w zakresie udokumentowania dochodów i miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania, skarżący nadesłał jedynie faktury VAT, obrazujące płatność za telefon oraz internet (od 101 zł do 121,50 zł), gdzie płatnikiem była jego konkubina oraz rachunki za energię elektryczną za okres dwumiesięczny (219,98 zł) opłacany przez S.S. Ponadto skarżący nadesłał zeznania podatkowe za rok 2008 swoje i konkubiny, oraz wyciągi z rachunku bankowego (konkubiny z "B" S.A. oraz swój z "C"), kopię księgi przychodów i rozchodów prowadzonej przez niego działalności gospodarczej za trzy ostatnie miesiące oraz kopię ugody sądowej, na podstawie której jego konkubina pobiera świadczenie alimentacyjne na rzecz swoich dzieci. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy zażądał przyznania mu prawa pomocy w pełnym zakresie, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego. W niniejszej sprawie, wniosek o prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych jest jednak bezprzedmiotowy, ponieważ stosownie do art. 239 pkt 1 "e" P.p.s.a., strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie ma w ogóle obowiązku uiszczania kosztów sądowych. W tej kategorii spraw obowiązuje z mocy samego prawa ustawowe zwolnienie z kosztów sądowych. Tak więc skarżący nie będzie ponosił w niniejszej sprawie jakichkolwiek kosztów sądowych (wpisów, ani opłat), związanych z tą sprawą. Pozostał jednak do rozpoznania wniosek o prawo pomocy w zakresie ustanowienia dla skarżącego adwokata. Aktualnie wniosek skarżącego obejmuje więc jedynie częściowe przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że analiza materiału przedłożonego przez skarżącego nasuwa wątpliwości co do jego rzeczywistej, aktualnej kondycji finansowej. W konsekwencji, należy stwierdzić, że skarżący nie udowodnił, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy. Wątpliwości te budzić może przede wszystkim analiza przedłożonych rachunków bankowych. Należy stwierdzić, że konkubina skarżącego jest zarejestrowana, jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku i jej miesięczny dochód zamyka się de facto w kwocie 1000 zł (alimenty na dzieci oraz świadczenie rodzinne), natomiast działalność gospodarcza wnioskodawcy wykazuje płynność finansową, aczkolwiek osiąga on niewielki dochód rzędu kilkuset (400 – 800) złotych miesięcznie. Tak więc ogólny dochód wspólnego gospodarstwa domowego skarżącego wynosi przeciętnie od 1.400 zł do 1.800 zł miesięcznie. Analizując wyciągi z rachunku bankowego konkubiny wnioskodawcy zauważyć można określone operacje bankowe pomiędzy skarżącym a W.S., które opiewają na relatywnie znaczne kwoty pieniężne – wysokie, biorąc pod uwagę wykazany przez skarżącego osiągany przez nich miesięczny dochód. Przykładowo w październiku 2009 r. skarżący trzykrotnie wpłacił na konto W.S. środki w kwotach: 600 zł (2.10.2009), 1.250 zł (13.10.2009) oraz 550 zł (20.10.2009) – łącznie 2.400 zł. Następnie w listopadzie 2009 r., skarżący wpłacił na ten rachunek bankowy łącznie kwotę 2.050 zł, a w grudniu 2009 r., skarżący wpłacił na to konto kwotę 600 zł. Powstaje wątpliwość w jaki sposób wnioskodawca uzyskał kwoty 2.400 zł i 2.050 zł (odpowiednio: październik i listopad 2009 r.), które mógł – przy wskazanym przez siebie niższym od tych kwot dochodzie – wpłacić na rachunek bankowy W.S. Ocena elektronicznego zestawienia operacji za okres od 17 października 2009 r. do 17 stycznia 2010 r. wystawiona przez "C", jak również analiza podatkowej księgi przychodów i rozchodów przedsiębiorstwa prowadzonego przez wnioskodawcę za trzy ostatnie miesiące 2009 r. nie wskazuje źródeł, z których skarżący mógł uzyskać kwoty w tej wysokości. Jednocześnie wnioskodawca nie deklarował, aby posiadał oszczędności lub jakiekolwiek inne zasoby pieniężne. Z powyższych wyciągów wynika jednocześnie, że skarżący posiada konto bankowe w "B" S.A. i posiadał je w czasokresie objętym wezwaniem referendarza sądowego. Skarżący nie przedstawił jednak wyciągu ze swojego rachunku bankowego w tym banku, do czego został przecież zobowiązany. W tym zakresie skarżący nie przedstawił więc wyczerpująco swojego stanu majątkowego, co uniemożliwiło dokonanie rzetelnej oceny jego stanu majątkowego w zakresie posiadanych przez niego rachunków bankowych. Taki stan rzeczy miał wpływ na rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz rozstrzygnięcie w tym przedmiocie. Tymczasem uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Jednocześnie należy stwierdzić, że skarżący jest właścicielem trzech samochodów. Zakładając, że jeden samochód jest mu niezbędny do prowadzenia działalności gospodarczej, a pozostałe są niezdatne do eksploatacji, trzeba stwierdzić, że za wszystkie zarejestrowane samochody wnioskodawca musi płacić składki ubezpieczeniowe z tytułu odpowiedzialności cywilnej (OC). Jest to więc dodatkowe obciążenie budżetu domowego, na które skarżący – pomimo deklarowania niskiego dochodu –może sobie jednak pozwolić. Tymczasem, wnioskodawca mógłby się pozbyć tego obciążenia finansowego sprzedając przynajmniej dwa samochody na przykład przedsiębiorstwu zajmującemu się handlem częściami samochodowymi. W tym stanie rzeczy można stwierdzić, że skarżącego wykazującego niski dochód, stać jednak na wpłacanie stosunkowo znacznych kwot pieniężnych na rachunek konkubiny oraz na ponoszenie kosztów utrzymania trzech samochodów (i to niezależnie od stopnia ich sprawności, czy przydatności dla skarżącego). Są to wydatki – co istotne – ponoszone przez skarżącego regularnie. W kontekście tych wydatków, należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie samodzielnie ustanowić dla siebie adwokata, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.