III SA/Gl 131/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 30 marca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K.R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego postanawia: 1) zwolnić stronę skarżącą od kosztów sądowych; 2) odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego z urzędu. U Z A S A D N l E N l E Wnioskiem z dnia [...]r. skarżący K. R. domagał się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia w sprawie fachowego pełnomocnika procesowego w osobie doradcy podatkowego z urzędu. W jego uzasadnieniu podał, iż wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną. Oboje są osobami bezrobotnymi bez prawa do zasiłku. W bieżącym utrzymaniu korzystają z pomocy rodziny, głównie syna, który udostępnia im nieodpłatnie wynajmowane mieszkanie. Zarówno skarżący jak i jego żona nie posiadają bowiem, poza oszczędnościami w kwocie 1.700,00 zł, żadnego majątku. Na potwierdzenie podanych wyżej danych do akt sprawy nadesłano: - umowę najmu mieszkania położonego przy ul. [...] w K. o pow. [...] m2 wraz z rachunkami ponoszonych przez syna opłat za czynsz 479,49 zł), wodę (593,22 zł – rozliczenie za sześć miesięcy), gaz (42,53 zł), wywóz nieczystości (340,20 zł - wydatek roczny) i energię elektryczną (253,51 zł); - zaświadczenia wystawione przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K., z których ustalono, iż skarżący oraz jego żona nie składali zeznań podatkowych za 2009 r.; - oświadczenie z dnia [...] r. o niekorzystaniu ze świadczeń z Ośrodka Pomocy Społecznej; - zaświadczenia wystawione przez PUP potwierdzające, iż od dnia [...]r. oraz [...] r. skarżący i jego żona zarejestrowani są jako osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku; - oświadczenie córki z dnia [...] r. w przedmiocie udzielanej wspólnie z bratem - oficerem marynarki, mechanikiem na statkach zagranicznych armatorów - pomocy finansowej ich rodzicom, którzy znaleźli się w trudnej sytuacji materialnej; - pismo procesowe pełnomocnika z dnia [...] r. wskazujące na obecny stan posiadanych przez wnioskodawcę oszczędności, które po sprzedaży sprzętu narciarskiego wynoszą 1.850,00 zł; - zaświadczenia wystawione przez ZUS, z których wynika, iż w okresie ostatnich sześciu miesięcy skarżący oraz jego żona nie figurowali w Systemie Informatycznym ZUS jako osoby zgłoszone do ubezpieczeń społecznych. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 245 § 1 w zw. z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) strona może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego z urzędu (art. 245 § 2 ustawy). Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje - stosownie do treści art. 245 § 3 ustawy - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznaje się je takim osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy). W tym miejscu zauważyć jednak należy, iż art. 246 § 3 ustawy przewiduje możliwość ustanowienia w sprawie fachowego pełnomocnika procesowego tylko wtedy, gdy strona nie zatrudnia takiego pełnomocnika lub nie pozostaje z nim w innym stosunku prawnym (np. umowy zlecenia). Okoliczność ta wyklucza bowiem jego ustanowienie w ramach instytucji prawa pomocy. Dlatego też składany przez stronę wniosek powinien - zgodnie z art. 252 § 1 ustawy - zawierać stosowne oświadczenie w tym przedmiocie (vide: rubryka 12 urzędowego formularza), które z uwagi na to, że składane jest pod odpowiedzialnością karną przewidzianą w art. 233 § 1 Kodeksu karnego, winno pokrywać się ze stanem faktycznym sprawy. Podkreślenia wymaga jednak użyty przez ustawodawcę zwrot "nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym", albowiem wskazuje on na stan rzeczy istniejący w dacie sporządzania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Niemniej jednak według prezentowanych w doktrynie poglądów odnosi się on również do takich sytuacji, kiedy z okoliczności sprawy wynika, że wypowiedzenie pełnomocnictwa, a tym samym rozwiązanie stosunku zatrudnienia, stosunku wynikającego z umowy zlecenia lub innego stosunku prawnego z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym nastąpiło w celu obejścia przepisów o prawie pomocy (vide: J. P. Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" - Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004 r., str. 320 oraz T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" - Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005 r., str. 634). Ponieważ instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy nie może być stosowana w przypadkach, kiedy strona korzysta już z fachowej pomocy pełnomocnika ustanowionego z wyboru, któremu wcześniej udzieliła pełnomocnictwa. Powyższe byłoby bowiem sprzeczne z celem, dla którego została wprowadzona. Tymczasem jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy skarżący reprezentowany jest przez fachowego pełnomocnika doradcę podatkowego M.W., któremu udzielił już stosownego pełnomocnictwa procesowego (vide: pełnomocnictwo z dnia [...] r., k-5 akt sądowych). Okoliczność ta – jak wynika z art. 246 § 3 ustawy - wyklucza ustanowienie drugiego pełnomocnika w ramach instytucji prawa pomocy, stąd złożony przez skarżącego w tym zakresie wniosek – jako niedopuszczalny - nie mógł zostać uwzględniony. Podobnie nie było też możliwe zastosowanie instytucji podstawienia, albowiem z treści art. 246 § 3 ustawy wynika, że prawo pomocy jej nie obejmuje i nie dotyczy. W odniesieniu natomiast do drugiej części wniosku, tj. zwolnienia strony skarżącej od kosztów sądowych wskazać należy, iż ta mając na uwadze przedstawioną wyżej trudną sytuację finansową skarżącego rzeczywiście zasługuje na uwzględnienie. Nie można bowiem wymagać od wnioskodawcy, który podobnie jak jego żona od roku 2010 figuruje w ewidencji osób bezrobotnych bez prawa do zasiłku, aby przeznaczył posiadane oszczędności w kwocie 1.850,00 zł (vide: pismo procesowe pełnomocnika z dnia [...] r.) na opłaty sądowe czy wydatki, które mogą pojawić się w przyszłości. Tym bardziej, że środki te – jak wynika ze złożonego oświadczenia córki - pochodzą z wyprzedawanych po dziadkach starych przedmiotów w postaci 30-tomowej encyklopedii PWN oraz sprzętu narciarskiego, a to oznacza, iż pomoc oferowana skarżącemu i jego żonie przez ich dzieci i osoby bliskie nie jest wystarczająca na zaspokojenie bieżących potrzeb życiowych. Dlatego też działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 258 § 3 oraz art. 245 § 1, § 2 i § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 oraz art. 246 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.