III SA/Gl 131/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Jużków po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 7 marca 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych sprawy ze skargi W.W. (W.) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 7 marca 2018 r. W treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący domagał się zwolnienia z kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podał, że żadnych składników majątku nie posiada. W chwili obecnej zamieszkuje wspólnie z rodzicami, albowiem po zawieszeniu prowadzonej działalności gospodarczej, jego jedynym źródłem utrzymania jest wynagrodzenie za pracę rzędu 1.459,48 zł (vide: zaświadczenie z zakładu pracy z dnia 28 grudnia 2017 r.). Ponieważ na podstawie orzeczenia rozwodowego zobowiązany został do płacenia alimentów na rzecz małoletnich dzieci w kwocie 3.500,00 zł, których nie jest w stanie płacić, prowadzi negocjacje z byłą żoną o ich obniżenie lub zniesienie. Jako uzupełnienie powyższych danych do akt sprawy nadesłano: - zeznanie podatkowe PIT-36L za 2016 r., gdzie z tytułu prowadzonej działalności skarżący wykazał przychód rzędu 7.418.410,58 zł, który po potrąceniu o koszty jego uzyskania w kwocie 7.256.675,71 zł, przyniósł dochód w wysokości 161.734,87 zł, a nadto zeznanie podatkowe PIT-37 za 2016 r., gdzie z tytułu wynagrodzenia za pracę wykazano dochód rzędu 5.946,04 zł; - wydruk z CEIDG potwierdzający fakt zawieszenia prowadzonej działalności gospodarczej; - orzeczenie z dnia 7 listopada 2013 r. w przedmiocie rozwiązania małżeństwa i nałożenia alimentów na dwoje małoletnich dzieci po 1.750,00 zł; - zaświadczenie o zameldowaniu; - PIT-11 za 2017 r., gdzie wykazano dochody ze stosunku pracy rzędu 22.665,00 zł; - wydruki z rachunków bankowych, gdzie saldo końcowe wynosiło (-) 44.939,19 zł, 47.296,83 zł oraz 49.983,90 zł; - oświadczenie rodziców w przedmiocie udzielanej pomocy wraz z rocznym obliczeniem podatku przez organ rentowy PIT-40A oraz opłatami za energię elektryczną i podatek od nieruchomości. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności starszy referendarz sądowy postanowieniem z dnia 7 marca 2018 roku odmówił skarżącemu prawa pomocy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że skarżący przedstawiając swoją sytuację finansową ograniczył się jedynie do przywołania takich danych, które mogłyby świadczyć o tym, że ta jest trudna, podczas gdy z dokumentów źródłowych, które nadesłano przy piśmie z dnia 26 lutego 2018 r. ustalono, że sytuacji finansowa pozostaje w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, stanowiąc podstawę do odmowy przyznania prawa pomocy. Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem skarżący wniósł sprzeciw. Powtórzył argumenty zawarte we wniosku o prawo pomocy, wskazał na swoją trudną sytuację rodzinną, nie dołączył żadnych nowych dokumentów, załączając na potwierdzenie swych twierdzeń jedynie zaświadczenie o niezaleganiu w podatkach. Wskazał także, że nieruchomości oraz udziały w spółkach są znikomej wartości, wszelkie wpłaty na konto są nieprzewidywalne, ponadto oświadczył, że wyzbył się pojazdów mechanicznych i ruchomości a wpłaty na konto oraz środki ze sprzedaży ruchomości przeznaczył na spłatę alimentów oraz zaległych należności wynikających z prowadzonej działalności gospodarczej. Skarżący wyjaśnił jednocześnie, że w sposób pełny wykazał sytuację finansową rodziców, którzy go wspierają udostępniając mieszkanie i wyżywienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje W ocenie Sądu sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.– zwanej dalej: "p.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Co do zasady w postępowaniu sądowoadministracyjnym strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a), a prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. W przypadku osoby fizycznej prawo pomocy w zakresie częściowym, tj. w takim jak wnioskowany w niniejszej sprawie, może być przyznane gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z treści powołanego przepisu wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym. Należy bowiem podkreślić, że użyte w treści art. 246 p.p.s.a. słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, publ. LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777). Samo zaś zwolnienie strony od ponoszenia kosztów sądowych powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest przez nią rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W ocenie Sądu brak jest podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W sprawie pozostaje bowiem nadal wiele niewyjaśnionych kwestii oraz sprzeczności, które uniemożliwiają uwzględnienie złożonego wniosku. Jednocześnie Sąd podziela wyrażone w zaskarżonym postanowieniu stanowisko referendarza sądowego, że skarżący przedstawiając swoją aktualną sytuację finansową ograniczył się jedynie do podania informacji, które mogłyby sugerować jego trudną sytuację materialną. Nie należy jednak tracić z pola widzenia, że skarżący jest udziałowcem w Sp. z o.o. A (vide: KRS nr [...]) oraz prezesem zarządu w Sp. z o.o. A (vide: [...]). Jego wynagrodzenie wynosi 1.459,48 zł netto (vide: zaświadczenie dołączone do wniosku), ale na rachunek bankowy prowadzony w B kwota ta nie jest przelewana. Operacje uznaniowe pochodzą z wpłat własnych, które dokonuje sam skarżący w następujących kwotach: 13.300,00 zł (listopad), 7.500,00 zł (grudzień) i 4.100,00 zł (styczeń). Źródło pochodzenia tych środków nie zostało w żaden sposób udokumentowane. Zgodzić się należy z referendarzem sądowym, iż fakt, że z wyciągów bankowych, wynika, że skarżący otrzymał zwrot pożyczki w kwocie 3.000,00 zł, oznacza, że jego możliwości finansowe odbiegają od tych, które zadeklarowano w treści formularza. I choć zaksięgowane w ostatnim kwartale na koncie bankowym saldo końcowe (44.939,19 zł, 47.296,83 zł oraz 49.983,90 zł) jest kwotą ujemną, to okoliczność ta nie może mieć znaczenia przesądzającego, albowiem powyższe wynika z przyznanego limitu kredytowego rzędu 50.000,00 zł, z którego skarżący korzysta dokonując przelewów na rzecz swoich małoletnich dzieci (vide: świadczenia alimentacyjne w łącznej kwocie 3.500,00 zł) bądź przy zakupach z użyciem karty. Sąd zgadza się z twierdzeniem referendarza sądowego, iż z uwagi na fakt zamieszkiwania wnioskodawcy razem z rodzicami przy ocenie przesłanek przewidzianych w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. należało uwzględnić sytuację finansową wszystkich osób, które to gospodarstwo współtworzą czy współkształtują, zwłaszcza partycypując w kosztach utrzymania. Za takim stanowiskiem faktycznie przemawia zawarta w art. 87 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 682 ze zm.) regulacja, która stanowi, że rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie. To oznacza, że możliwość pozyskania przy pomocy rodziny środków na opłacenie kosztów postępowania musi zostać uwzględniona przy ocenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. Należy bowiem oczekiwać, że niezbędnej pomocy i wsparcia ten w pierwszej kolejności poszukiwać będzie właśnie u niej. Tym bardziej, że nie wykazano jakoby pomoc ta leżała poza zasięgiem ich możliwości finansowych. Rodzice skarżącego poza pobieranym świadczeniem emerytalno-rentowym w kwocie 4.174,43 zł netto (ojciec) i 1.297,24 zł netto (matka), posiadają bowiem dodatkowe źródła utrzymania z prowadzenia własnej działalności pod nazwą C, która w 2017 r. przyniosła dochód rzędu 145.200,00 zł brutto. Nadto posiadają udziały w A Sp. z o.o. Sp.k., która to Spółka w 2017 r. wypracowała dochód w kwocie 703.937,90 zł (vide: oświadczenie z dnia 26 lutego 2018 r.), jak również w Sp. z o.o. C i Sp. z o.o. A (vide: KRS nr [...], nr [...] i nr [...]). Odnosząc się z kolei do okoliczności konieczności spłaty należności wynikających z działalności gospodarczej, na co skarżący wskazuje w sprzeciwie, wskazać należy, że nie może być to uznane za przyczynę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowym ukształtowane jest bowiem stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, niezależnie jakiemu celowi służą, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 17 grudnia 2014 r. I GZ 587/14; z 19 listopada 2014 r. I OZ 1036/14; dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie mogą zatem skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa. W konsekwencji w ocenie Sądu nie znajduje uzasadnienia, aby skarżący dysponując ograniczonymi środkami finansowymi w pierwszej kolejności ponosił wydatki na zaspokojenie zobowiązań o charakterze prywatnoprawnym oczekując jednocześnie, że koszty związane z postępowaniem sądowym zostaną pokryte ze środków publicznych. Odnosząc się z kolei do prowadzonego z majątku skarżącego postępowania egzekucyjnego podkreślić należy, że okoliczność prowadzenia egzekucji m.in. z rachunków bankowych sama w sobie nie przesądza o niemożności poniesienia przez skarżącego kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Nadto za niepełne i niespójne należy uznać informacje przekazane przez skarżącego odnośnie kosztów związanych z miejscem zamieszkania a tym samym sytuacji materialnej rodziców. Skarżący wyjaśnił, że zamieszkuje wraz z rodzicami w Z., natomiast załączona faktura, która miała obrazować koszty zamieszkania a dotycząca sprzedaży energii dotyczy jakiegoś nieokreślonego mieszkania w M., faktura zaś ołówkiem opisana jest przez skarżącego jako "dom". W świetle powyższych uwag należy zauważyć, że strona ma obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności wpływających na ocenę jej możliwości płatniczych i sytuacji majątkowej. Nieuczynienie zadość temu obowiązkowi pociąga za sobą negatywne konsekwencje w postaci niemożności uwzględnienia złożonego przez nią wniosku. W konsekwencji, w ocenie Sądu, sytuacja finansowa i majątkowa skarżącego nie została wyjaśniona i budzi wątpliwości a to oznacza, że skarżący nie wykazał w żaden sposób, że spełnia przesłanki ustawowe skutkujące uwzględnieniem jego wniosku. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.