III SA/Gl 131/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć (spr.), Asesor WSA Piotr Pyszny, Protokolant Sekretarz sądowy Izabela Maj-Dziubańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 października 2022 r. sprawy ze skargi B.B. na akt Zarządu Województwa Śląskiego z dnia 16 marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wypłaty pomocy z umowy o dofinansowanie postanawia: odrzucić skargę. Zarząd Województwa Śląskiego (dalej: Zarząd Województwa) pismem z 16 marca 2021 r. poinformował B. B. (dalej: beneficjent) o odmowie wypłaty całości pomocy, na podstawie § 8 ust. 3 umowy z 17 stycznia 2020 r. nr [...], o przyznaniu pomocy w ramach poddziałania "Wsparcie na wdrażanie operacji w ramach strategii rozwoju lokalnego kierowanego przez społeczność" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020. W uzasadnieniu pisma Zarząd Województwa wyjaśnił, że w wyniku pozytywnego rozpatrzenia wniosku beneficjenta 17 stycznia 2020 r. zawarto z nim umowę o przyznaniu pomocy nr [...]. Wyjaśniając przyczyny odmowy wypłaty Zarząd Województwa wskazał, że zgodnie § 8 ust. 3 umowy "w przypadku gdy beneficjent nie spełnił któregokolwiek z warunków określonych w ust. 1 lub 2, lub zostały naruszone warunki przyznania pomocy, Zarząd Województwa odmawia wypłaty całości pomocy, a w przypadku gdy część pomocy została wcześniej wypłacona - następuje również zwrot dotychczas wypłaconej kwoty pomocy". Ponadto zgodnie z § 17 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 24 września 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach poddziałania "Wsparcie na wdrażanie operacji w ramach strategii rozwoju lokalnego kierowanego przez społeczność" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020, pomoc na operację w zakresie innym niż określony w § 2 ust. 1 pkt 2 lit. a jest przyznawana w formie refundacji kosztów kwalifikowalnych, do których zalicza się koszty zakupu nowych maszyn lub wyposażenia, za wyjątkiem zakupu eksponatów w ramach operacji dotyczących zachowania dziedzictwa. Weryfikując wniosek beneficjenta, Zarząd Województwa stwierdził, że zakupiony przez beneficjenta reaktor A-25 na podstawie faktury VAT [...] z 27 maja 2020 r. nie jest maszyną/urządzeniem fabrycznie nowym. Reasumując stwierdzono, iż beneficjent nie dostarczył wystarczających dokumentów potwierdzających realizację operacji zgodnie z warunkami określonymi w umowie o przyznanie pomocy, co uzasadnia odmowę wypłaty całości pomocy po rozpatrzeniu wniosku o płatność drugiej transzy. Jednocześnie pouczono beneficjenta, że zgodnie z § 19 umowy przysługuje mu w terminie 21 dni od dnia doręczenia niniejszego pisma prawo do wniesienia do Zarządu Województwa prośby o ponowne rozpatrzenie sprawy. Z akt administracyjnych wynika, że pismo informujące o odmowie wypłaty całości pomocy zostało doręczone beneficjentowi 22 marca 2021 r. Beneficjent 13 kwietnia 2021 r. złożył wniosek z prośbą o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zarząd Województwa pismem z 21 kwietnia 2021 r. poinformował beneficjenta o pozostawianiu wniosku bez rozpatrzenia, z uwagi na niezachowanie 21-dniowego terminu. Następnie pismem 29 kwietnia 2021 r. Zarząd Województwa poinformował beneficjenta o wypowiedzeniu umowy o przyznanie pomocy i o prawie do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w zakresie wypowiedzenia umowy w terminie 21 dni kalendarzowych od dnia doręczenia pisma. Kolejnym pismem z tego samego dnia poinformowano beneficjenta o konieczności zwrotu nienależnie pobranej kwoty pomocy w wysokości 68.000 zł, w terminie 60 dni od dnia doręczenia pisma oraz o prawie do jednokrotnego złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w terminie 21 dni kalendarzowych od dnia doręczenia. Pisma te zostały skutecznie doręczone skarżącemu 5 maja 2021 r. W dniu 6 maja 2021 r. beneficjent złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o płatność drugiej transzy. Pismem z 9 czerwca 2021 r. wniosek ten został rozpatrzony negatywnie. W odpowiedzi na kolejne pisma beneficjenta, w tym wezwanie z 16 lipca 2021 r. do usunięcia naruszenia prawa i ponowne rozpatrzenie wniosku o płatność drugiej transzy, Zarząd Województwa pismem z 19 lipca 2021 r. poinformował beneficjenta, że zgodnie z umową przyznania pomocy beneficjentowi przysługuje jednorazowe prawo do wniesienia prośby o ponowne rozpatrzenie sprawy, a wniesiona 3 kwietnia 2021 r., prośba o ponowne rozpatrzenie sprawy w zakresie odmowy wypłaty pomocy została złożona po terminie. Poinformowano również, iż wszystkie spory pomiędzy Zarządem Województwa a beneficjentem rozstrzygane będą przez sąd powszechny właściwy dla siedziby Województwa. W skardze do sądu administracyjnego strona wniosła o uchylenie zaskarżonego aktu z 16 marca 2021 r., zarzucając naruszenie: 1) przepisów prawa procesowego, a to art. 35 ust. 1 ustawy z 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. tj. z 2021 r. poz. 182,904) oraz art. 23 ust. 3 ustawy z 20 lutego 2015 r. o rozwoju lokalnym z udziałem lokalnej społeczności (Dz.U. tj. Dz. U. z 2019 r, poz. 1167) poprzez niewydanie aktu przez właściwy organ, jakim jest Zarząd Województwa; 2) przepisów prawa materialnego, które miało znaczący wpływ na treść oceny organu, a to art. 37 ust. 1 i 2 ustawy z 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 (tj. Dz.U. z 2020 r. poz. 818) oraz § 17 ust. 1 pkt 5 w nawiązaniu do § 5 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 24 września 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach poddziałania "Wsparcie na wdrażanie operacji w ramach strategii rozwoju lokalnego kierowanego przez społeczność" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020": - poprzez dokonanie oceny wniosku wbrew zasadzie rzetelnej oceny, to jest wadliwą ocenę, że beneficjent nie dostarczył dokumentów potwierdzających realizację operacji zgodnie z warunkami określonymi w umowie o przyznanie pomocy; - poprzez dokonanie przez organ dowolnej, a nie swobodnej oceny zgromadzonych w sprawie dowodów i przyjęcie, że beneficjent nie zakupił "fabrycznie nowej maszyny" zamiast "nowej maszyny" wyłącznie w oparciu o fakturę z 10 października 2019 r., która nie była dostarczona przez beneficjenta, jako dowód rozliczenia operacji do wniosku o płatność; 3) przepisów prawa materialnego poprzez niezastosowanie § 2 ust. 1 rozporządzenia z 3 lipca 2020 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłaty pomocy finansowej w ramach niektórych działań i poddziałań objętych Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2 (Dz.U. z 2020 r. poz. 1196 ze zm.), wskazującego na uznanie warunków przyznania pomocy za zrealizowane z uwagi na występujący stan epidemii C0VID-19. W odpowiedzi na skargę Zarząd Województwa wniósł o jej odrzucenie, argumentując, iż skarga jest bezpodstawna, gdyż źródłem sprawy jest umowa nr [...] zawarta 17 stycznia 2020 r. Stosownie do treści § 17 pkt 10 tej umowy, w przypadku braku porozumienia pomiędzy Zarządem Województwa a beneficjentem wszystkie spory rozstrzygane są przez sąd powszechny właściwy dla siedziby Województwa. Tym samym wszelkie roszczenia o wypłatę przyznanej pomocy podlegają dochodzeniu w drodze postępowania cywilnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., zwanej dalej: "p.p.s.a."), kontrola działalności administracji publicznej obejmuje orzekanie w sprawach skarg na inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r. poz. 23, 868, 996 i 1579), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2015 r. poz. 613, ze zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz.U. poz. 1947), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Z ugruntowanego już stanowiska odnoszącego się do określonych przywołanym przepisem przesłanek warunkujących właściwość sądów administracyjnych w sprawach z tego rodzaju skarg wynika, że za akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. uznaje się te, które: 1) w rozumieniu przepisów prawa materialnego i procesowego nie są decyzją lub postanowieniem; 2) mają charakter indywidualny, co wynika z określenia ich przedmiotu, a mianowicie uprawnień lub obowiązków, których dotyczą; 3) podejmowane są na podstawie przepisów prawa, które nie wymagają ich autorytatywnej konkretyzacji, a jedynie potwierdzenia uprawnienia lub obowiązku wynikającego z przepisów powszechnie obowiązującego prawa, co oznacza również, że stanowią one przejaw wiedzy organu wykonującego administrację publiczną; 4) są podejmowane w zakresie administracji publicznej, charakteryzując się, między innymi, jednostronnością działania; 5) są podejmowane przez podmiot wykonujący administrację publiczną (zob. B. Adamiak, Z problematyki właściwości sądów administracyjnych, art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., ZNSA 2006 nr 2, s. 18 – 19). Należy zauważyć, że ustawa z 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 reguluje między innymi warunki i tryb przyznawania, wypłaty oraz zwracania pomocy finansowej w ramach działań objętych programem rozwoju obszarów wiejskich. Pomoc w ramach działań, o których mowa w art. 3 ust. 1 pkt 1, 2, 3 lit. b, 4, 5, 6 lit. d, 7, 13 i 14 ustawy, jest przyznawana na podstawie umowy o przyznaniu pomocy zawieranej, pod rygorem nieważności, w formie pisemnej, a postępowanie dotyczące uzyskania dofinansowania dla realizacji określonego projektu w ramach działań wyszczególnionych w art. 34 ust. 1 ustawy, można podzielić na dwa etapy. W pierwszym etapie właściwa instytucja bada czy spełnione są warunki do przyznania wnioskowanej pomocy. Jeżeli wnioskodawca nie spełnia warunków przyznania pomocy w ramach działań i poddziałań, o których mowa w art. 3 ust. 1 pkt 3 lit. b, 4, 5, 6 lit. d, 7, 13 i 14 ustawy, podmiot właściwy w sprawie o przyznanie pomocy informuje podmiot ubiegający się o przyznanie pomocy, w formie pisemnej, o odmowie przyznania pomocy z podaniem przyczyn odmowy (art. 35 ust. 1 ustawy). Instytucja odmawia w ten sposób zawarcia umowy, na podstawie której przyznanoby pomoc finansową (por. postanowienie NSA z 29 września 2016 r., sygn. akt II GSK 4226/16, publ.: CBOSA). W przypadku o którym mowa w art. 35 ust. 1 ustawy, podmiotowi ubiegającemu się o przyznanie pomocy przysługuje prawo wniesienia do sądu administracyjnego skargi na zasadach i w trybie określonych dla aktów lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Natomiast w przypadku, gdy instytucja wdrażająca działanie uzna, że wnioskodawca spełnia warunki do przyznania pomocy finansowej, zawierana jest umowa cywilnoprawna przyznania beneficjentowi pomocy finansowej. Postępowanie o przyznanie przedmiotowej pomocy przechodzi wówczas do drugiego etapu (por. post. Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 września 2014 r., sygn. akt II GSK 2149/14, publ.: CBOSA). Taka sytuacja nastąpiła w rozpoznawanej sprawie. Skarżący zawarł 17 stycznia 2020 r. umowę nr [...] o przyznaniu pomocy w ramach poddziałania "Wsparcie na wdrażanie operacji w ramach strategii rozwoju lokalnego kierowanego przez społeczność" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020. Z postanowień tej umowy wynika, że beneficjent zobowiązuje się do realizacji operacji: Rozpoczęcie działalności gospodarczej pod nazwą B., której zakres rzeczowy i finansowy określono w biznesplanie, stanowiącym załącznik nr 1 do umowy (§ 3 pkt 6 umowy), a Agencja zobowiązuje się do wypłacenia pomocy w wysokości 85.000 zł w dwóch transzach (§ 4 pkt 1 i 2 umowy). Rozpatrując wniosek o płatność Agencja sprawdza zgodność realizacji operacji lub jej etapu, a procedura sprawdzenia określona jest szczegółowo w § 7 umowy. Stosownie zaś do § 8 pkt 3 umowy, w przypadku gdy beneficjent nie spełnił któregokolwiek z warunków określonych w ust. 1 § lub 2, lub zostały naruszone warunki przyznania pomocy, Agencja odmawia wypłaty całości pomocy, a w przypadku gdy część pomocy została wcześniej wypłacona - następuje również zwrot dotychczas wypłaconej kwoty pomocy. Zgodnie zaś z § 17 ust. 10 umowy, wszystkie spory między Zarządem Województwa a beneficjentem rozstrzygane będą przez sąd powszechny właściwy dla siedziby Województwa. Z powyższego wynika, że w momencie zawarcia umowy cywilnoprawnej o przyznanie pomocy finansowej etap postępowania administracyjnego i (ewentualnie) sądowoadministracyjnego został zamknięty. W związku z powyższym, po zawarciu umowy cywilnoprawnej, wszelkie wnioski o płatność oraz pisma organu kierowane, stosownie do zapisów umowy, do beneficjenta, następują w wykonaniu umowy cywilnoprawnej o przyznanie pomocy finansowej, a wszelkie roszczenia z tym związane są rozstrzygane przez sąd powszechny. Mając na uwadze powyższe Sąd odrzucił skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., który stanowi, że Sąd odrzuca skargę, jeśli z innych powodów wniesienie skargi jest niedopuszczalne.