III SA/Gl 135/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 6 kwietnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej, w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W dniu [...] r. wpłynął do Sądu wniosek o prawo pomocy, złożony na urzędowym formularzu PPF, w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżący stwierdził, że jego zaległości wobec ZUS-u powstały w czasie silnego ataku choroby [...]. W tym stanie skarżący nie mógł racjonalnie myśleć, ani działać i z tego powodu jego działalność przyniosła ogromne straty finansowe. Spłacanie tych zaległości spowoduje, że skarżący nie będzie w stanie zaspokoić podstawowych potrzeb swoich i swojej rodziny. Obecnie wnioskodawca i jego rodzina nie są w stanie "związać końca z końcem". Skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoją żoną E. i dwójką dzieci: T. ([...] lata) oraz M. ([...] lat). Z oświadczenia o stanie majątkowym wnioskodawcy wynika, że nie posiada on żadnego majątku, jedynie jego żona posiada oszczędności w kwocie około 1.000 zł – 2.000 zł. Poza tym, żona skarżącego jest razem z teściem strony współwłaścicielką samochodu osobowego marki [...] (wartość samochodu skarżący ocenił na około [...] zł). Dzieci skarżącego nie posiadają żadnego majątku. Dochody rodziny skarżącego kształtują się w następujący sposób: D. K. zarabia [...] zł, jego żona od 3.000 zł – do 4.000 zł. Małżonkowie zatrudnieni są na podstawie umowy o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy. Natomiast syn strony, T. K. jest zatrudniony na [..] etatu i jego wynagrodzenie miesięczne waha się w granicach [...] zł – do [...] zł (w zależności od liczby przepracowanych przez niego godzin). Strona została wezwana zarządzeniem referendarza sądowego z dnia [...] r. do uzupełnienia danych, na które powołała się we wniosku, poprzez wykazanie swojego aktualnego stanu majątkowego. Wezwanie to miało na celu zobrazowanie aktualnej i rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Pismo to doręczono skarżącemu w dniu [...] r., co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki, znajdującego się w aktach sprawy. Do dnia dzisiejszego wnioskodawca nie nadesłał żadnych dokumentów, o które był wezwany cytowanym wyżej pismem. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że D. K. składając wniosek o prawo pomocy zażądał przyznania mu prawa pomocy w pełnym zakresie, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata. W niniejszej sprawie, wniosek o prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych jest jednak bezprzedmiotowy, ponieważ stosownie do art. 239 pkt 1 "e" P.p.s.a., nie ma w ogóle obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. W tej kategorii spraw obowiązuje z mocy samego prawa ustawowe zwolnienie z kosztów sądowych. Tak więc skarżący nie będzie ponosił w niniejszej sprawie jakichkolwiek kosztów sądowych (wpisów, ani opłat), związanych z tą sprawą. Pozostał jednak wniosek o prawo pomocy w zakresie ustanowienia dla skarżącego adwokata. Aktualnie wniosek skarżącego obejmuje więc jedynie częściowe przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący złożył jedynie wniosek o prawo pomocy i nie udowodnił w żaden sposób, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy. Merytoryczne rozstrzygniecie wniosku o przyznanie prawa pomocy musi być poprzedzone analizą stanu majątkowego wnioskodawcy i osób, z którymi pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym. Jednak do oceny stanu majątkowego wnioskodawcy nie wystarczą jedynie same oświadczenia złożone przez niego we wniosku. Skarżący w przedmiotowej sprawie nie wykazał między innymi jakie są rzeczywiste dochody osiągane przez członków jego rodziny, jak również nie wykazał, jakie są miesięczne wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego. W tym zakresie strona nie wskazała chociażby w przybliżeniu szacunkowych kwot składających się na koszty miesięcznego utrzymania. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.