III SA/Gl 1373/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz, Sędzia WSA Małgorzata Jużków, Protokolant St. sekr. sąd. Aleksandra Doruch, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2012 r. przy udziale – sprawy ze skargi K.B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług oddala skargę. Zaskarżonym tutaj postanowieniem z [...] r. nr [...];Dyrektor Izby Skarbowej w K. odmówił K.B. przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z [...] r. nr [...] odmawiające wydania zaświadczenia oraz stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia zażalenia na to postanowienie powołując się na art. 162 i art. 163 § 2 w związku z art. 13 § 1 pkt 2 lit. a, a także na art. 228 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jednolity Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.). Dyrektor Izby Skarbowej w K. w uzasadnieniu tego postanowienia przedstawił następujący stan sprawy oraz argumentację prawną: Postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z [...] r. nr [...] odmawiające wydania zaświadczenia zostało wysłane na adres zamieszkania K. B. i doręczone dorosłemu domownikowi – żonie K. B., J. B. 19 kwietnia 2011 r. Przewidziany ustawowo siedmiodniowy termin do złożenia zażalenia upłynął zatem 26 kwietnia 2011 r. Zażalenie datowane na dzień 5 maja 2011 r. zostało nadane w urzędzie pocztowym w tym samym dniu, a więc z uchybieniem terminu do jego wniesienia. Wraz z zażaleniem K.B. złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia. W uzasadnieniu tego wniosku wyjaśnił, że w dniu 19 kwietnia 2011 r. oraz do 28 kwietnia 2011 r. przebywał w H., a odebrane postanowienie żona przekazała mu po jego powrocie. Dyrektor Izby Skarbowej w K. powołując się na art. 162 ustawy Ordynacja podatkowa oraz orzecznictwo sądowe stwierdził, że K.B. nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminowi do wniesienia zażalenia jak również tego, że podane przyczyny uchybienia terminowi były nie do przezwyciężenia. Następnie wyraził pogląd, iż pobyt za granicą nie jest przeszkodą do złożenia zażalenia w terminie. Powołując się na okoliczności sprawy organ odwoławczy również przypomniał, że kiedy K.B. stawił się w siedzibie organu podatkowego w dniu 15 kwietnia 2011 r., to musiał już wiedzieć o planowanym wyjeździe za granicę. Do uchybienie terminu doszło zatem z winy strony, która nie dochowała należytej staranności. Następnie Dyrektor Izby Skarbowej w K. powołując się na art. 149 Ordynacji podatkowej stwierdził, że doręczenie w tym trybie było prawidłowe, ponieważ dorosły domownik, który przesyłkę odebrał oddał ją adresatowi. Skoro zażalenie zostało złożone po upływie terminu, to należało w trybie art. 228 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej stwierdzić uchybienie terminowi do jego wniesienia. W skardze do wojewódzkiego sądu administracyjnego pełnomocnik K. B. zarzucając naruszenie art. 162 § 1 i art. 228 § 1 pkt 2 ustawy Ordynacja podatkowa wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu stwierdził, że skoro Dyrektor Izby Skarbowej w K. błędnie uznał, że strona nie potwierdziła żadnym dowodem tego, że przebywała za granicą, to należało ją wezwać w trybie art. 169 § 1 Ordynacji podatkowej o uzupełnienia tego braku. Ponadto organ dokonał ustaleń bez przesłuchania w charakterze świadka małżonki strony, a także wadliwie ocenił fakt dokonanej 21 kwietnia 2011 r. wpłaty w banku A w Z. . W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w K. wnosząc o jej oddalenie podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach prezentuje w tej sprawie następujące stanowisko: Skarga nie jest zasadna. Na wstępie należy wskazać, iż wzorzec kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne został określony w art. 184 Konstytucji RP oraz art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Zgodnie z tymi przepisami, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej – także podatkowej – stosując kryterium legalności, zgodności z prawem tej działalności. Kierując się przy tym konstytucyjną zasadą równości wobec prawa oznaczającą, iż w analogicznej sytuacji faktycznej i prawnej podatnicy będą traktowani tak samo. Według art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Zatem tylko ustalenie, że zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonego aktu, a to zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W tej sprawie kwestią sporną jest terminowość i skuteczność wniesionego przez stronę środka odwoławczego od decyzji organu podatkowego pierwszej instancji, rozpoznawaną w ramach instytucji przywrócenia terminu przewidzianej w art. 162 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jednolity Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.). Według tej regulacji prawnej, w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin procesowy na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin. Przywrócenie siedmiodniowego terminu do złożenia podania jest niedopuszczalne. Ustawa Ordynacja podatkowa przewiduje różne sposoby doręczania pism, w tym decyzji w postępowaniu podatkowym. Zgodnie z jej art. 149, w przypadku nieobecności adresata w mieszkaniu pisma doręcza się za pokwitowaniem pełnoletniemu domownikowi, gdy osoba ta podjęła się oddania pisma adresatowi. Ten przepis przewiduje środek do usprawnienia postępowania podatkowego poprzez zastosowanie zastępczego sposobu doręczenia pisma wyłącznie osobom fizycznym, w sytuacji incydentalnej, przejściowej, czasowej, krótkotrwałej nieobecności adresata w mieszkaniu. Jest to przy tym inna nieobecność, niż ta wskazana w art. 138 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa, która dotyczy sytuacji, kiedy miejsce pobytu osoby (również za granicą ) nie jest znane lub też, osoba nie ma miejsca zamieszkania co powoduje, że nie można ustalić miejsca właściwego do doręczeń. Nieobecność adresata w mieszkaniu (art. 149 Ordynacji podatkowej) obejmuje między innymi następujące sytuacje: pobyt w pracy, zakupy, odwiedziny sąsiada, uczestnictwo w obrzędach religijnych, uczestnictwo w imprezach sportowych lub kulturalnych, wyjazd na urlop w kraju lub za granicą, pobyt w szpitalu w kraju lub za granicą, pobyt w izbie wytrzeźwień, zatrzymanie przez Policję, oczekiwanie na spóźniony środek transportu publicznego oraz wszelkie inne sytuacje, w których adresat – podatnik korzystając z konwencyjnej i konstytucyjnej wolności przemieszczania się w kraju i za granicą swobodnie wybiera powód swojej nieobecności w mieszkaniu. Doręczenie pisma w trybie art. 149 Ordynacji podatkowej zawiera domniemanie doręczenia przesyłki jej adresatowi w dacie, kiedy dorosły domownik własnoręcznym podpisem potwierdził odebranie przesyłki zobowiązując się przy tym do oddania pisma adresatowi. Od tej też daty biegną terminy procesowe dla adresata przesyłki. W rozpoznawanej sprawie doręczenie decyzji nastąpiło w tym trybie w dniu 19 kwietnia 2011 r., kiedy to przesyłkę odebrała żona skarżącego - J. B., a następnie oddała ją adresatowi. Przewidziany ustawowo siedmiodniowy termin do złożenia zażalenia upływał zatem 26 kwietnia 2011 r. Zażalenie datowane na dzień 5 maja 2011 r. zostało nadane w urzędzie pocztowym w tym samym dniu, a więc z uchybieniem terminu do jego wniesienia. Jednak wraz z odwołaniem K.B. i złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia, a w uzasadnieniu tego wniosku wyjaśnił, że w dniu 19 kwietnia 2011 r. oraz do dnia 28 kwietnia 2011 r. przebywał za granicą. Przywracanie terminu w trybie art. 162 ustawy Ordynacja podatkowa nie jest przedmiotem uznania administracyjnego. Organ podatkowy ma obowiązek (należy przywrócić) przywrócenia terminu, jeżeli zachodzą przesłanki, o których mowa w tym przepisie. Odmawiając przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, organ podatkowy obowiązany jest ustalić, jaka była przyczyna uchybienia terminu, a w razie potrzeby, kiedy przyczyna ta ustała, ewentualnie wezwać podatnika, aby okoliczności te wykazał (wyrok NSA z dnia 5 czerwca 1998 r., I SA/Lu 958/97, Temida (CD), Sopot 2002). Należy podkreślić, że dla przywrócenia terminu nie jest konieczne przeprowadzenie postępowania dowodowego według reguł określonych Rozdziale 11 Dowody Ordynacji podatkowej, ponieważ wystarczy uprawdopodobnienie, że zainteresowany nie dotrzymał terminu bez swojej winy. Uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym dowodu w znaczeniu ścisłym, który nie musi dawać pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. W postępowaniu o przywrócenie terminu zadaniem organu podatkowego jest ustalenie, czy zainteresowany jest winny uchybienia. Jako kryterium przy ocenie winy w uchybieniu terminu procesowego przyjmuje się obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Negatywnie z tego punktu widzenia oceniane jest choćby lekkie niedbalstwo, niedbalstwo oraz wina nieumyślna. Przyjmuje się, że w odniesieniu do osób, które z racji wykonywanego zawodu występują jako pełnomocnicy stron, osoby te są zobowiązane do szczególnej staranności przy wykonywaniu powierzonego zlecenia, a zatem ocena, czy dochowali reguł starannego działania, winna być dokonywana w oparciu o odpowiednio wysokie kryteria. W związku z przywracaniem terminu w dotychczasowym orzecznictwie wskazano okoliczności, które zwalniają od winy przy uchybieniu terminu, i takie, które od winy nie uwalniają: samo posiadanie zwolnienia lekarskiego nie jest potwierdzeniem braku winy zainteresowanego w uchybieniu terminu. Nie wyklucza ono bowiem możliwości dokonania czynności procesowej przez stronę, np. sporządzenia odwołania i nadania go przez pocztę osobiście lub przez domownika; oprócz zwolnienia lekarskiego należy także brać pod uwagę inne okoliczności towarzyszące sprawie. Jeżeli bowiem rodzaj choroby i przyjmowane środki uniemożliwiają działanie, którego dotyczy zwłoka, jak i zlecenie tej czynności osobie trzeciej, to przywrócenie terminu będzie uzasadnione. Nie stanowią natomiast o braku winy wszelkie takie sytuacje, w których zainteresowany powołuje się na przyczynienie się osoby trzeciej do powstania zwłoki, w szczególności na oczekiwanie pomocy radcy prawnego. To jego obciąża odpowiedzialność związana z wyborem jednostki, której zlecił pomoc prawną; gdy strona jest reprezentowana przez adwokata, to skutki podejmowanych przez pełnomocnika działań i zaniechań - tak pozytywne, jak i negatywne - obciążają reprezentowanego; uchybienie terminu z winy pełnomocnika nie stanowi podstawy do jego przywrócenia. Należy podkreślić, że przy wykładni omawianych tu przepisów prawa koniecznym jest szczegółowa, indywidualna analiza konkretnego stanu faktycznego sprawy. W art. 162 Ordynacji podatkowej przewidziano instytucję przywrócenia terminu, które to rozstrzygnięcie nie jest przedmiotem uznania administracyjnego, lecz jest gwarancją procesową usuwająca negatywne skutki pewnych wydarzeń zaistniałych w toku postępowania administracyjnego. Omawiana instytucja jest elementem prawa strony postępowania administracyjnego do wniesienia odwołania, co w dalszej kolejności warunkuje skuteczne wniesienie skargi do sądu administracyjnego, będące realizacją prawa do sądu wyrażonego wprost w art. 45 ust. 1 oraz zagwarantowanego w art. 77 ust. 2 Konstytucji RP, jak również w art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz. U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284) gwarantującym prawo do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony ustawą przy rozstrzyganiu o jego prawach i obowiązkach. Na treść prawa do sądu składają się uprawnienia: prawo dostępu do sądu (prawo uruchomienia procedury); prawo do korzystania z rzetelnej procedury sądowej, zgodnie z wymogami sprawiedliwości i jawności oraz prawo do wyroku sądowego i uzyskania wiążącego rozstrzygnięcia. Z kolei z zasady demokratycznego państwa prawnego wynika dyrektywa interpretacyjna zakazująca zawężającej wykładni prawa do sądu (por. orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 7 stycznia 1992 r. sygn. akt K 8/91, OTK 1992/1/5). Te przepisy powinny być brane również pod uwagę przy wykładni i stosowaniu art. 162 Ordynacji podatkowej, ponieważ odmowa przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, w sytuacji kiedy obiektywnie zaistniała przesłanka braku winy pozbawia stronę konwencyjnego i konstytucyjnego prawa do rozpoznania jego sprawy przez organ administracji publicznej drugiej instancji, jak również prawa do kontroli przez sąd administracyjny ostatecznego rozstrzygnięcia pod względem jego zgodności z prawem. Prawidłowość dokonania czynności materialno-technicznych, jakimi są doręczenia powinna przed postępowaniem sądowoadministracyjnym podlegać ocenie organów administracji publicznej. W razie jakiejkolwiek wątpliwości, co do skuteczności doręczenia, organ administracji winien podjąć ponowna próbę skutecznego doręczenia pisma, aby strona mogła skorzystać z jej konwencyjnego i konstytucyjnego prawa do sądu. Dokumentacja dotycząca doręczenia winna być pełna, pozbawiona wszelkich uproszczeń, pominięć i braków, aby można było ocenić, czy doręczenie było skuteczne. W tej sprawie doręczenie postanowienia z 18 kwietnia 2011 r. było skuteczne. Zgodnie z przepisami ustawy Kodeks cywilny, każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną. Pełną zdolność do czynności prawnych nabywa się z chwilą uzyskania pełnoletniości. Nie mają zdolności do czynności prawnych osoby, które nie ukończyły lat trzynastu, oraz osoby ubezwłasnowolnione całkowicie. Z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych albo wynikających z właściwości czynności prawnej, można dokonać czynności prawnej przez przedstawiciela. Czynność prawna dokonana przez przedstawiciela w granicach umocowania pociąga za sobą skutki bezpośrednio dla reprezentowanego. Umocowanie do działania w cudzym imieniu może opierać się na ustawie (przedstawicielstwo ustawowe) albo na oświadczeniu reprezentowanego (pełnomocnictwo). Pełnomocnictwo ogólne obejmuje umocowanie do czynności zwykłego zarządu. Do czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu potrzebne jest pełnomocnictwo określające ich rodzaj, chyba że ustawa wymaga pełnomocnictwa do poszczególnej czynności. Z tych przepisów oraz z art. 136 ustawy Ordynacja podatkowa wynika, że osoba fizyczna posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych może, ale nie musi dokonać czynności prawnej przez przedstawiciela, którym w postępowaniu podatkowym może być również pełnomocnik ustanowiony w trybie art. 137 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa. Według art. 8 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz. U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284), każdy ma prawo do poszanowania swojego życia prywatnego i rodzinnego, niedopuszczalna jest ingerencja władzy publicznej w korzystanie z tego prawa, z wyjątkiem przypadków przewidzianych przez ustawę. Ta ochrona konwencyjna została uregulowana w Konstytucji RP w art. 31 i art. 47, które stanowią, że każdy jest obowiązany szanować wolności i prawa innych. Nikogo nie wolno zmuszać do czynienia tego, czego prawo mu nie nakazuje. Każdy ma prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz do decydowania o swoim życiu osobistym. Mając na uwadze powyższe, należy stwierdzić, że zbędne są rozważania Dyrektora Izby Skarbowej w K. , co do tego, czy skarżący K.B. rzeczywiście przebywał za granicą, ponieważ decydujące znaczenie ma tutaj tylko i wyłącznie bezsporne ustalenie, że doręczenie było prawidłowe, a domownik który przesyłkę odebrał oddał ją adresatowi. Tym samym nie są również zasadne zarzuty podniesione w skardze, co do braku ustaleń w tym zakresie. Zgodnie z art. 228 § 1 pkt. 2 ustawy Ordynacja podatkowa, organ odwoławczy stwierdza w formie postanowienia (...) uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. Mając na uwadze niesporne okoliczności faktyczne tej sprawy, organ podatkowy prawidłowo zatem uznał, że zażalenie strony skarżącej zostało wniesione z uchybieniem terminu. Mając na uwadze powyższe, na mocy art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalono.