III SA/Gl 1374/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A s.c. w G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł, strona skarżąca A s.c. w G. złożyła wniosek o prawo pomocy obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podniosła, że prowadzi działalność handlową na terenie Unii Europejskiej, jednak z uwagi na wieloletni spór z organami państwa, firma nie prowadzi już faktycznie działalności od [...] roku. Z oświadczeń zawartych w urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPPr) wynika, że skarżąca spółka nie posiada żadnego majątku, nie osiąga żadnych dochodów oraz nie posiada rachunków bankowych. W tym stanie rzeczy, pismem z dnia [...] referendarz sądowy wezwał skarżącą spółkę o nadesłanie (w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania) szeregu dokumentów, mających uprawdopodobnić okoliczności podniesione we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również mających zobrazować rzeczywisty i aktualny stan majątkowy – zarówno samej spółki, jak i jej wspólników. W odpowiedzi na to wezwanie, pismem z dnia [...], J.T., działający w imieniu skarżącej spółki nadesłał jedynie odpis uchwały podjętej przez wspólników, zgodnie z którą jest on uprawniony do reprezentowania skarżącej spółki. Jednocześnie nie zostały nadesłane żadne dokumenty, o które skarżąca została wezwana. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżąca składając wniosek o prawo pomocy zażądała jedynie zwolnienia od kosztów sądowych. Wniosek ten, obejmował więc jedynie żądanie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku złożonego w tej sprawie przez skarżącą, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) może nastąpić wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). W pierwszej kolejności należy zauważyć, że sytuacja procesowa spółki cywilnej jest specyficzna. Generalnie, spółka cywilna, jako jednostka organizacyjna nieposiadającą osobowości prawnej, nie posiada również zdolności sądowej (tj. zdolności do bycia stroną postępowania sądowego), ani zdolności procesowej (tj. zdolności do podejmowania czynności procesowych w postępowaniu sądowym). Wyjątkiem są jednak postępowania podatkowe, których przedmiotem są zobowiązania podatkowe w podatku od towarów i usług. W tym przypadku spółka cywilna jest adresatem decyzji podatkowej, którą to decyzję może zaskarżyć do sądu administracyjnego. W tej kategorii spraw spółka cywilna posiada zatem zdolność sądową i procesową w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Do uiszczenia wpisu sądowego od skargi wezwana została spółka cywilna. Podmiot ten skorzystał również z przysługującego mu uprawnienia do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Tylko w tym zakresie spółka cywilna traktowana jest w zakresie prawa pomocy jak osoba prawna. Natomiast oceniając stan majątkowy wnioskodawcy, będącego jednostką organizacyjną nie posiadającą osobowości prawnej, należy jednak uwzględnić także stan majątkowy konkretnych osób fizycznych tworzących daną jednostkę – w tym przypadku konieczne jest ustalenie stanu majątkowego wspólników spółki cywilnej. Jest to sytuacja odmienna aniżeli w przypadku osób prawnych (np. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, czy spółki akcyjnej), czy jednostek organizacyjnych nie mających osobowości prawnej, którym ustawa przyznaje jednak zdolność prawną (np. osobowe spółki prawa handlowego). W przypadku oceny stanu majątkowego tych podmiotów, bada się jedynie stan majątkowy tych jednostek organizacyjnych, bez analizy stanu majątkowego konkretnych osób fizycznych tworzących te jednostki organizacyjne. W tej sytuacji pismem z dnia [...] J.T., reprezentujący skarżącą spółkę cywilną został wezwany do wykazania odpowiednimi dokumentami i zaświadczeniami aktualnej, rzeczywistej sytuacji majątkowej spółki cywilnej, ale także i sytuacji majątkowej wspólników, którzy tworzą tą spółkę cywilną. Z tego powodu J.T. został zobligowany także do nadesłania zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych złożonych przez wspólników skarżącej spółki za rok 2008 oraz przedłożenia wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez wspólników skarżącej spółki. Odnośnie wyciągów i wykazów z rachunków bankowych wyraźnie zaznaczono, że chodzi w tym przypadku także o prywatne rachunki bankowe, a więc o takie, które nie są związane z prowadzoną przez wspólników działalnością gospodarczą. Stanowisko takie było tym bardziej uzasadnione właśnie tym, że skarżąca spółka faktycznie nie prowadzi aktualnie działalności gospodarczej. Do wykazania aktualnej sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie wystarcza samo jego oświadczenie. Rozpoznając wniosek o prawo pomocy, należy ocenić stan majątkowy wnioskodawcy, a następnie podjąć stosowną decyzję w przedmiocie przyznania, bądź odmowy przyznania prawa pomocy. Dla dokonania rzetelnej oceny stanu majątkowego potrzebne jest jego wykazanie przez wnioskodawcę za pomocą stosownych dokumentów, czy też zaświadczeń. Wezwanie referendarza sądowego, miało na celu zobrazowanie aktualnego i rzeczywistego stanu majątkowego strony skarżącej w dwóch sferach. Pierwsza sfera dotyczyła kondycji finansowej samej spółki cywilnej, natomiast druga miała zobrazować stan majątkowy wspólników tworzących spółkę. Odnośnie pierwszej sfery, w sytuacji, gdy skarżąca spółka rzeczywiście nie prowadzi działalności gospodarczej (w aktach znajduje się odpis decyzji Prezydenta Miasta G. z dnia [...], nr [...] o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej wpisu dotyczącego tej spółki), to rzeczywiście może wystarczyć samo oświadczenie J.T., że nie dysponuje on kopią raportu kasowego obrazującego stan gotówki w kasie spółki, że spółka nie posiadała środków trwałych i nie składała deklaracji podatkowych VAT – 7. Samo oświadczenie wspólnika spółki cywilnej nie może jednak wystarczyć, w zakresie wezwania o nadesłanie zeznania podatkowego za 2008 r. oraz o nadesłanie wyciągów i wykazów z rachunków bankowych – także tych prywatnych. W tej części wezwanie było bowiem skierowane bezpośrednio do wspólników skarżącej spółki. W tym zakresie z pewnością nie wystarcza samo oświadczenie, ponieważ konieczne jest udokumentowanie tych faktów stosownymi dokumentami. Na marginesie należy zaznaczyć, że jeżeli rzeczywiście zeznania PIT były składane przez wspólników tylko w jednym egzemplarzu, a wspólnicy nie posiadają kopii tych zeznań, to istniała możliwość zwrócenia się do właściwego urzędu skarbowego o zaświadczenie o wysokości osiągniętego w tym roku dochodu. Tymczasem, wnioskodawca w rzeczywistości złożył jedynie wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie przedkładając jednocześnie jakichkolwiek dokumentów, które pozwalałyby na dokonanie analizy żądania zawartego we wniosku. Tym samym, zaniechanie strony doprowadziło do tego, że brak jest podstaw do rozpoznania jej wniosku. Wnioskodawca ograniczył się jedynie do stwierdzenia, że zastosowanie się do wezwania z dnia [...] jest bezcelowe, "pozbawione sensu i służy jedynie niepotrzebnemu przewlekaniu sprawy". Ponadto J.T. stwierdził, że aktualny stan prawny "każe stronie starającej się o zwolnienie od kosztów oświadczać, a nie zbierać wszelkie zaświadczenia". Przyznanie prawa pomocy jest możliwe jednak tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące środków, którymi strona dysponuje. Dopiero porównanie źródeł finansowych, którymi wnioskodawca może dysponować pozwala na stwierdzenie, czy ma on dostateczne środki na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jednak to obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że wnioskodawca w ogóle nie udowodnił, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, co więcej, w ogóle nie wykazał jaka jest jego aktualna sytuacja majątkowa. Strona nie odpowiedziała na żądanie przedłożenia dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową. Do tej pory skarżąca nie przedstawiła jakichkolwiek dokumentów w tym zakresie, ograniczając się tylko do cytowanego wyżej oświadczenia o bezcelowości nadsyłania dokumentów, o które została wezwana. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżąca nie udowodniła, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy. Nie uczyniła bowiem całkowicie zadość wezwaniu do przedłożenia dokumentów, które pozwoliłyby ocenić jaka jest jej rzeczywista sytuacja majątkowa. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.