III SA/Gl 1374/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy sprawy ze skargi Firmy "A." s.c. w G. T. R., J. T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł, strona skarżąca Firma "A." s.c. w G. T. R., J. T. złożyła wniosek o prawo pomocy obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podniosła, że prowadzi działalność handlową na terenie Unii Europejskiej, jednak z uwagi na wieloletni spór z organami państwa, firma nie prowadzi już faktycznie działalności od [...] roku. Z oświadczeń zawartych w urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPPr) wynika, że skarżąca spółka nie posiada żadnego majątku, nie osiąga żadnych dochodów oraz nie posiada rachunków bankowych. Wezwaniem z dnia [...] referendarz sadowy wezwał skarżącą spółkę o nadesłanie w terminie 7 dni szeregu dokumentów, mających uprawdopodobnić okoliczności podniesione we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również mających zobrazować rzeczywisty i aktualny stan majątkowy – zarówno samej spółki, jak i jej wspólników. W odpowiedzi na to wezwanie, pismem z dnia [...] J. T., działający w imieniu skarżącej spółki nadesłał jedynie odpis uchwały podjętej przez wspólników, zgodnie z którą jest on uprawniony do reprezentowania skarżącej spółki. Jednocześnie nie zostały nadesłane żadne dokumenty, o które skarżąca została wezwana. W tym stanie rzeczy, postanowieniem z dnia [...] referendarz sądowy odmówił skarżącej spółce przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie to uzasadnione zostało tym, że strona w ogóle nie udowodniła, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, co więcej, w ogóle nie wykazała jaka jest jej aktualna sytuacja majątkowa. Strona nie odpowiedziała na żądanie przedłożenia dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową. W rzeczywistości, wnioskodawca złożył jedynie wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie przedkładając jednocześnie jakichkolwiek dokumentów, które pozwalałyby na dokonanie analizy żądania zawartego we wniosku. Od postanowienia tego, skarżąca wniosła w ustawowym terminie sprzeciw. W uzasadnieniu, strona podała, że wniosek o prawo pomocy został przecież sporządzony i złożony na urzędowym druku otrzymanym z Sądu. Jeżeli informacje zamieszczone na tym formularzu są niewystarczające, to – zdaniem strony – należałoby o tym poinformować strony i odpowiednio zmienić w tym zakresie druki. Poza tym, strona na podstawie dokładnie tych samych oświadczeń jest przecież zwalniana od kosztów sądowych w postępowaniach przed sądami powszechnymi. W tej sytuacji, zdaniem wnioskodawcy, brak zwolnienia od kosztów sądowych w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym stanowi w tym przypadku jawną dyskryminację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływana dalej jako P.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie takie przysługuje zażalenie. Zatem kwestia przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega rozpoznaniu przez Sąd. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). W zakresie całkowitym przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej winno nastąpić wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Natomiast częściowe przyznanie prawa pomocy następuje w przypadku, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że strona skarżąca składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w częściowym zakresie, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku złożonego w tej sprawie przez skarżącą, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) może nastąpić wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Do wykazania aktualnej sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie wystarcza samo jego oświadczenie. Rozpoznając wniosek o prawo pomocy, należy ocenić stan majątkowy wnioskodawcy, a następnie podjąć stosowną decyzję w przedmiocie przyznania, bądź odmowy przyznania prawa pomocy. Dla dokonania rzetelnej oceny stanu majątkowego potrzebne jest jego wykazanie przez wnioskodawcę za pomocą stosownych dokumentów, czy też zaświadczeń. Wezwanie referendarza sądowego, miało na celu zobrazowanie aktualnego i rzeczywistego stanu majątkowego strony skarżącej w dwóch sferach. Pierwsza sfera dotyczyła kondycji finansowej samej spółki cywilnej, natomiast druga miała zobrazować stan majątkowy wspólników tworzących spółkę. Stosownie do art. 255 P.p.s.a., na którym oparł się referendarz sądowy, kierując do skarżącej wezwanie z dnia [...], jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to strona zobowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego oraz dochodów. Po nadesłaniu przez stronę wypełnionego formularza PPF, okazało się właśnie, że "informacje" zawarte przez stronę na urzędowym formularzu PPF nie są wystarczające. I dopiero w tym stanie rzeczy zostało – w oparciu o art. 255 P.p.s.a. – wystosowane do strony wezwanie o uzupełnienie danych zawartych we wniosku. Należy także podkreślić, że o uwzględnieniu wniosku o prawo pomocy nie może natomiast przesądzać sam fakt, iż skarżący uzyskiwał zwolnienie od kosztów sądowych w innych postępowaniach sądowych przed sądami powszechnymi. Po pierwsze bowiem sąd administracyjny (ani referendarz sądowy) orzekając w danej sprawie nie jest związany orzeczeniami innych sądów (także powszechnych) wydanymi w zakresie innych spraw. Z kolei po drugie, jeżeli w innych postępowaniach, toczących się przed innymi sądami zwalniano skarżącą od kosztów sądowych, to należy mieć na uwadze fakt, że postępowania prowadzone w tej kwestii przez sądy powszechne toczą się w oparciu o przesłanki uregulowane w odrębnych przepisach, które nie mają zastosowania w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Strona w ogóle nie nadesłała dokumentów, o które była wzywana. Było to podstawą odmówienia przyznania prawa pomocy przez referendarza sądowego. Znalazło to wyraźne odzwierciedlenie w uzasadnieniu postanowienia referendarza sądowego z dnia [...]. Strona wnosząc sprzeciw od tego postanowienia do tej pory nie dołączyła żądanych i wymaganych dokumentów. Ograniczyła się jedynie do wyrażenia swoich wątpliwości co do zasadności procedury w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy. Poza tym, strona została wezwana już na etapie postępowania sądowego zainicjowanego wniesionym sprzeciwem do nadesłania stosownych (kolejnych) dokumentów. Wezwanie z dnia [...] zostało skutecznie doręczone w dniu [...]. Na to wezwanie również nie zostały nadesłane żadne dokumenty. Przyznanie prawa pomocy jest możliwe jednak tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące środków, którymi strona dysponuje. Dopiero porównanie źródeł finansowych, którymi wnioskodawca może dysponować pozwala na stwierdzenie, czy ma on dostateczne środki na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jednak to obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżąca nie udowodniła, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy. Nie uczyniła bowiem całkowicie zadość wezwaniu do przedłożenia dokumentów, które pozwoliłyby ocenić jaka jest jej rzeczywista sytuacja majątkowa. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.