III SA/Gl 1375/07

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. K. (K.) na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie obrotu alkoholami w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie w sprawie fachowego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata lub radcy prawnego postanawia: odmówić stronie skarżącej przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia [...] r., nadesłanym do tut. Sądu w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego w kwocie [...] zł, skarżący K. K. domagał się "zwolnienia z kosztów sądowych". Ponieważ wniosek ten nie odpowiadał przewidzianym w ustawie wymogom, pismem z dnia [...] r. wezwano skarżącego do złożenia go na urzędowym formularzu – według załączonego wzoru - w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W terminie wyznaczonym do tut. Sądu wpłynął urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy (druk PPF), w którym skarżący sprecyzował, iż jego żądanie obejmuje nie tylko zwolnienie od kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków) ale również ustanowienie w sprawie profesjonalnego pełnomocnika w osobie adwokata lub radcy prawnego z urzędu. W uzasadnieniu powyższego podał, iż gospodarstwo domowe prowadzi z żoną i synem. Tymczasem jedynym źródłem utrzymania całej rodziny jest [...] skarżącego w kwocie [...] zł oraz prowadzona przez niego działalność gospodarcza (tj. [...]), która w [...] r. przyniosła stratę w wysokości [...] zł. Żona i syn nie osiągają wszakże żadnych dochodów. Dodatkowo jako składniki posiadanego majątku skarżący wymienił: [...] domu, w którym zamieszkuje wraz z rodziną o pow. [...] m2, nieruchomość rolną o pow. [...] ha, oszczędności w kwocie [...] zł oraz samochód marki [...] o wartości ok. [...] zł. Ponieważ dane te okazały się niewystarczające do oceny sytuacji finansowej i możliwości płatniczych strony skarżącej, a ponadto budziły wątpliwości, pismem z dnia [...] r. wezwano skarżącego do uzupełnienia złożonego wniosku przez nadesłanie odpisów lub kserokopii następujących dokumentów źródłowych: obrazujących wysokość poniesionej z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej straty, tj. deklaracje podatkowe (VAT-7) z okresu ostatnich trzech miesięcy, wyciąg z posiadanego rachunku bankowego wskazujący na ilość zgromadzonych tam środków, ewidencję przychodów bądź podatkową księgę przychodów i rozchodów oraz ewidencję środków trwałych, jeżeli takie są prowadzone; potwierdzających wysokość osiąganych z tytułu pobieranej [...] dochodów, tj. "przekaz pocztowy" za ostatni miesiąc lub decyzję o jej przyznaniu; w postaci złożonego za 2006 i 2007 r. zeznania podatkowego lub zaświadczenia wystawionego przez Naczelnika właściwego Urzędu Skarbowego o wysokości osiągniętego w tych latach dochodu oraz o wysokości dokonanych odliczeń; zaświadczenia wystawionego przez Urząd Pracy potwierdzającego, iż żona i syn skarżącego są osobami bezrobotnymi bez prawa do zasiłku, dla których brak jest stosownych ofert zatrudnienia; obrazujących wysokość aktualnie ponoszonych w związku z kosztami utrzymania domu wydatków w postaci rachunków, faktur VAT lub dowodów wpłat uiszczanych opłat za wodę, gaz, energię elektryczną, telefon, podatek od nieruchomości itp.; a także potwierdzających przysługujący skarżącemu tytuł prawny do nieruchomości położonej przy ul. [...] w L., tj. akt własności, odpis z księgi wieczystej itp. Jak wynika z akt sprawy wezwanie to doręczono skutecznie w dniu [...] r. Do dnia dzisiejszego żądane dokumenty źródłowe nie zostały nadesłane. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 245 § 1 w zw. z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) strona może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ustawy). Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje - stosownie do treści art. 245 § 3 ustawy - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego z urzędu. Przyznaje się je takim osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy). Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że przewidziana w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy przesłanka zwolnienia K. K. od kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków) oraz ustanowienia w sprawie fachowego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata lub radcy prawnego z urzędu nie została spełniona. Podkreślić wszakże w tym miejscu należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Zatem to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek należytego wykazania, tj. dowiedzenia, udowodnienia, przedstawienia czegoś w sposób przekonywający, pokazania, unaocznienia - por. Słownik języka polskiego pod red. M. Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1978, wyd. IX z 1994 r., str. 805 - że przewidziana w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy przesłanka przyznania prawa pomocy w jego przypadku wystąpiła. Inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży bowiem po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do ich wiarygodności oraz skonfrontować treść składanych oświadczeń z dokumentacją źródłową. Podobnie art. 252 § 1 ustawy nie pozostawia wątpliwości co do tego, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne i aktualne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Jeżeli jednak oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Ich przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245). Ponieważ z przytoczonej regulacji podobnie jak z treści art. 246 § 1 pkt 1 ustawy wynika, iż to na wnioskującym spoczywa ciężar dowodu, zatem strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna w sposób wystarczająco przekonujący udowodnić istnienie faktów z których wywodzi skutki prawne. To bowiem na podstawie przedłożonych przez nią dokumentów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania. Tymczasem złożone przez skarżącego oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 ustawy nie zawierało dostatecznych danych koniecznych do oceny jego sytuacji majątkowej i rodzinnej oraz rzeczywistych możliwości płatniczych. Ograniczało się bowiem jedynie do przedstawienia takich okoliczności, które mogłyby świadczyć o jego złym stanie finansowym. Te jednak z uwagi na bierną postawę skarżącego, który nie zareagował na wezwanie z dnia [...] r., nie mogły zostać skonfrontowane z dokumentami źródłowymi. Tym samym weryfikacja złożonego w tym zakresie oświadczenia nie była możliwa podobnie jak niemożliwym było ustalenie jaki uszczerbek w koniecznym utrzymaniu skarżącego i jego rodziny spowoduje uiszczenie występujących w sprawie opłat sądowych i wydatków. Wobec powyższego przyjąć należało, iż K. K. ubiegając się o przyznanie prawa pomocy nie dołożył należytej staranności w wykazaniu, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w tym pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Okoliczność ta nie pozwala uwzględnić wniosku. W orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wykluczona jest możliwość jego merytorycznego rozpoznania, a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. akt I OZ 842/05). Stąd działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 258 § 3 oraz art. 245 § 1, § 2 i § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.