III SA/Gl 1375/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Gabriela Jyż po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie obrotu alkoholami w kwestii wniosku o prawo pomocy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W przedmiotowej sprawie strona skarżąca złożyła wniosek o prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata lub radcy prawnego. Wniosek ten skarżący uzasadnił tym, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i synem, a jedynymi źródłami utrzymania rodziny są: renta inwalidzka w kwocie [...] zł miesięcznie oraz działalność gospodarcza (sklep spożywczy), który w roku [...] przyniósł stratę w wysokości [...] zł. Żona skarżącego oraz ich syn nie osiągają żadnych dochodów. Jako składniki swego majątku skarżący wymienił połowę domu, w którym zamieszkuje razem z rodziną (powierzchnia [...] m 2), nieruchomość rolną (powierzchnia [...] ha), ośmioletni samochód marki [...] (wartość: około [...] zł) oraz oszczędności pieniężne w kwocie [...] zł. W toku postępowania referendarz sądowy wezwał skarżącego o nadesłanie stosownych dokumentów wskazujących na starty poniesione w ramach prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej, dokumenty potwierdzające jego stan majątkowy oraz status członków jego rodziny (zaświadczenia o strusie bezrobotnego żony i syna), rachunki wskazujące na wydatki na codzienne życie i utrzymanie domu. Skarżącemu wezwanie to doręczono skutecznie, jednak skarżący nie nadesłał stosownych dokumentów. W tym stanie rzeczy referendarz sądowy postanowieniem z dnia 12 czerwca 2008 r. odmówił przyznania stronie skarżącej prawa pomocy. Skarżący wniósł sprzeciw od tego postanowienia. W piśmie tym stwierdził, że Sąd nie powinien mieć wątpliwości, że godne życie w Polsce za [...] zł brutto miesięcznie jest przecież niemożliwe. Skarżący stwierdził, że uzyskanie tych wszystkich dokumentów, odpisu z księgi wieczystej pochłonęłoby więcej kosztów niż wartość przedmiotu sporu w niniejszej sprawie oraz ogrom czasu. Skarżący nadesłał jedynie odcinek [...]. Żądania Sądu odnośnie udokumentowania stanu majątkowego skarżącego są – jego zdaniem – przejawem celowego gnębienia go, zmierzającego do upokorzenia go. Sygn. akt III SA/Gl 1375/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 243 § 1 i art. 245 § 1 P.p.s.a. na wniosek strony może być przyznane jej prawo pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym. W zakresie całkowitym przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, winno nastąpić wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Natomiast częściowe przyznanie prawa pomocy następuje w przypadku, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Pojęcie "wykazania" należy rozumieć jako udowodnienie, przedstawienie w sposób przekonywujący, pokazany, unaoczniony. Tym samym inicjatywa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy. Znajduje to potwierdzenie w orzecznictwie sądowym. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w postanowieniu z dnia 18 czerwca 2004 r., sygn. akt FZ 165/04 (niepubl.), stwierdził, iż ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. W przedmiotowej sprawie strona skarżąca nie przedstawiła stosownego materiału dowodowego, zarówno na etapie postępowania referendarskiego (wezwanie referendarza sądowego z 19 marca 2008 r.), jak również na etapie wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego. Do sprzeciwu załączony został jedynie odcinek renty, którą otrzymuje skarżący. W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że prawo pomocy jest instytucją prawną czyniącą wyjątek od generalnej zasady ponoszenia przez strony kosztów Sygn. akt III SA/Gl 1375/07 postępowania sądowoadministracyjnego. Przesłanką przyznania prawa pomocy jest wykazanie, że dany podmiot nie ma żadnych (dostatecznych) środków na poniesienie jakichkolwiek (pełnych) kosztów postępowania. Należy stanowczo podkreślić, że chodzi tutaj o wykazanie pewnego obiektywnie istniejącego stanu faktycznego. Podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien taki obiektywny stan finansowy wykazać. Przepisy normujące postępowanie w zakresie prawa pomocy (w szczególności art. 252 i 255 P.p.s.a.) ustanawiają obowiązek współdziałania strony z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu wyjaśnienia rzeczywistego stanu majątkowego strony oraz jej możliwości płatniczych. Brak tej współpracy w realiach konkretnej sprawy musi pociągnąć negatywne konsekwencje dla strony. Brak współpracy skarżącego z Sądem wystąpił właśnie w niniejszej sprawie. Materiał dowodowy w zakresie wpadkowego postępowania o przyznanie prawa pomocy stanowi jedynie oświadczenie skarżącego zawarte w urzędowym formularzu oraz odcinek renty załączony do sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego. Skarżący nie wykazał wszechstronnie swojej sytuacji majątkowej i swoich możliwości płatniczych odpowiednimi dokumentami. Skarżący nie przedstawił również dokumentów obrazujących jego stan rodzinny (nie przedłożył dokumentów wykazujących status bezrobotnego odnośnie syna i żony). Skarżący nie nadesłał odpisu, ani kserokopii zeznań podatkowych za rok [...] i [...], zaświadczeń Naczelnika właściwego Urzędu Skarbowego o wysokości osiągniętego w tych latach przychodu, ani dokumentów wykazujących koszty utrzymania domu (np. opłat za wodę, gaz, energię elektryczną, faktur VAT). Skarżący przedstawił jedynie odcinek renty, którą uzyskuje. Jest to jedyny dokument, który dołączył skarżący – i jako taki, nie może w pełni, w sposób wyczerpujący obrazować stanu majątkowego skarżącego i jego możliwości płatniczych. W tej sytuacji nie było możliwości ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie zachodzą przesłanki przyznania prawa pomocy, określone w art. 246 § 1 P.p.s.a. W tym stanie rzeczy Sąd orzekł na podstawie powołanego wyżej przepisu – jak w sentencji postanowienia.