III SA/Gl 1379/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Fleszer, Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz (spr.), Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 marca 2022 r. sprawy ze skargi J. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję. Zaskarżoną decyzją z [...] nr [...], [...], [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uchylił wskazane w niej 3 decyzje ZUS z [...] umarzające postępowania prowadzone z wniosku skarżącego J. R. o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek odpowiednio za marzec, kwiecień i maj 2020 r. oraz odmówił wnioskowanego zwolnienia. W podstawie prawnej organ powołał m.in. art. 138 § 1 pkt 1 Kpa oraz art. 31zq ust. 8 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVlD-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 z późn.zm.) – dalej powoływana jako ustawa. Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z 15 kwietnia 2020r. skarżący zwrócił się o zwolnienie z obowiązku opłacania składek za marzec, kwiecień i maj 2020r. Trzema decyzjami z [...], wydanymi odrębnie w stosunku do każdego z objętych wnioskiem miesięcy organ umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe. Stwierdził bowiem, że skarżący nie złożył deklaracji rozliczeniowych za ten okres. Od tego rozstrzygnięcia strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podniosła w nim, że stosowne deklaracje zostały przez jej pracownika wrzucone do skrzyni przed właściwym oddziałem ZUS 1 czerwca 2020r. a ich kserokopie załączyła do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zaskarżoną decyzją Prezes ZUS uchylił ww. trzy decyzje organu I instancji i orzekł co do meritum sprawy w ten sposób, że odmówił zwolnienia z obowiązku opłacania składek za okres od marca do maja 2020r. Wskazał w nim, że płatnik składek może skorzystać ze zwolnienia z obowiązku opłacania składek jeżeli spełni łącznie trzy warunki, w tym jeśli prześle deklaracja rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne za marzec, kwiecień i maj 2020r. nie później niż do 30 czerwca 2020r., chyba, że jest zwolniony z obowiązku ich składania. Organ wskazał, że po weryfikacji wpływu dokumentów z 1 czerwca 2020r. nie stwierdził w nich deklaracji strony. Natomiast strona deklaracje te przesłała pocztą dopiero 10 sierpnia 2020r. Zatem nie spełniła warunków do zwolnienia mimo twierdzenia o wrzuceniu dokumentów rozliczeniowych do skrzynki. W skardze na to rozstrzygnięcie skarżący podtrzymał twierdzenie, że wrzucił dokumenty do skrzynki. Nie posiada potwierdzenia tego faktu, bo nikt takiego nie wydawał. Przesłał do ZUS kserokopie złożonych wcześniej deklaracji natychmiast po tym, jak się dowiedział, że nie ma ich w ZUS. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329, ze zm. dalej także: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Tylko zatem stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonego aktu (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, c ustawy). Na wstępie wskazać należy, że strona zwróciła się z wnioskiem o zwolnienie jej z obowiązku opłacania składek za marzec, kwiecień i maj 2020r. Zgodnie z art. 31zo ust. 1 ustawy, na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek: 1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r., 2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r., 3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r. - zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych. Przepis art. 31zq ust. 1 ustawy COVID stanowił, iż za marzec, kwiecień i maj 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania. Natomiast zgodnie z art. 31zq ust. 3 ustawy warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania. Zatem warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, było m.in. przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania. Spór w niniejszej sprawie koncentruje się na niedopełnieniu przez stronę obowiązku terminowego złożenia deklaracji rozliczeniowych za okres, za który ubiegała się o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek. Skarżący we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podnosił, że jego pracownik wrzucił je do skrzyni przed Oddziałem ZUS. Przede wszystkim zaakcentować należy, że wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek winien być rozpatrywany w oparciu o przepisy Kpa. A skoro tak, to priorytetowe zastosowanie w sprawie winny znaleźć naczelne zasady procesowe. Z brzmienia art. 7 kpa jednoznacznie wynika, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Ponadto w myl art. 9 kpa organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Oceniając procedowanie organu rozpoznającego dwukrotnie wniosek strony skonstatować należy, że nie spełnia ono wymogów wynikających z powołanych wyżej przepisów. Nie można bowiem tracić z pola widzenia przede wszystkim celów, jakie przyświecały ustawodawcy wprowadzającemu przepisami ustawy COVID i możliwość ubiegania się o zwolnienie z obowiązku płacenia należności z tytułu składek. Celem tym było umożliwienie przedsiębiorcom przetrwania trudnego czasu pandemii i związanych z nią ograniczeń w funkcjonowaniu prowadzonych przez nich działalności gospodarczych. Wielu przedsiębiorców znalazło się w sytuacji dla nich nowej, wymagającej nie tylko zadbania o zaspokojenie środków dla podstawowej egzystencji ich rodzin, ale również dopełnienia formalności dla nich nieznanych, z których uprzednio nie korzystali. W tych okolicznościach szczególnego znaczenia nabiera wynikający z art. 9 Kpa obowiązek wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz czuwania nad tym, by osoby uczestniczące w tym postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. Poza tym ustawodawca jednoznacznie nałożył na organy obowiązek przestrzegania zasady pogłębiania zaufania obywateli (art. 8 Kpa) oraz oceny sprawy na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 Kpa). Tym wymogom organ rozpoznający wniosek strony skarżącej nie sprostał. Strona składając wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek zainicjowała postępowanie, które winno być prowadzone z poszanowaniem zasad procesowych. Zatem na organie spoczywał obowiązek poinformowania strony o warunkach, zasadach i trybie skorzystania z tego zwolnienia, konieczności złożenia stosownych dokumentów w terminie a także o konsekwencjach prawnych niezłożenia deklaracji, co mogło skutkować odmową zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek. Obowiązek ten ciążył na organie tym bardziej, że strona ujawniła wolę skorzystania ze zwolnienia poprzez złożenie wniosku, a organ mając świadomość tego, że jest niekompletny, bo nie zwiera załączników koniecznych dla przyznania zwolnienia, nie poinformowała o tym skarżącego. Wskazane powyżej uchybienia i naruszenie przepisów Kpa, w szczególności art. 7, 8 a szczególnie 9 Kpa wymagały więc uchylenia zaskarżonej decyzji celem uwzględnienia kserokopii przesłanych deklaracji, o których złożenie organ nie wezwał strony, choć na podstawie wcyt. przepisów Kpa powinien był to uczynić niezwłocznie po wpływie wniosku bez załączników koniecznych dla jego pozytywnego załatwienia. Ponownie rozpoznając sprawę organ zastosuje się do wskazań Sądu wynikających z uzasadnienia wyroku. W związku z powyższym Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.