III SA/Gl 1383/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz Sędziowie Sędzia WSA Brarbara Brandys – Kmiecik (spr.) Sędzia WSA Adam Gołuch po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 lutego 2022 r. sprawy ze skargi "A" sp. z o.o. w K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z [...] r., nr [...] umarzającą postępowanie w sprawie wniosku "A" sp. z o.o. w K. (dalej: strona, spółka, skarżąca) o zwolnienie z obowiązku opłacania należnych składek za maj 2020r. W podstawie prawnej powołał się na art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.; dalej: kpa), art. 31 zo ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.; dalej: ustawa COVID-19). W uzasadnieniu przedstawił stan faktyczny i argumentację prawną. Powołując się na art. 31zo ust. 1 ustawy o COVID-19 wskazał, że spółka jako płatnik składek złożyła w dniu [...] r. wniosek o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za marzec, kwiecień, maj 2020 r. ZUS zwolnił z opłacania tych należności za marzec i kwiecień 2020 r. (deklaracja za 3/2020 wpłynęła [...]r. , a za 4/2020 wpłynęła [...]r.). Natomiast co do należności z maj 2020 r. decyzją z dnia [...] r. umorzył postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku bowiem organ ustalił, że dokumenty rozliczeniowe za maj 2020 powinny zostać złożone nie później niż do [...] r., a płatnik złożył je z przekroczeniem tego terminu bo dopiero w dniu [...] r. Na dowód tego organ powołał się na potwierdzenie daty wpływu deklaracji za maj 2020 r. W konsekwencji Spółka złożyła wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy żądając zwolnienia z opłacania należności za maj 2020r. Wskazała, że dokumenty rozliczeniowe za w/w miesiąc zostały przygotowane lecz nie przekazane do ZUS z uwagi na awarię programu [...]. Dopiero w lipcu 2020 r. deklaracje za maj 2020 r. zostały poprawnie złożone organowi. Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję pierwszoinstancyjną podzielając przedstawione w niej stanowisko i akcentując brak deklaracji rozliczeniowych złożonych wraz z wnioskiem i przekroczenie terminu 30 czerwca 2020r. Kwestionując powyższą decyzję skarżąca w skardze wskazała, że organ dokonał błędnej wykładni przepisów, pozornie przeprowadził postępowanie i niewłaściwie zastosował art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19. Zaskarżyła ją w całości żądając uchylenia i zarzucając naruszenie: - przepisów postępowania tj. art. 7 kpa w zw. z art. 7a, art. 8, art. 77 i art. 8 kpa; - prawa materialnego, tj. art. 31zq ustawy o COVID-19 poprzez niewłaściwą wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie oraz art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez jego niezastosowanie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast według art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. dalej: P.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej obejmuje, między innymi orzekanie w sprawach skarg na decyzje, postanowienia administracyjne (por. art. 3 § 2 pkt 1 i 2 P.p.s.a.). Z kolei na podstawie art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja ZUS umarzająca postępowanie, zainicjowane wnioskiem skarżącej spółki o zwolnienie z obowiązku opłacenia składek w części za maj 2020r. Organ w tym zakresie, mając na względzie nieterminowe dołączenie deklaracji do wniosku za maj 2020r. stwierdził bezprzedmiotowość postępowania, wobec czego umorzył prowadzone w tym przedmiocie postępowanie. Mając na względzie okoliczności sprawy, a także regulacje materialnoprawne i procesowe w omawianym zakresie Sąd stwierdził, że wskazywana przez organ bezprzedmiotowość postępowania, skutkująca koniecznością jego umorzenia, w rzeczywistości nie miała miejsca. Podstawę prawną decyzji Zakładu stanowił art. 105 § 1 kpa, zgodnie z którym, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Takie rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej kończy ją bez merytorycznego załatwienia, na skutek wystąpienia przeszkody natury podmiotowej lub przedmiotowej. Umarzając postępowania organ administracji publicznej komunikuje stronom zakończenie prowadzonego przez siebie postępowania, bez jego rozstrzygnięcia, co do istoty. Od bezprzedmiotowości postępowania, wywołanej brakiem substratu sprawy o charakterze podmiotowym lub przedmiotowym (brakiem podstaw prawnych i faktycznych) odróżnić należy niezasadność żądania strony. Jest to sytuacja, w której żądanie nie może być uwzględnione, ponieważ nie zostały spełnione określone w przepisach warunki (przesłanki) do uwzględnienia wniosku. W takim przypadku organ winien wydać decyzję, o jakiej mowa w art. 104 § 1 kpa, rozstrzygającą sprawę co do istoty, wyjaśniając powody odmowy uwzględnienia żądania. W kontrolowanej sprawie brak było podstaw do umorzenia postępowania administracyjnego, gdyż ani nie odpadła podstawa prawna wnioskowanej przez skarżącą ulgi, ani strona nie zrezygnowała z ubiegania się o tego rodzaju wsparcie. Stan prawny także nie stał na przeszkodzie merytorycznemu załatwieniu zgłoszonego przez stronę skarżącą wniosku. Z tego więc względu stanowisko ZUS o bezprzedmiotowości postępowania, nie znajdowało uzasadnienia w okolicznościach sprawy. ZUS bowiem błędnie przyjął, że skoro w świetle art. 31 zq ust. 3 ustawy o COVID-19, zgodnie z którym warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do 30 czerwca 2020 r. w przypadku, o którym mowa w art. 31zo ust. 8 – to ubiegać się o rzeczone zwolnienie mogą wyłącznie podmioty, które złożyły w tym terminie wniosek z deklaracją. Natomiast art. 31zo ust. 8 jednoznacznie określa warunki w jakich płatnika zwalnia się z obowiązku opłacania należnych składek, a niespełnienie jednego z warunków zwolnienia powinno skutkować decyzją odmowną, a nie decyzją o umorzeniu postępowania. W tej sytuacji ZUS, odmawiając uwzględnienia wniosku skarżącej spółki o zwolnienie z opłacania składek, w uzasadnieniu swojej decyzji winien był wyjaśnić powody nieuwzględnienia wniosku, a nie powody braku jego procedowania i merytorycznego załatwienia. Tak więc już tylko z tego względu zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa formalnego, w szczególności art. 105 § 1 kpa, które to naruszenie miało bez wątpienia wpływ na wynik sprawy. Z tego więc względu przedmiotowa decyzja winna zostać wyeliminowana z obrotu prawnego, w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a.). Niezależnie jednak od powyższego w tym miejscu należy zaznaczyć, że złożenie stosownego wniosku przez uprawniony podmiot inicjuje postępowanie administracyjne z wszystkimi tego obowiązkami – zwłaszcza poszanowaniem podstawowych zasad, do przestrzegania których zobowiązany jest organ. A skoro tak, to priorytetowe zastosowanie w sprawie winny znaleźć przepisy naczelnych zasad procesowych. Z brzmienia art. 7 kpa jednoznacznie wynika, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Ponadto w myśl art. 9 kpa organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Skoro więc do wniosku nie została dołączona odpowiednia deklaracja, mimo że obejmował on miesiące od marca do maja 2020r. i do dwóch wcześniejszych okresów deklaracje zostały terminowo przesłane, to obowiązkiem organu było wezwać spółkę do uzupełnienia braku i pouczyć o konsekwencjach niedochowania obowiązku. Brak deklaracji nie zwalniał organu od procedowania w sprawie i merytorycznego zakończenia postępowania. Zatem wydana decyzja utrzymująca w mocy umorzenie postępowania, będąca przedmiotem oceny Sądu, pod względem legalności, nie znajdowała uzasadnienia w obowiązujących przepisach. Jako taka musi być więc wyeliminowana z obrotu prawnego. Ponownie rozstrzygając sprawę organ uwzględni wskazania wynikające z niniejszego wyroku i rozstrzygnie sprawę co do istoty, a swoje stanowisko uzasadni zgodnie z art. 107 § 3 kpa. W związku z powyższym Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję.