III SA/Gl 1388/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi G. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą strona, reprezentowana przez pełnomocnika procesowego będącego adwokatem, złożyła na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku strona oświadczyła, że ma [...] lat i mieszka z [...] mężem i z córką ([...]lat), rozwódką, która studiuje stacjonarnie [...]. Strona i jej mąż są rencistami, córka nie uzyskuje dochodu. Strona oraz jej domownicy są osobami schorowanymi. Z dwóch świadczeń rentowych należy pokryć koszty utrzymania siebie i studiującej córki oraz koszty leczenia. Z oświadczenia skarżącego na druku urzędowego formularza PPF wynika, że prowadzi ona trzyosobowe gospodarstwo domowe. Nie posiada żadnego majątku, oszczędności, papierów wartościowych, ani przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 3.000 Euro. Jedynie córka jest właścicielem domu o powierzchni 100 m2. Świadczenie rentowe skarżącej zamyka się w kwocie 1.073 zł brutto, natomiast świadczenie rentowe męża skarżącej wynosi 727 zł brutto. Córka skarżącej nie pracuje, nie pobiera alimentów, ani nie otrzymuje stypendium. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 29 października 2014 r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy z uwzględnieniem pozostałych osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie, jak również udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. W odpowiedzi na to wezwanie, nadesłano następujące dokumenty: zaświadczenie o zameldowaniu pod adresem zamieszkania skarżącej (strona mieszka aktualnie jedynie ze swoim mężem); rachunki za zakupy w aptece; zaświadczenie o wysokości świadczenia rentowego męża skarżącej; zaświadczenie o wysokości świadczenia rentowego skarżącej za okres od września 2014 r. do listopada 2014 r. (wyrównania w listopadzie 2014 r.); wyciąg z rachunku w "A" z dnia [...] r.; zeznanie PIT-37 męża skarżącej za 2013 r. i zeznanie PIT-36L za 2013 r. samej skarżącej; zaświadczenie o tym, że skarżąca nie prowadzi już działalności gospodarczej. W piśmie przewodnim z dnia [...] r. pełnomocnik wnioskodawcy oświadczył, że córka skarżącej nie mieszka już obecnie ze swoimi rodzicami. Jednocześnie w piśmie tym zawarto stwierdzenie, że odnośnie udokumentowania pożyczek, to pochodzą one od osób dla skarżących najbliższych i osoby te "obawiają się ujawnienia okoliczności, które mogą skutkować pociągnięciem ich lub osób im bliskich do odpowiedzialności karnej lub karnej skarbowej". Jednocześnie w piśmie tym stwierdzono, że skarżąca otrzymała niewielki czas na uzupełnienie wniosku. Reszta dokumentów miała być nadesłana niezwłocznie do akt sprawy – skarżąca jednak nadal, w dalszym ciągu oczekuje na ich otrzymanie. W dniu [...] r. wpłynęło do akt sprawy pismo, stanowiące informację z "A" o zamkniętych rachunkach bankowych prowadzonych dla "B". Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku G.M., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki albo ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżąca nie udowodniła w sposób przekonujący, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W pierwszej kolejności, należy stwierdzić, że skarżąca nie przedstawiła stosownej dokumentacji źródłowej. Dokumentacja taka powinna być przedstawiona przez wnioskodawcę z własnej inicjatywy, bądź też na wezwanie. Minimum staranności, jaką powinna wykazać osoba wnosząca o przyznanie prawa pomocy sprowadza się de facto do ścisłego wykonania wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku. Należy w tym miejscu podkreślić, że szczególnej staranności należy wymagać w tym zakresie od strony, która jest reprezentowana w sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego. Strona oświadczyła, że jej córka nie mieszka już obecnie razem ze swoimi rodzicami. W takiej sytuacji należało wykazać stan majątkowy skarżącej i jej małżonka. Tymczasem, skarżąca wykazała w stopniu wystarczającym jedynie wysokość świadczenia rentowego otrzymywanego przez jej męża, J.M., nadsyłając do akt stosowne zaświadczenie ZUS (z dnia [...] r.). Brak jest natomiast odpowiedniego dokumentu dla niej samej. Zaświadczenie z dnia [...] r. wskazuje jedynie informację o wyrównaniu świadczenia za okres od sierpnia 2014 r. do listopada 2014 r. Brak tymczasem danych wskazujących na wysokość miesięcznego świadczenia rentowego. Do akt nadesłano zeznanie podatkowe PIT-37 męża skarżącej za 2013 rok, obrazujące uzyskiwany przez niego w ubiegłym roku dochód. Tymczasem zeznanie PIT-36L za 2013 r., składane przez wnioskodawcę, jest zeznaniem o wysokości osiągniętego dochodu (bądź też poniesionej straty) w ubiegłym roku podatkowym. To zeznanie nie obrazuje dochodu w postaci świadczenia rentowego otrzymywanego przez G.M.. Strona nie nadesłała do akt żadnych wyciągów, ani wydruków z rachunku bankowego swojego, bądź jej męża. Brak jest w tym zakresie nawet oświadczenia w przedmiocie posiadanych rachunków bankowych. Wnioskodawca skupiła się tylko i wyłącznie na wykazywaniu stanu rachunków bankowych prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej. Wydruki obrazują stan z 2009 r., a zaświadczenie z banku, nadesłane pod koniec listopada bieżącego roku, obrazuje zamknięcie rachunków skarżącej, które prowadziła dla swojej działalności gospodarczej. Brak natomiast jakichkolwiek danych dla "prywatnych" rachunków bankowych strony i jej małżonka. Od dnia odbioru wezwania (tj. [...] r.) do dnia rozpoznania wniosku upłynęło tymczasem cztery tygodnie. Brak więc podstaw do tego, aby twierdzić, że strona nie dysponowała wystarczającym czasem do zgromadzenia stosownych wydruków. Tymczasem dane odnoszące się do rachunku bankowego i ewentualnie operacji przeprowadzanych za jego pośrednictwem mają zasadnicze znaczenie dla oceny sytuacji majątkowej skarżących, zwłaszcza jeżeli zważyć na skalę działalności gospodarczej, w której ten rachunek wykorzystywano. W świetle akt administracyjnych w działalności tej osiągano nie tylko znaczne obroty, ale także używano środków trwałych o dużej wartości m.in. licznych pojazdów. Nie wykazano zaś sposobu, w jaki majątek ten rozdysponowano po zakończeniu działalności, o co wyraźnie wzywano w piśmie z dnia 29 października 2014 r. Nie można zatem wykluczyć, że został on zbyty, a środki tak uzyskane pozwoliły na uregulowanie zaległości ciążących na skarżących lub w jakiejś części znajdują się na ich rachunku bankowym. Uniemożliwia to ustalenie dochodów gospodarstwa domowego skarżących, tym bardziej iż w ogóle nie ustosunkowano się do wezwania w zakresie udokumentowania oświadczeń na temat wsparcia, jakie według oświadczeń wnioskodawców jest im udzielane przez rodzinę i najbliższych, w tym zaciągniętych przez nich pożyczek długoterminowych. Osoby, które maja jej udzielać pomocy, odmówiły złożenia stosownych oświadczeń. Ponadto, strona nie podniosła, aby posiadała jakiekolwiek zaległości płatnicze, przykładowo, w zakresie opłat za media. Reasumując, strona skarżąca, wbrew wyraźnemu wezwaniu, nie wykazała aktualnego stanu majątkowego osób z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Brak jest więc możliwości dokonania rzetelnej i wyczerpującej analizy całokształtu sytuacji majątkowej skarżącego w aspekcie wspólnego gospodarstwa domowego. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.