III SA/Gl 1403/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia del. NSA Janusz Nowacki Asesor WSA Krzysztof Targoński Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Protokolant sekr. sąd. Joanna Spadek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2006 r. sprawy ze skargi "A" S.A. w G. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości, 3) zasądza od Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. na rzecz skarżącej [...]zł ([...]złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...]r. nr [...] Powiatowy Inspektor Sanitarny w G., na podstawie art.1 pkt 2, art.4 pkt 5 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej oraz §§ 1, 5, 7, 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 65, poz.294 ze zm.) orzekł, że u M. P. brak jest podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej narządu słuchu z poz.15 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do w/wym. rozporządzenia. Rozstrzygnięcie oparto na orzeczeniu Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy Poradni Chorób Zawodowych w S., która to placówka nie rozpoznała u pracownika choroby zawodowej narządu słuchu. Dalej ustalono, że M. P. będąc zatrudniony od 1968 r. do nadal w "A" w G. jako [...],[...], [...],[...], w latach 1968-1977 podczas wykonywania prac [...] był narażony na hałas w granicach 92dB. W konkluzji stwierdzono, iż obniżenie ostrości słuchu ucha prawego i długoletnia przerwa w narażeniu na hałas powyżej NDN nie upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej. Po rozpoznaniu odwołania M. P. od powyższego rozstrzygnięcia, w którym zarzucił brak dostatecznych ustaleń dotyczących narażenia na hałas w okresie jego zatrudnienia, [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy podzielił ustalenia faktyczne dotyczące przebiegu pracy M. P. oraz zajmowanych przez niego stanowisk. Nie kwestionował faktu, że ten w latach 1968-1977 był eksponowany na hałas stwarzający ryzyko powstania przewlekłego urazu akustycznego. Dalej zauważył, że orzeczenia kompetentnych placówek diagnostycznych, tj. Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S. z dnia [...] r. oraz Przychodni Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. z dnia [...] r., wykluczyły istnienie choroby zawodowej narządu słuchu u M. P.. Lekarze specjaliści tych placówek stwierdzili, że rozpoznany u badanego obustronny niedosłuch odbiorczy, przy braku narażenia zawodowego na hałas od 1977 r. nie jest związany z pracą zawodową. Nierozpoznanie przez orzeczników choroby zawodowej wykluczało jej stwierdzenie, a zatem należało utrzymać w mocy decyzję organu I instancji. Na skutek skargi wniesionej przez M. P. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach powyższą decyzję uchylił wyrokiem z dnia 21 lipca 2004 r. sygn. akt 3/II SA/Ka 877/02, dochodząc do przekonania, że nie odpowiada ona prawu. Zdaniem Sądu ocena wyrażona w orzeczeniach lekarskich, na których organ oparł swoje rozstrzygnięcie nie miała charakteru wiążącego, bowiem kwalifikacji prawnej rozpoznanego u skarżącego schorzenia (ubytek słuchu typu odbiorczego) dokonuje organ sanitarny na podstawie oceny całokształtu materiału dowodowego, ten zaś nie był wystarczający do rozstrzygnięcia sprawy, co stanowiło naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz 107 § 3 k.p.a.. Materiał dowodowy wymagał zatem uzupełnienia w zakresie ustalenia narażenia zawodowego na hałas po 1977 r., do czego organ został zobowiązany przy ponownym rozpoznaniu sprawy, poprzez przeprowadzenie dochodzenia epidemiologicznego z udziałem stron postępowania. W zależności od jego wyników Sąd zalecił przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadka wskazanego w odwołaniu, a nadto w razie konieczności przeprowadzenie innych dowodów niezbędnych do wyjaśnienia istotnych okoliczności dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Ponadto Sąd wskazał, że stopień ubytku słuchu nie jest elementem prawnej definicji choroby zawodowej narządu słuchu. Zaskarżoną tu decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny uchylił decyzję organu pierwszej instancji z [...] r. oraz stwierdził u M.P. chorobę zawodową słuchu z poz. 15 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 65, poz.294 ze zm.) W uzasadnieniu organ opisał dotychczasowy tok postępowania. Następnie stwierdził, że zdaniem Sądu przesądzono, iż M. P. pracował w hałasie ponadnormatywnym i doznał uszkodzenia słuchu typu odbiorczego, a więc mającego związek z warunkami wykonywanej pracy. Konkludując organ stwierdził, iż biorąc pod uwagę treść wyroku i zawarte w jego uzasadnieniu zalecenia oraz okoliczności faktyczne sprawy, a więc fakt wieloletniej pracy M. P. w narażeniu na hałas ponadnormatywny oraz fakt, że lekarze orzecznicy rozpoznali u tegoż odbiorcze uszkodzenie słuchu związane z warunkami pracy, którego jedynie ze względu na jego wielkość nie uznali za chorobę zawodową uznał, zgodnie z zaleceniami Sądu, że spełnione zostały przesłanki do stwierdzenia choroby zawodowej uszkodzenia słuchu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach pełnomocnik pracodawcy "A" S.A. w G. wniósł o uchylenie powyższej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonej decyzji zarzucił: - naruszenie art. 154 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez nieprzeprowadzenie czynności objętych wytycznymi zawartymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 lipca 2004 r., - naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., poprzez zaniechanie czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a w konsekwencji do wydania decyzji w oparciu o niekompletny materiał dowodowy, w szczególności w zakresie ustalenia związku przyczynowego pomiędzy schorzeniem M. P. a jego zatrudnieniem, - naruszenie art. 11 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez zaniechanie należytego uzasadnienia rozstrzygnięcia. Uzasadniając zarzuty podniesiono, że organ wydał decyzję z pominięciem wytycznych Sądu nie dysponując odpowiednią podstawą dowodową. Powołano się wyłącznie na czynności przeprowadzone przed pierwotnym zaskarżeniem decyzji do Sądu, które Sąd ten uznał za wadliwie przeprowadzone lub niewystarczające. Bezpodstawnie przyjęto, że skoro Sąd uchylił decyzję, którą odmówiono uznania schorzenia M. P. za chorobę zawodową to przesądził, że schorzenie to w istocie jest taką chorobą. Ponadto podniesiono, iż w sprawie nie zaistniała żadna z przesłanek do stwierdzenia choroby zawodowej, to jest przyporządkowanie przez kompetentne jednostki służby zdrowia schorzenia do listy chorób zawodowych, uwzględniając jej aktualne brzmienie oraz ustalenia przez te jednostki związku przyczynowego pomiędzy powstaniem choroby a warunkami pracy. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w motywach kwestionowanej decyzji. Dodatkowo wyjaśnił, że zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z 30 lipca 2002 r. postępowanie w sprawach chorób zawodowych rozpoczęte przed dniem wejścia w życie rozporządzenia jest prowadzone na podstawie dotychczasowych przepisów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Na wstępie trzeba podkreślić, iż w świetle art. 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrolę tę sprawują stosując jedynie kryterium legalności, a więc zgodności z prawem zaskarżonych aktów. Oznacza to, iż tylko ustalenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji – art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W pierwszej kolejności przypomnieć należy, że zaskarżona decyzja wydana została po uprzednim uchyleniu, przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, wyrokiem z dnia 21 lipca 2004 r., sygn. akt 3/II SA/Ka 877/02, ostatecznej decyzji [...] Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. nr [...] utrzymującej w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego w G. z dnia [...] r. nr [...], orzekającą o odmowie stwierdzenia u M. P. choroby zawodowej narządu słuchu wymienionej w poz. 15 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych ( Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.). Powyższe ma istotne znaczenie dla rozpatrywanej sprawy, bowiem stosownie do brzmienia art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia Zatem Sąd w niniejszej sprawie był zobowiązany do zbadania czy organ ponownie rozpoznając sprawę zastosował się do oceny i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 lipca 2004 r. W tych to ramach dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że decyzja ta wydana została z naruszeniem przepisów prawa. Zgodzić się należy z zarzutem pełnomocnika skarżącej, iż w postępowaniu organu przeprowadzonym po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego istotnie nie uwzględniono wytycznych Sądu będących konsekwencją wadliwości kontrolowanego postępowania administracyjnego, związanej z naruszeniem norm prawa procesowego, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W powołanym wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny wyraził pogląd, iż ocena zawarta w orzeczeniach lekarskich, na których organ oparł swoje rozstrzygnięcie, nie miała charakteru wiążącego, bowiem kwalifikacji prawnej rozpoznanego u skarżącego schorzenia dokonuje organ sanitarny na podstawie oceny całokształtu materiału dowodowego, ten zaś nie był wystarczający do rozstrzygnięcia sprawy, co stanowiło naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz 107 § 3 k.p.a. We wspomnianych orzeczeniach lekarze uprawnionych jednostek diagnostycznych I i II stopnia wykluczyli zawodową etiologię rozpoznanego u pracownika ubytku słuchu typu odbiorczego z uwagi na ustanie narażenia na ponadnormatywny hałas po 1977 r. Przypomnieć przyjdzie, że o uznaniu za chorobę zawodową w świetle regulacji z § 1 ust.1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.) konieczne było łączne wystąpienie następujących przesłanek: zamieszczenie schorzenia w wykazie chorób zawodowych oraz ustalenie, że to schorzenie zostało spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. Wystąpienie tych przesłanek lub ich brak organ orzekający był obowiązany ustalić zgodnie z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. Zatem "choroba zawodowa" była i jest pojęciem prawnym oznaczającym zachorowanie, kalectwo lub śmierć, które pozostają w związku przyczynowym z pracą. Przyczyną jej wystąpienia jest sama praca, jej rodzaj i warunki jej wykonywania. Oceniając zaś działanie czynnika szkodliwego mogącego wywołać chorobę, uwzględnić należało rodzaj, stopień i czas narażenia zawodowego, sposób wykonywania pracy. W celu ustalenia istnienia w środowisku pracy czynnika szkodliwego, mogącego wywołać chorobę zawodową organ inspekcji sanitarnej obowiązany był przeprowadzić dochodzenie epidemiologiczne, stanowiące podstawę wydania decyzji, celem ustalenia warunków w jakich pracownik pracował oraz jego narażenia na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia (§ 10 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych). W sprawie bezsporne jest, że w latach 1968-1977 M. P. pracował w narażeniu na hałas przekraczający dopuszczalne normy. W ocenie Sądu zawartej w wyroku z dnia 21 lipca 2004 r., nie wyjaśniono natomiast w sposób dostateczny narażenia na szkodliwe działanie hałasu M. P. w okresie jego zatrudnienia u skarżącej po 1977 r. Organ nie odniósł się tym samym do podnoszonej w odwołaniu wniesionym przez w/wym. kwestii narażenia go na działanie hałasu w dalszym okresie zatrudnienia, w związku z zakresem czynności służbowych jakie ten wykonywał. Materiał dowodowy wymagał, w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, uzupełnienia we wskazanym wyżej zakresie poprzez przeprowadzenie dochodzenia epidemiologicznego z udziałem stron postępowania, do czego organ został zobowiązany przy ponownym rozpoznaniu sprawy. W zależności od jego wyników Sąd ten zalecił przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadka wskazanego przez pracownika w odwołaniu od decyzji organu I instancji, a nadto w razie konieczności przeprowadzenie innych dowodów niezbędnych do wyjaśnienia istotnych okoliczności dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Tymczasem organ odwoławczy wydając zaskarżoną decyzję zupełnie pominął powyżej zaprezentowaną ocenę i wskazania zawarte w wyroku Sądu co do dalszego postępowania, którymi był związany, czym naruszył powołany na wstępie art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Pomimo ciążącego na nim obowiązku wykonania wytycznych Sądu, a więc uzupełnienia materiału dowodowego we wskazanym przez Sąd kierunku, a następnie dokonania oceny całokształtu materiału dowodowego i wydania decyzji oraz sporządzenia jej uzasadnienia zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a., przy uwzględnieniu oceny prawnej zawartej w wyroku Sądu, organ temu obowiązkowi w całości uchybił. W tej sytuacji wydanie zaskarżonej decyzji stwierdzającej u M. P. chorobę zawodową należało uznać za przedwczesne. W tym stanie rzeczy, wobec istnienia wyżej naprowadzonych braków postępowania, a więc nie podjęcia przez organ orzekający w sprawie czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, zgodnie ze wskazaniami zawartymi w motywach wyroku Sądu, oraz wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego, tj. wobec naruszenia przepisów art. 7, 77 § 1 k.p.a., co skutkować musiało naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów wyrażonej w art. 80 k.p.a., decyzja Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. nie mogła się ostać. Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało uchylić zaskarżoną decyzję. Wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań Sądu. Wobec uwzględnienia skargi Sąd zobowiązany był, zgodnie z art. 152 tej ustawy, do określenia w wyroku czy i w jakim zakresie zaskarżony akt nie może być wykonywany. Rozstrzygnięcie w tym zakresie traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku. O kosztach orzeczono zgodnie z art. 200 wyżej powołanej ustawy. Natomiast nie można zgodzić się ze stanowiskiem zaprerezentowanym przez stronę skarżącą, iż w niniejszej sprawie jedną z przesłanek stwierdzenia choroby zawodowej jest ustalenie, że istniejące schorzenie jest schorzeniem wymienionym w załączniku do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, oznaczonym jako ubytek słuchu typu ślimakowego spowodowany hałasem, wyrażony podwyższeniem progu słuchu o wielkości co najmniej 45dB. Trzeba stwierdzić, że powyższe odpowiada definicji choroby zawodowej zamieszczonej pod poz. 21 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach ( Dz. U. Nr 132, poz. 1115). Rozporządzenie to ma zastosowanie do wszystkich postępowań administracyjnych w sprawach chorób zawodowych wszczętych w dniu wejścia w życie tego rozporządzenia, tj. 3 września 2002 r. lub później. Tymczasem w odniesieniu do postępowań w sprawie rozpoznania choroby zawodowej lub jej stwierdzenia rozpoczętych przed dniem 3 września 2002 r., co ma miejsce w rozpoznawanej sprawie, zgodnie z § 10 tego rozporządzenia, mają zastosowanie dotychczasowe przepisy, tj. przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.). Powyższe oznacza, że stopień ubytku słuchu nie jest elementem prawnej definicji choroby zawodowej narządu słuchu wymienionej w poz. 15 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do w/wym. rozporządzenia mającego zastosowanie w rozpoznawanej sprawie. Ocena w tym zakresie została sformułowana w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 lipca 2004 r. Ponadto należy zaznaczyć, że powołany w skardze przepis art. 154 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie ma zastosowania w niniejszej sprawie.