III SA/Gl 1413/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 21 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. O. i G. R. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe w podatku akcyzowym w kwestii wniosku o przyznanie G. R. prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W skardze na powyższą decyzję zawarty został wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu nadesłanego urzędowego formularza PPF, strona oświadczyła, że nie jest w stanie ich uiścić z uwagi na swoją trudną sytuację materialną bez uszczerbku dla utrzymania siebie i swojej rodziny. Skarżący stwierdził, że posiada liczne zobowiązania, w tym kredyty, których miesięczna spłata pochłania kwotę około 2.630 zł. Wnioskodawca ponosi również koszty utrzymania swojego (opłaty za dom i mieszkanie) oraz koszty utrzymania studiującej córki. Strona posiada nieruchomość stanowiącą współwłasność (z żoną), która jest jednak obciążona hipotekami ustanowionymi przez dwa banki. Z oświadczenia zawartego na druku urzędowego formularza PPF wynika, że skarżący prowadzi samodzielnie, jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jedynym jego dochodem jest "wynagrodzenie" za posiedzenia zarządu, które wynoszą miesięcznie 6.509,36 zł netto. Na majątek strony skarżącej składa się cytowana już wyżej nieruchomość – dom szeregowy o powierzchni około [...] m2 o wartości szacunkowej około 400.000 zł oraz [...] udziałów w [...] Sp. z o.o. i [...] udziałów w [...] Sp. z o.o. Poza tymi składnikami majątkowymi, wnioskodawca nie posiada żadnego innego majątku, ani przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 5.000 zł. Skarżący podał szacunkowe koszty utrzymania: wynajem mieszkania – 2.100 zł; opłaty za prąd, wodę, gaz, wywóz śmieci (w zależności od miesiąca) – około 650 zł; pomoc finansowa dla studiującej córki – około 400 zł; pomoc w utrzymaniu domu – 1.000 zł i spłata kredytów – 2.627,38 zł. W tym stanie rzeczy, pismem z dnia [...] r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę za pośrednictwem jego pełnomocnika procesowego do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie dokumentów i m materiałów źródłowych, obrazujących jego aktualny stan majątkowy i uprawdopodobniających dane zawarte na druku formularza PPF. W odpowiedzi na wezwanie, do akt wpłynęły następujące dokumenty: zaświadczenie o osobach zameldowanych na pobyt stały pod adresem określonym przez wnioskodawcę, jako jego miejsce zamieszkania; odpis skrócony aktu małżeństwa wnioskodawcy oraz odpisy skrócone aktów urodzenia dzieci wnioskodawcy i jego żony (Ł., M. i J.); akt notarialny, w którym zawarto umowę o zawiązaniu [...] Sp. z o.o. w T.; wydruk z księgi wieczystej dla nieruchomości oznaczonej, jako "teren budowlany" o powierzchni [...] ha, stanowiącej współwłasność majątkową małżeńską małżonków R.; akt notarialny zwierający szereg uchwał podjętych na nadzwyczajnym zgromadzeniu wspólników ww. spółki; kserokopie rachunków opłat za energię elektryczną (204 zł) i opłata za usługi telekomunikacyjne (140 zł); umowę najmu lokalu mieszkalnego o powierzchni [...] m2, położonego w S., przy ul. [...] – czynsz najmu wynosi 2.100 zł miesięcznie. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku G. R., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów oraz posiadanych środków finansowych. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym druku formularza PPF i w rzeczywistości nie udowodnił, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Wnioskodawca został wezwany pismem referendarza sądowego z dnia [...] r. do wykazania swojej aktualnej sytuacji majątkowej i jej uprawdopodobnienia za pomocą dokumentów i materiałów źródłowych. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, wnioskodawca, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika z wyboru, przedstawił tylko część dokumentów i materiałów źródłowych o które był wzywany. Przedłożył mianowicie zaświadczenie o osobach zameldowanych na pobyt stały w jego miejscu zamieszkania (T., ul [...]), odpisy skrócone z akt stanu cywilnego (akt małżeństwa i akty urodzenia wspólnych dzieci małżonków R.) oraz akty notarialne, zawierające umowę spółki [...]sp. z o.o. w T. i szereg uchwał podjętych w dniu [...] r. na nadzwyczajnym zgromadzeniu wspólników tej spółki. Brak jest natomiast jakichkolwiek dokumentów, które udokumentowałyby dochody wnioskodawcy – strona nie nadesłała bowiem do akt sprawy stosownej umowy, bądź też aktu, z którego wynikałaby wysokość wypłacanego mu, jako członkowi zarządu spółki, wynagrodzenia, wskazanego na druku formularza PPF. Brak jest również zeznania podatkowego składanego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2014 r. Wnioskodawca nie przedłożył również wyciągów ze swojego rachunku bankowego, ani nie przedstawił rozmiarów i wysokości swoich zaległości kredytowych oraz stanu ich spłaty (brak w aktach sprawy umowy kredytowej i harmonogramu spłat kredytu). W zakresie swojego obciążenia kredytowego wnioskodawca nie wskazał więc na to, ile zobowiązań go obciąża, jakiej wielkości są w rzeczywistości te zobowiązania, jaka jest wysokość poszczególnych rat oraz jakie są warunki ich spłaty. Z nadesłanych dokumentów wynika, że działka budowlana stanowiąca współwłasność łączną małżonków R. jest obciążona hipotekami. Ponadto strona wynajmuje lokal mieszkalny o powierzchni [...] m2, położony w S. przy ul. [...], gdzie kwota czynszu wynosi 2.100 zł miesięcznie. Skarżący wykazał jaki ponosi czynsz za wynajmowany przez siebie lokal, wskazał, że działka budowlana jest obciążona hipotekami i wskazał jakie ponosi opłaty za prąd i usługi telekomunikacyjne. Jednocześnie brak wskazania jakie są jego dochody – w tej kwestii nie zostały nadesłane żadne dokumenty, ani materiały źródłowe. Co więcej, wnioskodawca nawet nie ustosunkował się do tych kwestii w jakikolwiek sposób, nie złożył przykładowo żadnego oświadczenia, ani wyjaśnień w piśmie procesowym. Do merytorycznego rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie prawa pomocy konieczne jest dokonanie dogłębnej analizy aktualnego stanu majątkowego wnioskodawcy. Aby dokonać takiej analizy, trzeba w pierwszej kolejności dokonać porównania dochodów wnioskodawcy z obciążającymi go wydatkami. W tej sprawie wnioskodawca w ogóle nie wykazał jakie są jego dochody. W tym stanie rzeczy, skarżący uniemożliwił dokonania rzetelnej analizy swojego aktualnego stanu majątkowego. Na marginesie zaznaczyć należy, że w przedmiotowej sprawie została już uiszczona przez skarżącą B. O. kwota pieniężna tytułem wpisu sądowego od skargi w tej sprawie. Obowiązek uiszczenia wpisu sądowego od skargi obciąża w tej sprawie skarżących solidarnie, co oznacza, że uiszczenie wpisu przez którąkolwiek z osób skarżących jest skuteczne dla strony skarżącej i stanowi skuteczną realizację jej obowiązku procesowego w zakresie uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Reasumując, uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.