III SA/Gl 1422/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Karpińska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Gabriela Jyż, Sędzia WSA Barbara Orzepowska - Kyć, Protokolant St. sekr. sąd. Beata Jacek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 stycznia 2009 r. przy udziale - sprawy ze skargi J.M. (M.) na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. o nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z [...] r. nr [...], wydaną na podstawie wniosku J.M., odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie [...] zł z tego w tym z tytułu składki na ubezpieczenie społeczne za prowadzącego działalność za okres kwietnia 2000 r. w kwocie [...] zł, z tytułu składki na ubezpieczenie zdrowotne za prowadzącego działalność za okres od kwietnia 2003 r. do lutego 2007 r. w kwocie [...] zł a także odsetki za zwłokę naliczone na dzień 4 czerwca 2007 r. w kwocie [...] zł i koszty upomnienia w wynoszące [...] zł. W podstawie prawnej powołano art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. nr 11, poz. 74, odtąd u.s.s.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 28 oraz art. 32 u.s.s. W uzasadnieniu swojej decyzji pierwszoinstancyjnej ZUS podkreślił, że w stosunku do wnioskodawczyni nie zachodzi żadna z ustawowych przesłanek całkowitej nieściągalności zobowiązania. W szczególności odniósł się do kwestii przesłanki bezskuteczności egzekucji. Zwrócił uwagę, że było w stosunku do powstałego zadłużenia postępowanie egzekucyjne. Wnioskodawczyni jest właścicielką samochodu ciężarowego marki [...] rok produkcji [...] oraz samochodu osobowego marki [...] rok [...]. Zaistniała sytuacja na tym etapie sprawy nie pozwalała na stwierdzenie braku możliwości uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Organ zbadał również przesłanki umorzenia na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.s. i również w tym przypadku stwierdził brak podstaw do umorzenia należności. Zwrócił uwagę, że strona zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej oraz pobiera świadczenie rentowe w wysokości [...] zł netto. Małżonek wnioskodawczyni, B.M. prowadzi własną działalność gospodarczą, z której uzyskał dochód w wysokości [...] zł w 2005 r. i [...] w 2006 r. Z uzyskiwanych dochodów ponoszone są koszty z tytułu utrzymania domu. Wnioskodawczyni nie zalega z opłatami zobowiązań z tytułu rachunków za usługi telekomunikacyjne oraz energię a dodatkowych zobowiązań nie posiada. W ocenie organu wspomniane wyżej ruchomości w postaci samochodów mogą być przedmiotem zbycia w celu uregulowania zadłużenia. Wnioskodawczyni dokonała zbycia nieruchomości za kwotę [...] zł a należność uzyskana ze sprzedaży została przeznaczona na pokrycie zadłużenia wynikłego z nierentownej działalności gospodarczej. Strona wykazała zakwalifikowanie jej do osób długotrwale niezdolnych do pracy w gospodarstwie rolnym, ale nie wskazała na związek przyczynowo skutkowy pomiędzy ww. okolicznością a możliwością podjęcia pracy w celu uzyskania dochodu pozwalającego na spłatę zadłużenia. Nie korzysta również z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej, co mogłoby stanowić dodatkowe potwierdzenie, że jej dochody nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Od powyższej decyzji pierwszoinstancyjnej strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy Zwróciła uwagę, że wskazany w uzasadnieniu decyzji samochód osobowy nie jest jej własnością i jego sprzedaż na pokrycie zobowiązań nie jest możliwa, ponieważ stanowi on zabezpieczenie kredytu bankowego. Samochód ciężarowy jest własnością męża wnioskodawczyni i służy wyłącznie prowadzonej przezeń działalności gospodarczej. Zwróciła również uwagę, że odebranie jej ostatnich, niewielkich dochodów, przeznaczanych na leczenie stanowi zagrożenie jej życia. Rozpatrując ponownie sprawę zaskarżoną Prezes Zakładu Ubezpieczeń wydał decyzję wskazaną na wstępie w pełni podtrzymując argumentacje przedstawioną w rozstrzygnięciu pierwszoinstancyjnym. Z takim rozstrzygnięciem organu wydanym w trybie odwoławczym nie zgodziła się wnioskodawczyni składając skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach i wnosząc o jej uchylenie w całości oraz o umorzenie nalezności z tytułu składek. W uzasadnieniu powtórzyła argumenty z odwołania. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał swoje stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje : Przed podaniem powodów rozstrzygnięcia sądowego w niniejszej sprawie należy wskazać, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę między innymi działań organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, jak stanowi art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Dlatego Sąd może dokonać kontroli zaskarżonej decyzji wyłącznie pod względem zgodności z prawem, a nie przy zastosowaniu innych kryteriów. Aby stwierdzić, że wystąpiło naruszenie prawa, czy materialnego czy procesowego prowadzące do uchylenia zaskarżonego aktu lub stwierdzenia jego nieważności na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd musi w pierwszej kolejności ustalić treść obowiązujących norm prawnych krajowych i lub wspólnotowych mających zastosowanie w sprawie aby wywieść z nich określone prawa i obowiązki, następnie ustalić zakres niezbędnych okoliczności faktycznych, które należy wykazać w ramach postępowania dowodowego i w końcu ocenić prawidłowość dokonanej przez organy subsumcji ustalonych faktów do hipotetycznego stanu prawnego. Badając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji i ustalając materialny stan prawny, na gruncie którego sprawa będzie oceniana, czyli stan obowiązujący we wrześniu 2008 r., należy wskazać, że w sprawie będą miały zastosowanie przepisy art. 28 ust. 2 i 3a u.s.s. oraz przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 wskazanej ustawy, należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład w przypadku całkowitej nieściągalności składek, która zachodzi w przypadkach opisanych w ust. 2 pkt. od 1 do 6. Natomiast ust. 3a art. 28 stanowi o tym, że należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W takiej sytuacji, wskazane rozporządzenie nakłada na zobowiązanego wykazanie, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Z użytego w tych przepisach przez ustawodawcę zwrotu: należności mogą być umarzane wynika uznaniowy charakter decyzji wydanej na ich podstawie. Oznacza on bowiem to, że organ może, ale nie musi wydać takiej decyzji. Istota decyzji uznaniowej jest bardziej zrozumiała, gdy porównać ją z innym rodzajem decyzji administracyjnej, jaką jest decyzja związana. Otóż w przypadku decyzji związanej mamy do czynienia z taką sytuacją, w której przepis prawa, w razie spełnienia się przedstawionych w nim przesłanek, nakłada na organ orzekający obowiązek wydania decyzji określonej treści. W art. 28 ust. 1, 2 i 3a u.s.s. ustawodawca nie tylko pozostawił organowi prawo wyboru sposobu rozstrzygnięcia sprawy, ale i wskazując przesłanki, które powinny być w takim przypadku brane pod uwagę posłużył się zdefiniowanym pojęciem: całkowita nieściągalność oraz niedookreślonym, w żadnym przepisie ustawy pojęciem: uzasadniony przypadek. Nie mniej jednak nie można przyjąć, że uznanie administracyjne oznacza zupełną dowolność sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej. Zgodnie bowiem z art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego, organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Oznacza to, iż w każdym przypadku rozstrzygania sprawy administracyjnej organ wydający orzeczenie, także w swych motywach musi uwzględniać obowiązujący w naszym państwie system prawny. Granice uznania administracyjnego wynikają zatem z woli ustawodawcy, wyrażonej w obowiązującym systemie prawnym (porównaj Zbigniew Janowicz w "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz" Wydawnictwo Naukowe PWN Warszawa - Poznań, 1992r., strona 270 i następne). Oceniając, z uwzględnieniem powyższych zasad, rozstrzygnięcie wydane w niniejszej sprawie przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie, Sąd stwierdza, że nie można postawić mu zarzutu naruszenia prawa materialnego – art. 28 ust. 1, 2 i 3a u.s.s. poprzez wykroczenie poza ramy przyznanego uznania administracyjnego. Dokonując wykładni pojęć "całkowita nieściągalność" i "uzasadniony przypadek" organ orzekający odwołał się do obowiązującego systemu prawa, uwzględniając zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych zawartą w art. 84 Konstytucji, zgodnie z którą każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków określonych w ustawach, co ma bezpośrednie odniesienie do norm art. 2a ust. 1, ust. 2 pkt. 2 i ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stanowiących o tym, że stoi ona na gruncie równego traktowania wszystkich ubezpieczonych bez względu na płeć, stan cywilny, stan rodzinny, a zasada równego traktowania dotyczy w szczególności obowiązku opłacania i obliczania wysokości składek na ubezpieczenie społeczne. Z drugiej strony, ubezpieczony który uważa, że nie zastosowano wobec niego zasady równego traktowania, ma prawo dochodzić roszczeń z tytułu ubezpieczeń z ubezpieczenia społecznego przed sądem. Dokonując w ten sposób wykładni pojęcia "uzasadniony przypadek", ponieważ w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym nie zaistniała zdefiniowana ustawowo przesłanka "całkowitej nieściągalności", organ orzekający w sprawie bez wątpienia nie naruszył prawa. Patrząc na to zagadnienie z drugiej strony – interesu ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem składek, który ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w istniejącym tu stanie faktycznym stwierdzić trzeba, że nie może on być rozumiany jako wola zakończenia starej sprawy dotyczącej ubezpieczenia społecznego, gdyż tego typu podejście do sprawy nie uwzględnia całej jej strony publicznej. Trzeba też mieć na uwadze, że należności z tytułu nie zapłaconych składek, których umorzenia domaga się skarżąca powstały w okresie, kiedy prowadziła ona działalność gospodarczą, która z natury rzeczy wiąże się również z ponoszeniem ciężarów publicznoprawnych i powinna przynosić pozytywne rezultaty ekonomiczne. Umorzenie tych zaległości, wyłącznie z przyczyn, które akcentuje strona skarżąca nie znajduje podstawy normatywnej, co z kolei powoduje, że uwzględnienie wniosku byłoby sprzeczne z obowiązującym porządkiem prawnym, w tym ze wskazaną już zasadą powszechności obciążeń publicznoprawnych. Tak więc, mając to wszystko na uwadze Sąd uznał, że odmowa umorzenia należności z tytułu składek wnioskowana przez skarżącą nastąpiła w zgodzie z prawem. Sąd nie mógł również umorzyć należności, ponieważ zgodnie ze wskazanymi już przepisami w zakresie swojej właściwości sprawuje jedynie kontrolę pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd może uwzględnić skargę na decyzję administracyjną i uchylić ją tylko w razie stwierdzenia naruszenia prawa materialnego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa materialnego dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponieważ w tej sprawie Sąd nie dopatrzył się po stronie orzekającego organu tego typu naruszeń prawa – oddalił skargę w trybie art. 151 ww. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.