III SA/Gl 1426/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W skardze na ww. decyzję Dyrektora Izby Celnej w K., strona zawarła na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku strona oświadczyła, że w chwili obecnej osiąga zysk umożliwiający kontynuowanie zatrudnienia na obecnym poziomie, natomiast rok 2013 zakończył się dla spółki stratą. Obecny stan finansowy spółki nie pozwala jej na poniesienie kosztów sądowych, a tym bardziej wymierzonej kary pieniężnej w kwocie 12.000 zł. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że kapitał zakładowy spółki zamyka się w kwocie 50.000 zł, natomiast wartość środków trwałych wnioskodawcy wynosi 91.942,59 zł, a wg bilansu, w ostatnim roku obrotowym spółka poniosła stratę w wysokości (-) 72.306,97 zł. Z oświadczenia zawartego na urzędowym formularzu PPPr wynika, że spółka posiada rachunek bankowy w Banku "A". Na rachunku tym, wg oświadczenia brak jest jakichkolwiek środków pieniężnych. Załącznikiem do skargi złożonej przez Spółkę do tutejszego Sądu były następujące dokumenty: kserokopia zeznania podatkowego spółki (CIT – 8) za 2013 r.; oraz deklaracje VAT – 7 za okres od lipca 2013 r. do stycznia 2014 r. W tym stanie rzeczy, pismem z dnia [...] r. referendarz sądowy wezwał skarżącą spółkę, za pośrednictwem jej pełnomocnika procesowego, o nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, w tym także o przedstawienie aktualnych wyciągów z posiadanych przez spółkę rachunków bankowych obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, jak również o nadesłanie sprawozdania finansowego za poprzedni rok obrotowy. W odpowiedzi na to wezwanie, wnioskodawca nadesłała do akt: raport kasowy za okres od dnia 1 listopada 2014 r. do dnia 30 listopada 2014 r.; deklaracje podatkowe VAT – 7 za okres od czerwca 2014 r. do października 2014 r. Do akt wnioskodawca nadesłała również kserokopie trzech wyciągów z rachunku bankowego za następujące okresy: październik 2014 r. (od dnia 25 do dnia 31 tego miesiąca); listopada 2014 (od dnia 1 do dnia 28 tego miesiąca i od dnia 29 do dnia 30 tego miesiąca). Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 § 1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Odnosząc się do wniosku skarżącej spółki o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, należy wskazać treść art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którym prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jednocześnie podkreślić należy, że regulacja normatywna w zakresie prawa pomocy w przypadku osób prawnych lub jednostek organizacyjnych, które nie posiadają osobowości prawnej, zgodnie z treścią art. 246 § 2 in principio P.p.s.a., ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet gdyby przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie występujących w sprawie opłat byłaby spełniona, rozpoznający wniosek nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia stronie konstytucyjnego prawa do sądu. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżąca spółka nie wykazała, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy. Na początku rozważań, należy stwierdzić, że wartość przedmiotu zaskarżenia w przedmiotowej sprawie wynosi 12.000 zł. Kwota ta nie jest sporna, wskazana została bowiem, zarówno przez stronę skarżącą w skardze inicjującej niniejsze postępowanie sądowoadministracyjne, jak również przez organ w odpowiedzi na skargę. W tym przypadku, pobiera się wpis stosunkowy od skargi. W niniejszej sprawie wpis sądowy od skargi wyniesie 400 zł. Wpis ten obliczony został zgodnie z regulacją zawartą w § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnym. Spółka nadesłała jedynie część dokumentów, o które była wzywana pismem referendarza sądowego z dnia [...] r.: raport kasowy, obrazujący stan gotówki w kasie wnioskodawcy na dzień 30 listopada 2014 r., deklaracje VAT – 7 za okres od czerwca 2014 r. do października 2014 r. Strona nie nadesłała natomiast kompletnych wyciągów i wykazów z posiadanego rachunku bankowego w formie jasno i wyraźnie opisanej w wezwaniu referendarza sądowego z dnia [...] W pierwszej kolejności, podnieść należy, że z analizy deklaracji podatkowych VAT – 7 wynika, że spółka wykazuje stały, regularny i zrównoważony obrót. Dane z tych deklaracji nie wskazują na wysokość dochodów uzyskiwanych przez spółkę, lecz właśnie na sam fakt prowadzenia przez nią działalności gospodarczej, oraz osiągania obrotów, będących jej udziałem. Wysokość podstawy opodatkowania podatkiem VAT wynosi od 114.492 zł (wrzesień 2014 r.) do 139.924 zł (sierpień 2014 r.). Są więc realne podstawy do tego, aby stwierdzić, że skarżąca spółka wykazuje regularny i zrównoważony obrót – i to również przy uwzględnieniu materiałów źródłowych dostarczonych przy rozpoznawaniu wniosków złożonych w innych sprawach sądowoadministracyjnych (III SA/Gl 148/14; III SA/Gl 568 – 569/14; III SA/Gl 700/14 i III SA/Gl 743/14). Do istotnych wniosków prowadzi analiza raportu kasowego skarżącej spółki. Strona nadesłała raport kasowy za okres od dnia 1 listopada 2014 r. do dnia 30 listopada 2014 r. Należy stwierdzić, że w raporcie tym występują w większości wydatki, obciążenia kasy (KW – kasa wypłaciła), jednakże łączna kwota wydatków, jest w sposób wyraźny i stabilny zrównoważona zaledwie dwoma wpływami (KP – kasa przyjęła). Wpływy te są określone jako "przychód z automatów" (inkasacja). W listopadzie 2014 r. miało miejsce 61 operacji, z czego tylko 3 operacje to operacje uznaniowe – stanowiącymi wpływ do kasy wnioskodawcy. Wpływy te stanowiły relatywnie wysokie kwoty, mianowicie: 64.764 (4 listopada 2014 r.) i 89.312 zł (10 listopada 2014 r.). Trzecia operacja uznaniowa opiewa na znacznie niższą kwotę 8.000 zł (kwota ta wpłynęła do kasy spółki od podmiotu [...] Sp. z o.). Wynika z tego, że tytułem przychodu z automatów do kasy wnioskodawcy wpłynęło w listopadzie łącznie 154.076 zł. Faktem jest, że wpływy równoważyły liczne wydatki spółki. Należy jednak zaznaczyć, że dwukrotnie w miesiącu, do kasy spółki wpłynęły relatywnie wysokie kwoty, których wysokość w obu przypadkach przekraczała wyraźnie kwotę 60.000 zł. Należy wnioskować, że stan taki jest powtarzalny i kasa spółki jest regularnie zasilana środkami pieniężnymi pochodzącymi z inkasacji z automatów. W takiej sytuacji, trudno przyjąć, że spółce brak jest dostatecznych środków, pozwalających na poniesienie kosztów sądowych w tej sprawie. Z analizy raportu kasowego wnioskującej spółki wynika, że jest ona w stanie wygenerować kwotę, którą mogłaby przeznaczyć na uiszczenie wpisu sądowego od skargi. Poza tym, dokonując oceny i analizy stanu majątkowego przedsiębiorcy w aspekcie jego zdolności do poniesienia opłat sądowych, istotny jest właśnie stan "żywej gotówki" w ściśle określonym czasie, w tym przypadku, w czasie w którym powstaje obowiązek uiszczenia takiej opłaty. Zakładając, że wpis sądowy od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 400 zł, to, zdaniem rozpoznającego wniosek, skarżąca spółka jest w stanie wygenerować taką kwotę i przeznaczyć ją na uiszczenie wpisu. Skarżąca nie zdołała w żaden sposób wykazać, że brak jej dostatecznych środków na pokrycie takiej kwoty. Należy również odnieść się do podkreślanej przez stronę kwestii poniesionej przez nią w roku ubiegłym straty. Odnośnie poniesionej (także ponoszonej) straty, związanej z prowadzoną przez stronę działalnością gospodarczą należy stwierdzić, że straty tej w żadnym razie nie należy utożsamiać z nierentownością firmy, ale z wysokością ponoszonych kosztów prowadzonej działalności. W tej sytuacji za ugruntowanym w doktrynie poglądem stwierdzić należy, iż nic nie stoi na przeszkodzie by w ramach wspomnianych kosztów prowadzonej działalności, przyjmujących dużo wyższe wartości, znalazły się również wydatki dotyczące postępowania sądowego. Tym bardziej, że koszty sądowe należą do normalnych kosztów takiej działalności, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej – jako element tej działalności – wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie. Z kolei planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, o której mowa w art. 199 P.p.s.a., jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych oraz preferowanie jednych zobowiązań mających zresztą charakter publicznoprawny względem drugich, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty należnych w sprawie kosztów sądowych nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem (por. M. Kowalska, A. Malmu-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). Ponadto, należy stwierdzić, że pojęcie "straty występującej w toku prowadzenia działalności gospodarczej", która ma przecież charakter ciągły, jest w istocie pojęciem rachunkowym, księgowym. Strata ta stwierdzana jest w danym okresie rozliczeniowym (miesięcznym, rocznym). Generalnie jest to podsumowanie całokształtu prowadzonej działalności w danym okresie w aspekcie finansowym. Nie zmienia to jednak faktu, że w toku bieżącej działalności gospodarczej, prowadzonej "na co dzień", podmiot gospodarczy może dysponować gotówką, nawet w znacznych rozmiarach. Wysokie kwoty pieniężne mogą się bowiem znajdować w kasie przedsiębiorstwa, jak również mogą być one zdeponowane na rachunku bankowym. W niniejszej sprawie, należy podkreślić, że skarżąca dysponuje znacznymi wpływami w swojej kasie, co wynika z raportu kasowego. Nic nie stoi na przeszkodzie, aby strona wygenerowała kwotę 400 zł w celu uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Stwierdzenie to pozostaje nadal aktualne, przy uwzględnieniu, że sprawa niniejsza nie jest jedyną sprawą wnioskodawcy, toczącą się przed sądami administracyjnymi. Odnośnie wezwania w zakresie przedłożenia wyciągu z rachunków bankowych należy stwierdzić, że wnioskodawca nie zastosował się do treści wezwania referendarza sądowego w tym zakresie. Przedstawione bowiem wyciągi z rachunku bankowego spółki nie przedstawiają operacji dokonywanych na tych rachunkach (zarówno obciążeniowych, jak i uznaniowych) – za wyjątkiem pobieranych z tego rachunku opłat manipulacyjnych, jak opłata za prowadzenie rachunku bankowego i obciążenie tytułem odsetek pobranych od salda ujemnego. W wezwaniu zaznaczono, że wyciągi powinny obejmować wszystkie operacje dokonywane na tym rachunku w okresie pełnych, następujących kolejno po sobie trzech miesięcy. Strona nadesłała jedynie wyciągi za okres od dnia 25 października 2014 r. do dnia 30 listopada 2014 r. Analizując ww. wyciągi należy stwierdzić, że nie obrazują one całokształtu operacji dokonywanych na tym rachunku bankowym, bądź też fakt, że na rachunku tym de facto w ogóle nie dokonuje się żadnych operacji finansowych. Jednakże analiza pozostałych materiałów nadesłanych przez spółkę do akt sprawy – w szczególności deklaracji VAT – 7 oraz kserokopii raportu kasowego z listopada 2014 r., wskazuje na to, że spółka powinna być w stanie wygenerować odpowiednią kwotę przeznaczoną na uiszczenie kosztów sądowych. Reasumując, należy stwierdzić, że z analizy przedłożonych materiałów można wywnioskować, że spółka nie spełnia ustawowych przesłanek, których wystąpienie pozwoliłoby na uwzględnienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.