III SA/Gl 143/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Kupiec po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym dnia 2 marca 2009 r. sprawy ze skargi Z. J. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata postanawia 1. zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w zakresie przekraczającym każdorazowo kwotę [...] zł (słownie: [...] złotych), 2. przyznać skarżącemu adwokata, 3. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Rozpatrując wniosek skarżącego zawarty w skardze i w druku formularza o zwolnienie z obowiązku zapłaty wpisu sądowego od skargi Sąd postanowieniem z dnia 14 lipca 2008 r. odmówił prawa pomocy. Postanowienie zostało doręczone stronie dnia [...] r. Składając ponowny wniosek z dnia [...] r. (druk PPF) skarżący wnosił o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Uzasadniając ten wniosek wskazywał, że nie posiada żadnego majątku, a mieszkanie stanowi własność [...]. Odnośnie stanu majątkowego osoby pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, czyli jego [...] oświadczył, że jest ona właścicielem połowy nieruchomości w postaci [...] odziedziczonego po [...] swoich [...]. Jako dochody wymieniał własną [...] w kwocie [...] zł i [...] w kwocie [...] zł. Poza tym uzasadniał, że ze względu na jego wiek ([...] lat), stan zdrowia ([...]), a w szczególności niemożliwość poruszania się poza mieszkaniem nie jest w stanie zgromadzić niezbędnych środków na pokrycie kosztów sądowych zarówno przez podjęcie pracy zarobkowej jak i uzyskanie ewentualnego kredytu. Odwoływał się przy tym do pism składanych w sprawie o sygn. akt III SA/Gl 1211 do 1217/07. W zakresie braku nieruchomości wskazał, że nieruchomość, gdzie mieściła się siedziba przedsiębiorstwa "A" została przejęta przez nowo powstałą dnia [...] r. "B", która będąc w stanie organizacji nie podjęła działalności gospodarczej. Natomiast nieruchomość w postaci [...] jest nieużytkiem i przeznaczona jest w planie zagospodarowania przestrzennego na tereny zielone objęte ochroną krajobrazu, dlatego nie może być przedmiotem sprzedaży i zabezpieczeniem kredytu. Jeśli chodzi o dochód z działalności gospodarczej za lata [...], to skarżący wskazał, że nadpłaty jakie wystąpiły w tym okresie zostały zaliczone przez organ podatkowy na pokrycie zaległych zobowiązań podatkowych. W związku z tym stwierdził, że nie pozwala mu to pokryć należnych wpisów sądowych i świadczeń z wiązanych z własnym utrzymaniem z tytułu zaległych opłat za czynsz, światło i telefon. Skarżący zwrócił też uwagę, że jego [...] już nie pracuje, a za miesiące, w których pracował nie otrzymał zapłaty, bo mając egzekucyjnie zablokowane konto dokonywane wpłaty przekazywane były przez bank [...]. Zaznaczył też, że [...] zajął również jego [...]. Postanowieniem z dnia 1 września 2008 r. Sąd odmówił prawa pomocy uznając, że nie ma podstaw do zmiany wydanego wcześniej postanowienia stosownie do art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., zwanej dalej P.p.s.a.). Sąd przyjął, że skarżący ograniczył się do podania tych samych informacji, które w postanowieniu z dnia14 lipca 2008 r. uznał za niewystarczające do przyznania prawa pomocy. Odnosząc się do wniosku o ustanowienie adwokata z urzędu stwierdził, że na obecnym etapie postępowania pomoc fachowego pełnomocnika stronie nie jest celowa, gdyż Sąd jest zobowiązany udzielać mu wskazówek w oparciu o art. 6 P.p.s.a. i brać z urzędu pod uwagę również okoliczności nie podniesione w skardze stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. Rozpatrując zażalenie na to postanowienie Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 20 listopada 2008 r., sygn. akt I FZ 434/08 uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania tut. Sądowi. W uzasadnieniu NSA zwrócił uwagę, że wniosek strony z dnia [...] r. obejmował prawo pomocy w zakresie całkowitym, a nie częściowym, tak jak pierwszy wniosek o zwolnienie od wpisu sądowego. Tym samym, że ponowny wniosek nie był tożsamy przedmiotowo z pierwszym wnioskiem, dlatego nie było podstaw stosowania trybu z art. 165 P.p.s.a. tylko należało nowy wniosek rozpatrzyć zgodnie z art. 243 i nast. P.p.s.a. NSA zaznaczył też, że odmawiając ustanowienia adwokata z urzędu Sąd błędnie powołał się na okoliczność niecelowości wniosku, która to przesłanka nie występuje w art. 246 P.ps.a. Nie przesądzając zasadności tego wniosku podkreślono także, że argumentacja Sądu jest wątpliwa, gdyż skarżący jest osobą w podeszłym wieku, która może nie porodzić sobie z samodzielnym prowadzeniem sprawy sądowej, nawet przy stosownych pouczeniach zawartych w pismach kierowanych z Sądu. Zdaniem NSA świadczyć o tym może fakt załączania do każdego pisma kierowanego do Sądu kolejnych formularzy PPF, a także treść uzasadnienia zażalenia, z którego wynika, że skarżący nie rozumie istoty orzeczenia, które mu doręczono w trybie art. 165 P.p.s.a. Ponownie rozpoznając sprawę Sąd wezwał stronę skarżącą, na podstawie art. 255 P.p.s.a., do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1/ przedłożenie odpisów lub kserokopii dokumentów potwierdzających fakt przekazania nieruchomości przy [...] w O. wraz z długiem hipotecznym "B"., gdzie strona pełni funkcję Prezesa (vide: akta sprawy o sygn. III SA/Gl 149/08); 2/ nadesłanie odpisów lub kserokopii dokumentów obrazujących wielkość posiadanych przez stronę w tejże Spółce udziałów - w postaci wyciągu z KRS - oraz wskazujących na jej aktualną kondycję finansową, tj. bilans wraz z rachunkiem zysków i strat z okresu ostatnich [...] miesięcy, a także deklaracje na podatek od towarów i usług oraz raporty kasowe z tegoż okresu, w tym ewidencję środków trwałych - o ile taka jest prowadzona oraz wyciągi z posiadanego rachunku bankowego obrazującego ilość zgromadzonych tam w okresie ostatnich [...] miesięcy środków; 3/ wyjaśnienie, czy strona prowadzi nadal "A", którego siedziba zgodnie z pismem z dnia [...] r. została przeniesiona na [...] w Z., w przypadku odpowiedzi twierdzącej Sąd zobowiązał do przedłożenia odpisów lub kserokopii dokumentów potwierdzających wysokość osiąganych przez stronę z tego tytułu dochodów lub ponoszonych strat, w szczególności nadesłania odpisu lub kserokopii podatkowej księgi przychodów i rozchodów za ostatnie [...] miesięcy, ewidencji środków trwałych, wyciągu z posiadanego rachunku bankowego obrazujący ilość zgromadzonych tam w okresie ostatnich [...] miesięcy środków, a także deklaracji [...] z okresu ostatnich [...] m-cy, natomiast w przypadku odpowiedzi przeczącej do przedłożenia odpisów lub kserokopie dokumentów potwierdzających fakt likwidacji prowadzonej działalności, tj. decyzję o wykreśleniu jej z ewidencji działalności gospodarczej oraz zgłoszenie aktualizacyjne [...] dot. zakończenia (likwidacji) prowadzonej działalności; 4/ nadesłanie odpisów lub kserokopii dokumentów potwierdzających fakt, iż [...] strony nie pracuje już w "A" oraz wskazujących na jego obecne miejsce zatrudnienia i wysokość uzyskiwanych z tego tytułu dochodów, natomiast w przypadku pozostawania bez pracy Sąd zobowiązał do przesłania zaświadczenia z Urzędu Pracy o zarejestrowaniu P. J. jako osoby bezrobotnej z prawem lub bez prawa do zasiłku, dla którego brak jest stosownych ofert zatrudnienia; 5/ przedłożenie odpisu lub kserokopii decyzji ustalającej należny do zapłaty w [...] r. podatek leśny lub inny dokument potwierdzający fakt, iż posiadany przez [...] strony las stanowi nieużytek, który objęty jest ochroną krajobrazową; 6/ nadesłanie odpisów bądź kserokopii dokumentów obrazujących wysokość miesięcznie ponoszonych z tytułu utrzymania mieszkania wydatków w postaci rachunków, faktur VAT lub dowodów wpłat uiszczanych opłat za czynsz, wodę, gaz, energię elektryczną, telefon itp. oraz wskazanie, kto i w jakiej wysokości w nich partycypuje, natomiast w przypadku zalegania z płatnościami Sąd zobowiązał do przesłania stosownych dokumentów potwierdzających tenże fakt; 7/ przedłożenie odpisów lub kserokopii dokumentów potwierdzających aktualną wysokość osiąganego przez stronę i jego [...] dochodu w postaci odcinka pobieranej [...] za ostatni [...] albo decyzji o jej przyznaniu, w tym o przyznaniu na rzecz [...]; 8/ nadesłanie odpisu lub kserokopii złożonego przez stronę za [...] r. zeznania podatkowego obrazującego wysokość osiągniętego w tym okresie dochodu oraz wysokość dokonanych odliczeń. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący przesłał pismo z dnia [...]r., w którym w pierwszej kolejności powołał się na następujące pisma i dokumenty dotychczas składane w innych sprawach: - z dnia [...] r. (sygn. akt III SA/Gl 147/08, 149/08, 1539/07, 1542/07) dotyczącego dochodów i kosztów utrzymania oraz dowodów dotyczących wysokości podatku i przeznaczenia zalesionej działki, - z dnia [...] r. (sygn. akt III SA/Gl 147/08, 149/08, 1539/07, 1542/07) i z dnia [...] r. (sygn. akt III SA/Gl 144/08 i 214/08) wraz z odpisami dokumentów dotyczących obrotów i dochodów "B". Następnie przedstawił powody zakończenia działalności gospodarczej "A" i konieczność znalezienia udziałowca, który przejąłby zadłużenie, braku możliwości rozpoczęcia działalności "B", braku podstaw wypłacania mu przez Spółkę "dożywotniej gaży" w kwocie po [...] zł miesięcznie, niemożności osiągania dochodów ze świadczonych sporadycznie usług doradztwa technicznego. Wyjaśnił też, że jego zdaniem na [...] nie ciąży obowiązek alimentacyjny, a dodatkowo jego dochód nie wystarcza nawet na skromne utrzymanie własnej [...]-osobowej rodziny. Skarżący podkreślił, że jego sytuacja materialna wyraźnie się pogorszyła z powodu [...], która wymaga [...] oraz [...]. Wskazał, że [...] obecnie sam się zajmuje nawet mimo braku sprawności fizycznej i umysłowej po przebytej operacji. Na koniec zaznaczył, że Sąd w szeregu sprawach przyznał mu zwolnienie od kosztów, a w chwili obecnej jego sytuacja się jeszcze diametralnie pogorszyła. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W przedmiotowej sprawie, stosownie do zaleceń NSA, Sąd rozpatruje wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, czyli zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Warunkiem przyznania osobie fizycznej zwolnienia od kosztów sądowych, czyli opłat sądowych i wydatków w całości, stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. w związku z art. 245 § 2 P.p.s.a., jest wykazanie przez nią, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym miejscu należy podkreślić, że w orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, zgodnie z art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a., w którego treści używa się określenia "gdy wykaże", iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Wskazuje się, że strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji opisanej w tych przepisach, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. W związku z tym to strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy i jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 9 września 2004 r. sygn. akt FZ 360/04; M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, komentarz do art. 246 P.p.s.a.). Tym samym przy rozpatrywaniu powyższego wniosku należy zwrócić uwagę, czy skarżący wykazał, że jego stan majątkowy lub osobisty świadczy o tym, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w tym wpisu sądowego i kosztów zastępstwa procesowego. Oceniając materiał dowodowy, zebrany w aktach niniejszej sprawy oraz w aktach innych spraw toczących się ze skargi strony, gdzie składane były określone dokumenty, należy stwierdzić, że wystąpiły podstawy do przyznania prawa pomocy w części w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie przekraczającym każdorazowo kwotę [...] zł i przyznania adwokata, a nie w całości. Uzasadnia to w szczególności wykazana przezeń wysokość pozostających do spłacenia należności podatkowych na kwotę [...] zł i konieczność uiszczenia kosztów sądowych w innych toczących się sprawach. Sąd jednak brał też pod uwagę fakt, że skarżący już w trakcie toczących się postępowań przed tut. Sądem najpierw przeniósł własność nieruchomości na rzecz "B", a następnie zbył udziały warte [...] zł, co wiązało się ostatecznie ze znacznym przychodem w jego majątku. Tym samym część tych środków mógł przeznaczyć na uiszczenie kosztów sądowych tym bardziej, że nie wykazał, w jaki sposób zostały one przezeń wykorzystane. Poza tym skarżący pobiera [...] w wysokości [...] zł netto, dysponuje zatem stałym źródłem dochodu. Dodatkowo nie wykazał też by to on a nie [...] ponosił opłaty mieszkaniowe ani nie udokumentował trudnej sytuacji majątkowej [...]. Powyższe okoliczności każą założyć, że skarżący jest w stanie uiścić wpis w przedmiotowej sprawie wynoszący [...] zł. Natomiast w ramach możliwości wskazanych przez art. 245 § 3 P.p.s.a Sąd zdecydował się ustanowić skarżącemu adwokata mając również na względzie podniesiony we wskazanym powyżej postanowieniu NSA z dnia 20 listopada 2008 r. stopień skomplikowania sprawy i wynikające stąd problemy skarżącego z formułowaniem pism procesowych. Biorąc to wszystko pod uwagę Sąd działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 P.p.s.a. i "a contrario" na podstawie art. 256 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.