III SA/Gl 1432/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Fleszer, Sędziowie Sędzia WSA Adam Gołuch, Asesor WSA Piotr Pyszny (spr.), Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi Stowarzyszenia M. w Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 sierpnia 2021 r. nr 480000/71/232341/2021 w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. z dnia 17 czerwca 2021 r. nr [...]. Zaskarżoną decyzją z 12 sierpnia 2021 r. znak 480000/71/232341/2021 Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako organ, Prezes ZUS), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 534 – dalej jako kpa) w zw. z art. 31zq ust. 8 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm. – dalej jako ustawa COVID) w zw. z art. 31 zy ust. 1 ustawy COVID-19 i § 10 ust. 2a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 stycznia 2021 r. w sprawie wsparcia uczestników obrotu gospodarczego poszkodowanych wskutek pandemii COVID-19 (Dz. U. z 2021 r., poz. 371 – dalej jako rozporządzenie), utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. z 17 czerwca 2021 r., znak [...] odmawiającą Stowarzyszeniu M z siedzibą w Z. (dalej jako strona, skarżący, Stowarzyszenie) zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych za okres od 1 marca do 30 kwietnia 2021 r. W decyzji organu po raz pierwszy rozpoznającego wniosek strony o zwolnienie z obowiązku opłacania składek wskazano, że stowarzyszenie nie jest typowym uczestnikiem życia gospodarczego. Działalność gospodarcza bowiem w przypadku takich podmiotów ma charakter akcesoryjny względem statutowej działalności oraz podstawowych źródeł finansowania. Bez znaczenia w ocenie organu pozostawał fakt, czy w KRS stowarzyszenia wpisany jest kod prowadzonej działalności gospodarczej. Organ podał również, że sam fakt wpisania działalności gospodarczej do REGON jest drugorzędny. Dominującą działalnością stowarzyszeń zawsze jest działalność statutowa. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona wskazała, że składki bieżące nie były płacone z uwagi na decyzje o zwolnieniu z obowiązku ich opłacania za listopad, grudzień 2020 r. oraz styczeń i luty 2021 r. Nadto Stowarzyszenie posiada jednostkę lokalną, której przeważającą działalnością jest ta o kodzie 85.59.B – pozostałe pozaszkolne formy edukacji gdzie indziej niesklasyfikowane. Taka działalność jest prowadzona od wielu lat. A skoro tak, to strona spełniła przesłanki zwolnienia; stosowne deklaracje również zostały złożone. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, w uzasadnieniu swojej decyzji Prezes ZUS powołał tożsame argumenty z tymi, jakie stały się podstawą rozstrzygnięcia sprawy przez ZUS. Podkreślił, że prowadzenie działalności gospodarczej nie jest głównym celem istnienia Stowarzyszenia. Tym bowiem jest działalność statutowa, której wyłącznie uzupełnieniem jest działalność gospodarcza. Pierwotnym rejestrem, do którego wpisywane są stowarzyszenia jest rejestr stowarzyszeń w KRS. Z tego względu rejestr REGON jako przeważający rodzaj działalności każdego stowarzyszenia określa działalność statutową. Stowarzyszenie podejmujące działalność gospodarczą wpisywane jest dodatkowo do rejestru przedsiębiorców, jednak to działalność statutowa zawsze ma charakter przeważający. Organ podał, że stowarzyszenie może tworzyć jednostki terenowe, jednak wówczas statut musi określać zasady tworzenia, rozwiązywania oraz strukturę organizacyjną i organy terenowe jednostki. Identyfikacja podmiotów powiązanych jest zadaniem skomplikowanym, gdyż oprócz powiązań kapitałowych występują powiązania osobowe. Organ wskazał ponadto, że stowarzyszenie pozostaje powiązane ze spółką z o.o., jednak szerzej nie rozwinął tej myśli. Reasumując swoje rozważania organ stwierdził, że w celu rozpatrzenia sprawy zbadał kod PKD strony. Skoro z rejestru REGON wynikało, że przeważającym rodzajem działalności jest działalność statutowa, a nie gospodarcza, to stronie nie przysługiwało prawo do zwolnienia z obowiązku opłacania składek. W skardze do tutejszego Sądu Stowarzyszenie zarzuciło naruszenie § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia poprzez nie uznanie, że na dzień 31 marca 2021 r. strona prowadziła działalność oznaczoną kodem PKD 85.59.B jako rodzaj przeważającej działalności jednostki lokalnej. W oparciu o ten zarzut skarżący domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji. Stowarzyszenie wskazało, że od wielu lat posiada jednostkę lokalną, której przeważającym rodzajem działalności jest ta określona kodem 85.59.B. W ramach tej działalności Stowarzyszenie prowadzi Niepubliczne Centrum Kształcenia Ustawicznego i w rejestrze REGON to właśnie wskazany kod PKD wpisany jest jako działalność przeważająca. Taki rodzaj działalności jednostki lokalnej, w ramach której Stowarzyszenie prowadzi działalność, uprawnia do zwolnienia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Skarga jest zasadna. W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast według art. 3 § 1 i 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 – dalej jako ppsa) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej obejmuje, między innymi orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Tylko zatem stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, c ppsa). Sąd uwzględniając skargę stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 ppsa). Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 ppsa, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji na wstępie należy wskazać, że w uzasadnieniu decyzji organ wskazał co prawda, że działalność uprawniającą do zwolnienia prowadzi jednostka lokalna, jednak w rejestrze REGON Stowarzyszenia jako przeważająca jest wpisana działalność statutowa. Tylko z tego faktu wywiódł, że stronie nie przysługuje zwolnienie ze składek. Z tym stanowiskiem Sąd się nie zgadza, ponieważ oparte ono jest na z góry przyjętym założeniu, że Stowarzyszenie nie może być "typowym" uczestnikiem obrotu gospodarczego. Przyjęcie takiego poglądu nie może jednak przesądzać o możliwości skorzystania ze zwolnienia z opłacania składek. Ocena takiej możliwości dokonywana jest bowiem przez pryzmat § 10 ust. 2a rozporządzenia. W myśl tego przepisu zwalnia się z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych odpowiednio za okres od dnia 1 marca 2021 r. do dnia 30 kwietnia 2021 r. albo za okres od dnia 1 kwietnia 2021 r. do dnia 30 kwietnia 2021 r. wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za te okresy, na zasadach określonych w art. 31zo-31zx ustawy o COVID-19, z uwzględnieniem przepisów niniejszego rozdziału, płatnika składek prowadzącego, na dzień 31 marca 2021 r., działalność oznaczoną według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007, jako rodzaj przeważającej działalności, kodami 49.32.Z, 49.39.Z, 51.10.Z, 52.23.Z, 55.10.Z, 55.20.Z, 55.30.Z, 56.10.A, 56.10.B, 56.21.Z, 56.29.Z, 56.30.Z, 59.11.Z, 59.12.Z, 59.13.Z, 59.14.Z, 59.20.Z, 74.20.Z, 77.21.Z, 79.11.A, 79.12.Z, 79.90.A, 79.90.C, 82.30.Z, 85.51.Z, 85.52.Z, 85.53.Z, 85.59.A, 85.59.B, 86.10.Z w zakresie działalności leczniczej polegającej na udzielaniu świadczeń w ramach lecznictwa uzdrowiskowego, o którym mowa w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o lecznictwie uzdrowiskowym, uzdrowiskach i obszarach ochrony uzdrowiskowej oraz o gminach uzdrowiskowych, lub realizowanej w trybie stacjonarnym rehabilitacji leczniczej, 86.90.A, 86.90.D, 90.01.Z, 90.02.Z, 90.04.Z, 91.02.Z, 93.11.Z, 93.13.Z, 93.19.Z, 93.21.Z, 93.29.A, 93.29.B, 93.29.Z, 96.01.Z, 96.04.Z, którego przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów podatkowych uzyskany w jednym z dwóch miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku był niższy co najmniej o 40% w stosunku do przychodu uzyskanego w miesiącu poprzednim lub w analogicznym miesiącu roku poprzedniego lub w lutym 2020 r., lub we wrześniu 2020 r., jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek przed dniem 1 listopada 2020 r. Z cytowanego przepisu wynika, że ustawodawca objął wsparciem uczestników obrotu gospodarczego nie czyniąc rozróżnienia na typowych i nietypowych, co z kolei uczynił organ. Organ ponadto nie podał jakichkolwiek wyznaczników charakteryzujących typowego uczestnika obrotu gospodarczego, przeciwstawiając mu Stowarzyszenie, które tych cech w jego ocenie nie posiada. W tym zakresie organ działał bez podstawy prawnej dokonując rozróżnienia uczestników obrotu gospodarczego w sposób nieznajdujący oparcia w przepisach prawa. W ocenie Sądu błędne jest stanowisko organu co do tego, że płatnikiem składek prowadzącym działalność gospodarczą nie może być stowarzyszenie. Z powołanego przepisu rozporządzenia takie ograniczenie nie wynika. Przepis ten nakazuje zbadać wyłącznie to, czy wnioskującym o przyznanie pomocy jest płatnik składek prowadzący działalność gospodarczą jako rodzaj przeważającej działalności o określonym kodzie. Zasady określone w art. 31zo-31zx również takich ograniczeń nie zawierają. Wybór przeważającej działalności musi zatem nastąpić spośród tych wszystkich rodzajów działalności gospodarczej prowadzonych przez płatnika składek, które zgodnie z przepisami ustawy o COVID – 19 oraz rozporządzenia uprawniają do zwolnienia ze składek i polega na wskazaniu jednej z nich jako przeważającej. Zdaniem Sądu, dopóki organ nie wskaże innego rodzaju działalności prowadzonej przez Stowarzyszenie ze wskazaniem jej PKD i wykaże, że właśnie ten rodzaj działalności jest przeważający, dopóty nie będzie podstaw do odmowy stronie skarżącej prawa do zwolnienia z obowiązku uiszczenia składek (tak Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku dotyczącym Stowarzyszenia z 15 marca 2022 r., sygn. akt III SA/Gl 1432/21). Wskazać również należy, że organ przeprowadził rozważania co do tego, że działalność uprawniająca do zwolnienia jest prowadzona przez jednostkę lokalną Stowarzyszenia. W uzasadnieniu decyzji nie rozwinął jednak tego wątku. Nie sposób dociec, czy w ocenie organu jednostka lokalna Stowarzyszenia jest odrębnym podmiotem od Stowarzyszenia, czy ma osobowość prawną, czy jest odrębnym płatnikiem składek uprawnionym do ubiegania się o zwolnienie, czy też działalność jednostki lokalnej jest działalnością Stowarzyszenia. Te okoliczności z decyzji nie wynikają. Wynika z niej jeden wniosek, że działalność jednostki lokalnej, jakkolwiek uprawniająca do zwolnienia, nie może przeważać nad działalnością statutową wpisaną w rejestrze REGON Stowarzyszenia. Bez ponownego zbadania sprawy przez organ wniosek taki nie znajduje uzasadnienia z powołanych wyżej przyczyn. Powyższe oznacza, że organ dopuścił się naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię § 10 ust. 2a rozporządzenia. Wprowadził bowiem dodatkowe warunki zwolnienia z obowiązku opłacania składek nieznane ustawie. Konsekwencją przyjęcia opisanego wyżej założenia było odstąpienie od czynienia jakichkolwiek ustaleń faktycznych co do zakresu prowadzonej działalności gospodarczej strony. Ponownie rozpoznając sprawę organ dokona ponownej, prawidłowej, zgodnej z poczynionymi wskazaniami wykładni przepisów prawa materialnego, a to przepisów powołanego wyżej rozporządzenia i ustawy COVID-19 w zw. z przepisami Prawa o stowarzyszeniach. Następnie podda analizie materiał dowodowy już znajdujący się w aktach sprawy, a w razie zajścia takiej konieczności – materiał ten uzupełni. Wówczas możliwą stanie się ocena zasadności wniosku strony o zwolnienie z obowiązku opłacania składek. Opisanymi wyżej uchybieniami dotknięte były obie decyzje, w związku z czym Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c w zw. z art. 135 ppsa.