III SA/Gl 1443/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 31 sierpnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.Z. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w przedmiotowej sprawie, w kwocie [...] zł, skarżący M.Z., złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący oświadczył, że jego zarobek brutto wynosi [...] zł. M.Z. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem z żoną K. oraz dwiema córkami: N. ([...] lat) i Z. ([...] lat). Skarżący uzyskuje wynagrodzenie w kwocie [...] zł brutto, natomiast wynagrodzenie jego małżonki wynosi [...] zł brutto, co daje łączny dochód w kwocie [...] zł brutto. Z oświadczenia skarżącego wynika, że nie posiada on żadnej nieruchomości, żadnych zasobów pieniężnych, ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 Euro. Pismem z dnia 2 lipca 2010 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego o nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jego rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie i udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. W odpowiedzi na to pismo, skarżący nadesłał szereg dokumentów i pisemne oświadczenie z dnia [...] r., w którym stwierdził, że on i jego żona nie posiadają oszczędności w żadnym banku. Mieszka razem z rodzicami i koszty utrzymania dzielone są na dwie rodziny. Koszt ogrzewania wynosi rocznie [...] zł, a wszelkie remonty, to rocznie koszt około [...] zł. Pozostałe koszty to: prąd w rozliczeniu dwumiesięcznym ([...] zł); leczenie żony ([...] zł); grunty rolne ([...] zł); woda ([...] zł); koszty dojazdu do pracy ([...] zł); koszty zakupu żywności ([...] zł). Ponadto skarżący otrzymuje z gminy zasiłek rodzinny na dzieci w kwocie [...] zł miesięcznie oraz otrzymuje dofinansowanie na obiady szkolne dla dzieci w roku szkolnym. Skarżący był zatrudniony w firmie "A" F.H.U. jednak od dnia [...] r., M.Z. jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w B. jako bezrobotny, bez prawa do pobierania zasiłku. Żona skarżącego jest zatrudniona w firmie handlowo – usługowej, prowadzonej przez B.K. w wymiarze [...] etatu. Jej wynagrodzenie aktualnie wynosi [...] zł. Ponadto, skarżący nadesłał poświadczenie o zameldowaniu, wystawione przez Wydział Ewidencji Ludności Urzędu Gminy w B. Z zaświadczenia tego wynika, że pod wskazanym przez wnioskodawcę adresem mieszka nie tylko skarżący z żoną K. oraz córkami N. i Z., lecz również jego rodzice: B. i C.Z. oraz jego siostra B. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy wezwał skarżącego pismem z dnia 28 lipca 2010 r. do wykazania aktualnego stanu majątkowego wymienionych wyżej osób, jako osób, z którymi skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. W odpowiedzi na to wezwanie, C.Z. nadesłał oświadczenie z dnia [...] r., w którym stwierdził, że jego córka (a siostra wnioskodawcy) B.Z. nie osiąga żadnego dochodu i jest studentką I roku w Kolegium Nauczycielskim w B. Do tego pisma C.Z. dołączył kserokopie blankietu ZUS Oddział w B., wskazującego na wysokość świadczeń emerytalnych uzyskiwanych w lipcu bieżącego roku: C.Z. uzyskuje emeryturę w wysokości [...] zł miesięcznie, a jego żona B.Z. otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł. Jednocześnie, C. Z. oświadczył, że nie posiada z żoną żadnych kont bankowych, a po uiszczeniu wszelkich opłat pozostaje im [...] zł na lekarstwa, żywność i pozostałe wydatki. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał jedynie zwolnienia od kosztów sądowych. W tej sytuacji, wniosek ten obejmuje więc jedynie żądanie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku M.Z. należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy, w ocenie rozpoznającego wniosek, żądanie skarżącego nie zasługuje jednak na uwzględnienie. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza bowiem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). W tym miejscu należy stwierdzić, że wnioskodawca złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy, i w odpowiedzi na pierwsze wezwanie referendarza sądowego z dnia 2 lipca 2010 r. przedłożył całokształt dokumentów, o które był wzywany. Na tym etapie, M.Z. udokumentował w sposób dostateczny sytuację majątkową swoją własną i swojej małżonki. Należy jednak zwrócić uwagę na to, że w oświadczeniu z dnia [...] r. stwierdził, że otrzymuje zasiłek rodzinny na dwójkę dzieci oraz dofinansowanie na obiady w roku szkolnym. Brak jednak udokumentowania tego faktu stosownymi zaświadczeniami, bądź chociażby kopiami stosownych decyzji. Ponadto, okazało się jednak, że wnioskodawca i jego małżonka prowadzą wspólne gospodarstwo domowe razem z rodzicami wnioskodawcy: C. i B. Z. oraz jego siostrą B.Z. W tym stanie rzeczy, dane o stanie majątkowym małżonków M. i K. Z. okazały się niekompletne, dla ustalenia stanu majątkowego gospodarstwa domowego, w którym pozostaje również skarżący. Z tego powodu referendarz sądowy wystosował drugie wezwanie (z dnia 28 lipca 2010 r.), adresowane do skarżącego, a skierowane w istocie do jego rodziców i siostry, jako do osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe razem ze skarżącym. Wezwanie to miało na celu ustalenie, jaki jest stan majątkowy tych osób, co w konsekwencji pozwoliłoby ustalić stan majątkowy gospodarstwa domowego, w którym pozostaje wnioskodawca, w dalszej konsekwencji pozwoliłoby na merytoryczne ustosunkowanie się do wniosku o przyznanie prawa pomocy. Co istotne, to wezwanie takie może odnosić się także do osób trzecich, pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, i to nie tylko dlatego, że informacje o tych osobach muszą być zamieszczone w odpowiednich rubrykach formularza PPF, ale przede wszystkim z uwagi na fakt, że treść tych oświadczeń, co oczywiste, może w istotnym stopniu wpłynąć na rozstrzygniecie wniosku (postanowienie NSA z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt: I OZ 657/06, LEX nr 181557). Jeżeli wnioskodawca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z inną osobą – w tym przypadku (oprócz swojej żony) również ze swoimi rodzicami i siostrą – to właśnie łączne wydatki i potrzeby finansowe wszystkich tych osób bezsprzecznie kształtują status majątkowy wnioskodawcy. W dalszej kolejności fakt ten bezpośrednio przesądza o tym, czy wnioskodawca może ponieść koszty postępowania, czy też nie jest w stanie ich ponieść. Bezsprzecznie, rozpatrywane wezwanie może być skierowane wyłącznie do osoby wnioskującej o prawo pomocy, a nie do osób trzecich czy innych podmiotów. Jeśli natomiast osoba trzecia odmówi współpracy z wnioskodawcą, albo wypełni to wezwanie w sposób niekompletny, to powinna się liczyć z tym, że swoją postawą naraża tegoż wnioskodawcę na negatywne konsekwencje w postaci odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na to wezwanie, C.Z. nadesłał jedynie część dokumentów, o które był wzywany. Nadesłał blankiety, z których wynika w jakiej wysokości otrzymuje on i jego małżonka świadczenie emerytalne i oświadczył, że nie posiadają konta bankowego. Natomiast – odnośnie siostry wnioskodawcy, B.Z. jedynie oświadczył, że jest ona studentką Kolegium Nauczycielskiego i nie osiąga aktualnie żadnych dochodów. Należy jednak stanowczo podkreślić, że w wezwaniu referendarza sądowego z dnia 28 lipca 2010 r. wyraźnie wskazano na obowiązek udokumentowania wszelkich dochodów uzyskiwanych przez osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie ze skarżącym – w tym i jego siostry B. W wezwaniu tym zaznaczono jednocześnie wyraźnie, że jeżeli któraś z dodatkowo wskazanych osób nie uzyskuje jakiegokolwiek dochodu, to fakt ten należy udokumentować, przedkładając stosowne zaświadczenie wystawione przez właściwy miejscowo urząd skarbowy o nie osiąganiu dochodu w [...] r. i o nie odprowadzaniu za taką osobę zaliczek na poczet podatku dochodowego od osób fizycznych za [...] r. W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał faktu nie osiągania przez swoją siostrę dochodu. Nie posiadając w aktach stosownego zaświadczenia z urzędu skarbowego, nie można przecież wykluczyć, że B.Z. osiąga jednak jakiś dochód. Wysokość tego dochodu może jednocześnie taka, że całokształt sytuacji majątkowej we wspólnym gospodarstwie domowym skarżącego – w tym, oczywiście i samego skarżącego – będzie umożliwiał uiszczenie wpisu sądowego od skargi w przedmiotowej sprawie, w kwocie [...] zł. Ta sama uwaga odnosi się również i do rodziców skarżącego, którzy również nie nadesłali – pomimo wyraźnego wezwania – odpisu lub kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok [...]. Z takiego zeznania, wynikałoby by bowiem, czy świadczenia emerytalne stanowią jedyny dochód rodziców skarżącego, czy też posiadają oni jakieś dodatkowe źródło dochodu. Reasumując, przyznanie prawa pomocy jest jednak możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące środków, którymi strona dysponuje. Dopiero porównanie źródeł finansowych, którymi wnioskodawca może dysponować pozwala na stwierdzenie, czy ma on dostateczne środki na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jednak to obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Tymczasem uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.