III SA/Gl 1454/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R.O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF. Wniosek ten obejmował żądanie zwolnienia go od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący oświadczył, że prowadząc działalność gospodarczą powstały zaległości podatkowe w granicy około [...] zł. Na poczet zobowiązań podatkowych organy celne i komornicy organów skarbowych zabezpieczyli cały majątek wnioskodawcy, co uniemożliwia mu normalne funkcjonowanie i zarabianie na swoje utrzymanie. Strona nie posiada żadnego majątku, za wyjątkiem dwóch samochodów ciężarowych, które zostały zabezpieczone na poczet zaległości podatkowych. W tej sytuacji strona nie posiada środków finansowych na opłacenie kosztów sądowych. W pozostałych rubrykach urzędowego formularza PPF skarżący wpisał oświadczenie "nie dotyczy" – w tym w rubrykach dotyczących: stanu rodzinnego, majątku i dochodów. Do wniosku skarżący dołączył następujące załączniki: zaświadczenie o wysokości dochodu osiągniętego w okresie od czerwca do sierpnia 2011 r. (w sumie: 8.037,91 zł); zaświadczenie o posiadaniu rachunku w (...) Bank, wskazujące debet na tym rachunku w kwocie 3.080.037,21 zł wg stanu na dzień [...] r.; faktury wewnętrzne VAT za okres od czerwca do sierpnia 2011 r. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia [...]r. wezwał skarżącego do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jego rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie i udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. W odpowiedzi na to wezwanie, nadesłano jedynie: zaświadczenie o wysokości dochodów we wrześniu 2011 r. (w tym miesiącu wykazał stratę w wysokości 41,66 zł); ewidencję środków trwałych; deklaracje VAT - & za czerwiec, lipiec i sierpień 2011 r.; zawiadomienie o zajęciu zabezpieczającym prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank – kwota zabezpieczenia wynosiła 565.996 zł (pismo z dnia [...] r.); zeznanie PIT – 36 za 2010 r.; kserokopie wyroków: Sądu Okręgowego w G. z dnia [...] r. orzekającego rozwód między R.O., a I.O., oraz wyroku Sądu Apelacyjnego w K. z dnia [...] r. w którym ostatecznie zasądzono alimenty od wnioskodawcy na rzecz byłej małżonki w kwocie [...] zł miesięcznie; zaświadczenie o zameldowaniu w miejscu zamieszkania skarżącego jego córki D.O.; oraz wyciąg łączony z (...) Banku, z którego wynika, że na dzień [...] r. suma obciążeń na tym rachunku zamknęła się w kwocie 19.206,20 zł, a suma transakcji uznaniowych wyniosła jedynie 10,07 zł. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku R.O. należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przechodząc do merytorycznego rozpoznania wniosku należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, aby spełniał warunki uzasadniające uwzględnienie jego wniosku i przyznanie mu zwolnienia od kosztów sądowych. W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że strona została wezwana do nadesłania wyciągów i wydruków, które miały obrazować wszelkie operacje wykonywane na tych rachunkach w ciągu trzech ostatnich miesięcy. Wydruki takie wskazałyby w sposób jasny i przejrzysty, jakie są rzeczywiste wpływy pieniężne na rachunek i jakie środki pieniężne są podejmowane z tych rachunków. Właśnie te wyciągi mogłyby wskazać na rzeczywisty stan majątkowy skarżącego, jego płynność finansową i zdolność płatniczą. Brak jednak takich wyciągów. Skarżący nadesłał jedynie zaświadczenie o posiadaniu rachunku bankowego w (...) Bank S.A. (z dnia [...] r.) i wyciąg łączony z (...) bank (z dnia [...] r.). Dokumenty te jednak nie obrazują rzeczywistych możliwości finansowych wnioskodawcy. Zaświadczenia te wskazują jedynie na fakt posiadania przez skarżącego w tych bankach rachunków bankowych oraz ich stan (saldo) na dzień wydania tego zaświadczenia. Faktem jest, że salda te są ujemne, jednak nie można tracić z pola widzenia faktu, że skarżący prowadzi jednak działalność gospodarczą i wykazuje regularnie określoną kwotę, stanowiącą podstawę opodatkowania w podatku od towarów i usług. Brak jest danych niezbędnych do dokonania porównania transakcji uznaniowych i obciążeniowych na tych rachunkach. Nie sposób więc wykluczyć, że na rachunki te wpływają jednak w różnych odstępach czasowych określone środki pieniężne. Tak więc mogą znajdować się na tych rachunkach określone środki pieniężne, którymi skarżący może jednak swobodnie dysponować, jak również i wygospodarować wystarczające środki pieniężne przeznaczone na uiszczenie kosztów sądowych. Tymczasem nie należy tracić z pola widzenia faktu, że wyrokiem Sądu Apelacyjnego w K. z dnia [...]r. ([...]) zasądzone przez Sąd Okręgowy alimenty od wnioskodawcy na rzecz jego byłej żony I.O. w kwocie [...] zł miesięcznie podwyższono do kwoty [...] zł miesięcznie. Sąd zasądzając alimenty między małżonkami zobligowany jest do ustalenia sytuacji majątkowej zarówno dłużnika, jak i wierzyciela alimentacyjnego. W sytuacji, gdy są spełnione przesłanki zasądzenia alimentów, Sąd zasądza alimenty, jednak wysokość poszczególnych rat miesięcznych uzależniona jest także od możliwości finansowych zobowiązanego do płacenia alimentów. Miesięczna rata alimentacyjna w kwocie [...] zł jest kwotą relatywnie wysoką, wskazująca na realne możliwości płatnicze skarżącego. Strona została wezwana także do wyjaśnienia, czy zamieszkuje wspólnie ze swoją siostrą, a w przypadku odpowiedzi pozytywnej, do wykazania jej stanu majątkowego. W tym zakresie wezwanie pozostało bez odpowiedzi, jednak skarżący nadesłał zaświadczenie z dnia [...] r. o zameldowaniu na pobyt stały w swoim miejscu zamieszkania, z którego wynika, że w lokalu zameldowana jest oprócz skarżącego także jego córka D.O.. Z zaświadczenia wynika, że jest ona osobą, która ukończyła 20 lat. Jest rzeczą oczywistą – mając na względzie treść wezwania z dnia 11 października 2011 r., uzasadnienia do postanowień z dnia 12 października 2011 r. (III SA/Gl 1025 – 1029/11) odmawiających przyznania skarżącemu prawa pomocy oraz fakt, że skarżący korzysta przecież w niniejszej sprawie z pomocy fachowego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata – że przedkładając takie zaświadczenie, należało w odpowiedni sposób wykazać sytuację finansową i stan majątkowy córki skarżącego. Należy stwierdzić, że przyznanie prawa pomocy następuje w sytuacji, kiedy wnioskodawca spełnia przesłanki przyznania tego prawa. Rozstrzygnięcie tej kwestii musi być jednak poprzedzone analizą całokształtu statusu i stanu majątkowego gospodarstwa domowego wnioskodawcy. W tym zakresie należy uwzględnić stan finansowy i majątkowy wszystkich osób, które tworzą to wspólne gospodarstwo domowe. W realiach przedmiotowej sprawy należy jednak stwierdzić, że brak nawet jasnego określenia, kto współtworzy ze skarżącym to wspólne gospodarstwo domowe. W sprawach III SA/Gl 1025 – 1029/11 skarżący stwierdził, że "co jakiś czas przebywa gościnnie u swojej siostry", a w sprawach III SA/Gl 1454 – 1466/11 wykazał, że w jego miejscu zamieszkania zameldowany jest on sam i jego dwudziestoletnia córka D.O. W tym stanie brak jest możliwości rzetelnego ustalenia stanu majątkowego skarżącego oraz wydatków związanych z prowadzeniem i utrzymaniem przez niego gospodarstwa domowego. Należy podkreślić, że skarżący został wezwany do podania wysokości ponoszonych miesięcznie kosztów bieżącego utrzymania (w postaci – przykładowo – opłat za czynsz i inne media) i udokumentowania ich stosownymi dowodami wpłat, fakturami VAT lub paragonami. Strona jednak w ogóle w żaden sposób nie ustosunkowała się do tego wezwania. Nie zostały nadesłane stosowne faktury, ani rachunki. Strona nie podała spisu swoich wydatków, ani nie określiła nawet w sposób szacunkowy ich wysokości. Jednocześnie, jak już wyżej stwierdzono, strona nie przedstawiła w sposób jasny i przejrzysty jaki jest stan jej rachunków bankowych. Brak wskazania dokonywanych na tych rachunkach operacji, ich wysokości i częstotliwości. W rezultacie skarżący nie wykazał w żaden sposób, aby spełniał przesłanki przyznania mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, nie sposób bowiem stwierdzić na podstawie przedłożonego przez niego materiału dowodowego stwierdzić ,że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.