III SA/Gl 1461/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Karpińska, Sędziowie Asesor WSA Katarzyna Golat (spr.), Sędzia NSA Henryk Wach, Protokolant St. sekr. sąd. Anna Charchuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 marca 2009 r. przy udziale - sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w G. na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej postanawia: umorzyć postępowanie sądowe. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r., nr [...] skierowanym do skarżącej – "A" Spółki z o.o. z siedzibą w Z., Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdził niedopuszczalność wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz uchybienie terminu do jego wniesienia. Wniosek ten dotyczył decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. z dnia [...] r. nr [...] r. Decyzją tą Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. odmówił umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika w tym: 1. na ubezpieczenia społeczne – za czerwiec 2002 r., okresy od sierpnia 2005 r. do grudnia 2006 r. oraz od lutego 2007 r. do lipca 2007 r., tj. należności głównej w kwocie [...] zł wraz z odsetkami za zwłokę na dzień 10 września 2007 r. w kwocie [...] zł i z kosztami upomnienia w kwocie [...] zł oraz 2. na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za czerwiec 2002 r. oraz za okres od sierpnia 2005 r. do czerwca 2007 r., tj. należności głównej w kwocie [...] zł, wraz z odsetkami za zwłokę na dzień 10 września 2007 r. w kwocie [...] zł. W podstawie prawnej zaskarżonego postanowienia został powołany art. 83 ust. 4 i art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2007 Nr 11, poz. 74 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ustawą oraz art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2000 Nr 98, poz. 1071 ze zm.). W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia zostało wskazane, że strona niezadowolona z decyzji może – na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy - zwrócić się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Jednocześnie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. z dnia [...] r. nr [...] została doręczona dnia 7 marca 2008 r. natomiast wniosek o ponowne rozparzenie sprawy wpłynął do tego Oddziału z uchybieniem 14-dniowego terminu, tj. 31 marca 2008 r. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach pełnomocnik skarżącego nie wskazał prawnej podstawy twierdzeń zawartych w tym piśmie, jednak zarzucił postanowieniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych rażące naruszenie prawa, poprzez błędną ocenę dokumentów złożonych przez skarżącą i wniósł o "jego uchylenie oraz uznanie, że skarżąca prawidłowo złożyła wniosek o przywrócenie terminu i rozpoznanie merytoryczne wniosku". Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uwzględnił skargę "A" Spółki z o.o. i uchylił zaskarżone postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozparzenie sprawy. Uznał bowiem, co znalazło wyraz w uzasadnieniu tego aktu, iż przyjęcie dnia 7 marca 2008 r. jako daty doręczenia było błędne, bo decyzja została faktycznie doręczona 14 marca 2008 r., co wynika z potwierdzenia odbioru przesyłki zawierającej ww. decyzję. W odpowiedzi na skargę, powołując się na powyższe rozstrzygnięcie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o umorzenie postępowania sądowego, ze względu na brak przedmiotu zaskarżenia. Na rozprawie dnia 17 marca 2009 r. strony nie stawiły się. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje. Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz.1270, dalej P.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta, według art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269) sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd nie jest ograniczony zarzutami skargi (art. 134 P.p.s.a.). Ocenie Sądu podlega zatem zgodność aktów (w tym wypadku decyzji administracyjnej) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Do wszczęcia postępowania na skutek wniesienia skargi, a zarazem do otwarcia się drogi do przeprowadzenia przez Sąd kontroli, o której wyżej mowa dochodzi z dniem doręczenia skargi organowi, którego działania lub bezczynności skarga dotyczy (art. 54 § 1 P.p.s.a.). Z tym momentem organ administracyjny staje się stroną tego postępowania i ma obowiązek udzielenia odpowiedzi na skargę oraz przesłania do sądu skargi i akt sprawy. Ponadto z dniem doręczenia skargi organowi powstaje jego uprawnienie do dokonania autokontroli zaskarżonego działania lub bezczynności. Instytucja ta stanowi jedyną na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego dopuszczoną przez prawo możliwość podjęcia przez organ władczego rozstrzygnięcia w sprawie, w której wniesiono skargę do sądu. Przepis art. 54 § 3 P.p.s.a. stanowi samoistną podstawę prawną do przeprowadzenia autokontroli przez organ administracji. Zgodnie bowiem z art. 54 § 3 P.p.s.a. organ, którego działanie lub czynność zaskarżono, może w zakresie swojej właściwości uwzględnić skargę w całości do dnia rozpoczęcia rozprawy. Powszechnie przyjmuje się, że celem autokontroli jest umożliwienie organowi administracji publicznej ponownej weryfikacji własnego działania, bez konieczności angażowania sądu administracyjnego w ocenę jego zgodności z prawem. Jednym z warunków jaki musi być spełniony przy zastosowaniu trybu autokontroli jest uwzględnienie skargi w całości. W literaturze prawniczej podkreśla się przy tym, że uwzględnienie skargi w całości oznacza uznanie za uzasadnione zarówno zarzutów oraz wniosków skargi, jak i wskazanej w niej podstawy prawnej. (Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka, wyd. Zakamycze 2006, str. 143). Jednocześnie w literaturze przedmiotu przyjmuje się pogląd, że postępowanie sądowoadministracyjne staje się bezprzedmiotowe, jeżeli w jego toku wystąpią zdarzenia, w następstwie których przestanie istnieć sprawa sądowoadministracyjna, co w szczególności stanowi konsekwencję okoliczności, że przed wydaniem wyroku przestanie istnieć przedmiot zaskarżenia. Sprawa sądowoadministracyjna przestaje istnieć na skutek uwzględnienia skargi przez organ administracyjny w trybie autokontroli, które eliminuje z obrotu prawnego przedmiot skargi (por. np. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. 3, LexisNexis, Warszawa 2008, s. 403; B. Dauter [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. 2, Zakamycze 2005, s. 376, czy T. Woś [w:] T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis, Warszawa 2005, s. 495). Taka sytuacja zaistniała w rozpoznawanej sprawie, w której w ramach ustawowo przyznanych uprawnień organu odwoławczego do autokontroli zaskarżonego aktu Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uwzględnił skargę, wydając decyzję o uchyleniu zaskarżonego postanowienia z dnia [...] r. nr [...] stwierdzającego niedopuszczalność wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz uchybienie terminu do jego wniesienia. Tym samym w obrocie prawnym przestało istnieć postanowienie, które wskutek wniesionej skargi miało być poddane sądowej kontroli, a jednocześnie organ uczynił zadość wnioskowi zawartemu w skierowanej skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o uchylenie zaskarżonego postanowienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] stwierdzającego niedopuszczalność wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz uchybienie terminu do jego wniesienia. Należy w tym miejscu nadmienić, że uchylenie zaskarżonego postanowienia, które zakończyło postępowanie odwoławcze otwiera drogę do merytorycznego rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wniesionego przez skarżącego od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. z dnia [...] r. nr [...] r. Jedynie na marginesie, z uwagi na fakt, że decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] nie jest przedmiotem zaskarżenia, a tym samym nie może być przedmiotem orzekania przez Sąd w niniejszej sprawie Sąd wskazuje na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 9 stycznia 2008 r. sygn. akt III SA/Gd 244/07, Lex 340129, w którym zostało stwierdzone, że uwzględniając skargę w całości na postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do złożenia odwołania organ nie może w trybie autokontroli równocześnie rozpoznać odwołania. W myśl art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. powołanej wyżej ustawy Sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, gdy stało się ono bezprzedmiotowe z innych przyczyn, niż wymienione w punktach 1-2. Nastąpi to wtedy, gdy w toku tego postępowania wystąpią zdarzenia, w następstwie których przestaje istnieć sprawa sądowoadministracyjna. W związku z tym w doktrynie podkreśla się, iż wdrożenie trybu autokontroli i uchylenie w jego następstwie zaskarżonego aktu w całości stanowi jedną z przyczyn umorzenia postępowania przed sądem, o jakich mowa w przepisie art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. (T. Woś i inni "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz.", Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 495). Ponieważ przypadek taki wystąpił w sprawie niniejszej, za sprawą decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...], która uchyliła zaskarżone postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...], zaszła konieczność umorzenia postępowania sądowego z uwagi na jego bezprzedmiotowość, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. Wobec powyższego Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia. O kosztach nie orzeczono, bowiem skuteczne wniesienie przedmiotowej skargi nie wiązało się z koniecznością uiszczenia wpisu, a strony działały bez fachowych pełnomocników.