III SA/Gl 1466/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A.C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego z urzędu postanawia: ustanowić dla A.C. doradcę podatkowego z urzędu, a w pozostałym zakresie wniosek oddala. Wnioskiem z dnia [...] r. skarżący A.C. domagał się przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia w sprawie fachowego pełnomocnika procesowego w osobie doradcy podatkowego. W uzasadnieniu powyższego wskazał, iż wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną i synem w wieku [...] lat, który jeszcze studiuje. Ponieważ prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza nie przynosi dochodów, jedynym źródłem utrzymania całej rodziny są dochody żony wynoszące średnio [...] zł. Natomiast ponoszone wydatki obejmują opłaty za telefon ([...] zł), UPC ([...] zł), energię elektryczną ([...] zł), gaz ([...] zł za dwa miesiące) oraz czynsz ([...] zł). Ponadto na skarżącym ciąży szereg zaległości, których nie jest w stanie spłacić, a dotyczących składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne w łącznej kwocie [...] zł (vide: pismo ZUS z dnia [...] r.), podatku VAT w wysokości [...] zł (vide: zaświadczenie z Urzędu Skarbowego z dnia [...] r.) oraz grzywien wielkości [...] zł (vide: informacja z Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] r.). Jednocześnie bank w związku z niespłaconym zadłużeniem wynoszącym [...] zł wypowiedział zawartą umowę kredytu (vide: pismo z dnia [...] r.). Tymczasem wykazana w ramach prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej podstawa opodatkowania za ostatnie sześć miesięcy wynosiła [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł i [...] zł, podczas gdy poniesione koszty uzyskania przychodu zamykały się w kwocie [...] zł. Podobnie w ubiegłym roku podatkowym mimo wypracowanego przychodu w kwocie [...] zł, działalność ta - w związku z poniesionymi kosztami jego uzyskania w wysokości [...] zł - przyniosła stratę wynoszącą [...] zł. Jedynie jego żona w ramach prowadzonej działalności zadeklarowała przychód rzędu [...] zł, który po potrąceniu kosztów jego uzyskania w kwocie [...] zł przyniósł dochód wielkości [...] zł. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 245 § 1 w zw. z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) strona może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ustawy). Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zgodnie z art. 245 § 3 ustawy zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego z urzędu. Przyznaje się je takim osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy). Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że przewidziana w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy przesłanka zwolnienia A.C. od kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków) oraz ustanowienia w sprawie fachowego pełnomocnika procesowego w osobie doradcy podatkowego z urzędu nie została spełniona w stopniu pozwalającym na uwzględnienie złożonego wniosku w całości. Analiza stanu majątkowego i rodzinnego wnioskodawcy, jak również jego możliwości finansowych, dokonana w oparciu o podniesione okoliczności oraz załączone do akt kserokopie dokumentów, prowadzi do wniosku, iż skarżący nie wykazał w dostateczny i przekonujący sposób, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Brak jest bowiem informacji jakoby wnioskodawca nie posiadał środków pieniężnych koniecznych dla zaspokojenia jego podstawowych potrzeb życiowych, w tym niezbędnych do dalszego prowadzenia działalności gospodarczej. Jak wynika z treści złożonego zeznania podatkowego PIT-36 prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza przyniosła mu w ubiegłym roku podatkowym przychód w kwocie [...] zł. Tym samym wykazana strata nie była spowodowana nierentownością firmy czy brakiem popytu na usługi, które skarżący świadczy. W tej sytuacji brak było podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku w pełnym zakresie, jako że mogące się pojawić w przyszłości opłaty sądowe i wydatki mogą się znaleźć w strukturze szeroko rozumianych kosztów prowadzonej działalności przyjmujących przecież wyższe wartości. Za powyższym przemawia również fakt, iż żona skarżącego prowadzi własną działalność gospodarczą, w ramach której osiąga stałe dochody wynoszące w ubiegłym roku podatkowym [...] zł. Tymczasem instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Zatem każdy podmiot biorący udział w sprawie powinien liczyć się z koniecznością ponoszenia związanych z tym kosztów i odpowiednio wcześniej w miarę istniejących możliwości gromadzić środki potrzebne na ich pokrycie zwłaszcza jeżeli ma ku temu stosowne możliwości finansowe związane z posiadaniem własnej firmy. Tym bardziej, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie wymaga się w szczególności od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną przez nich działalnością gospodarczą. Ta bowiem wiąże się ze swej istoty z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – także sądowych. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej z obowiązku ich ponoszenia jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem. Podkreślić ponadto w tym miejscu należy, że użyte w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy pojęcie "jakichkolwiek" stanowi synonim pojęcia "żadnych" zatem, jeżeli chociaż w niewielkim stopniu osoba ubiegająca się o przyznanie jej prawa pomocy jest w stanie ponieść koszty postępowania to prawo pomocy może jej zostać przyznane tylko w zakresie częściowym (por. Piotr Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] Polski model sądownictwa administracyjnego pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Oficyna Wydawnicza VERBA, Lublin 2003 r., s. 117). Zasadne w związku z powyższym było rozważenie złożonego przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym - biorąc pod uwagę obecny etap sprawy – ustanowienie fachowego pełnomocnika procesowego w osobie doradcy podatkowego z urzędu. Dokonana w tym kontekście analiza stanu majątkowego i rodzinnego wnioskodawcy – przeprowadzona w oparciu o podniesione okoliczności oraz załączone do akt kserokopie dokumentów - prowadzi do wniosku, iż skarżący rzeczywiście nie jest w stanie, bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny, ponieść kosztów wynagrodzenia fachowego pełnomocnika w osobie doradcy podatkowego. Nie dysponuje bowiem wystarczającą kwotą środków pieniężnych na jego opłacenie. Tym bardziej, że ciążą na nim znaczne zaległości, których nie jest w stanie spłacić, zaś rozpoznawana sprawa nie jest jedyną zawisłą w tut. Sądzie. Dlatego też przyznano skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym w postaci ustanowienia zgodnie z art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy fachowego pełnomocnika procesowego, którego wyznaczy Krajowa Rada Doradców Podatkowych [...] Oddział w K.. Powołane przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie dają bowiem rozpoznającemu sprawę uprawnień do wyznaczenia konkretnej, określonej z imienia i nazwiska osoby, która będzie wykonywała obowiązki pełnomocnika z urzędu, jako że te należą do wyłącznej kompetencji organu samorządu zawodowego, który w miarę możliwości i w porozumieniu ze wskazanym doradcą podatkowym wyznaczy go na pełnomocnika strony (vide: art. 244 § 3 ustawy). W odniesieniu natomiast do pozostałej części wniosku, tj. zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych, tj. opłat sądowych i wydatków, wskazać należy, iż ta w świetle art. 245 § 3 ustawy nie zasługiwała już na rozpoznanie. Z konstrukcji tego przepisu wynika bowiem, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym może nastąpić tylko w jednej z wymienionych form tzn. tylko jako zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części bądź tylko od wydatków albo tylko od opłat sądowych i wydatków bądź tylko jako ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego z urzędu. Ponieważ w przedmiotowej sprawie ustanowiono dla skarżącego fachowego pełnomocnika procesowego w osobie doradcy podatkowego z urzędu dodatkowe zwolnienie go od opłat sądowych i wydatków nie było już możliwe. Wobec powyższego, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 258 § 3 oraz art. 245 § 1, § 2 i § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.