III SA/Gl 1468/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Kupiec po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym dnia 21 lipca 2008 r. sprawy ze skargi P. M. (M.) na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w kwestii sprzeciwu od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W przedmiotowej sprawie zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] r. pełnomocnik strony skarżącej został wezwany do zapłaty wpisu sądowego w kwocie [...] zł. W odpowiedzi na to zarządzenie strona (P. M.) złożyła wniosek z dnia [...]r. o zwolnienie jej od kosztów sądowych – wpisu sądowego. Do wniosku strona dołączyła oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania. Natomiast w uzasadnieniu wniosku podała, że od [...] [...] pracuje jako [...], przy czym użytkuje [...] swojego [...]. Wskazała, że osiągany dochód pozwala jedynie na utrzymanie się i opłacenie [...] na [...] w kwocie [...] zł. Oświadczyła też, że nie ponosi kosztów mieszkania ([...] i [...]), gdyż nie jest w stanie tego uczynić z uwagi na małe dochody, co jednocześnie powoduje wzrost zaległości z tego tytułu. Zaznaczyła również, że z [...] pozostaje [...]. Na wezwanie strona przedłożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych na druku PPF, jako załącznik do pisma z dnia [...]r., gdzie podano miejsce zamieszkania strony S. ul. [...]. W druku strona zawarła generalne oświadczenie, że "nie posiada środków na pokrycie kosztów sądowych, żadnych ruchomości, jak również nieruchomości". Jeśli chodzi o posiadane zasoby pieniężne ([...] itp.), to podała, że przeznacza je "na bieżące wydatki". Oświadczyła również, że nie posiada przedmiotów wartościowych. W ramach dochodów zaznaczyła, iż prowadzi usługi [...], z których osiąga [...] dochód w kwocie [...] zł. Powtórzyła też, że wypłaca [...] w kwocie [...] zł na [...]. Jeśli chodzi o stan majątkowy osób pozostających ze stroną we wspólnym gospodarstwie, to oświadczyła, że istniej "rozdzielność majątkowa". Działając na podstawie art. 258 § 1 i 2 pkt 5 w zw. z art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., zwaną dalej P.p.s.a.) Referendarz sądowy wezwał pełnomocnika do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie stosownych dokumentów dotyczących: wysokości osiągniętego dochodu w ciągu ostatnich [...] lat kalendarzowych (zeznania podatkowe lub zaświadczenie organu podatkowego), wysokości miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania mieszkania, tj. za wodę, czynsz, gaz, energię elektryczną, telefon itp. (rachunki, faktury VAT, dowody wpłat), a w przypadku zalegania z płatnościami stosownych dokumentów potwierdzających ten fakt, wykazania do kogo należy mieszkania położone przy ul. [...] w S. i zasady z niego korzystania (umowa najmu, użyczenia, przydział mieszkania itp.), dochodów z działalności gospodarczej i posiadania ewidencji środków trwałych, jeśli była taka prowadzona w ramach działalności gospodarczej, a także wyciągu z rachunku bankowego obrazującego ilość zgromadzonych tam środków, przedmiotu [...] i zasądzenia [...] (wyroku sądu), rozdzielności majątkowej małżeńskiej (umowa). Wezwanie to pełnomocnik strony odebrał dnia [...] r., jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru. Postanowieniem z dnia 8 maja 2008 r. Referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy uznając, że strona ubiegając się o zwolnienie od kosztów sądowych, nie dołożyła należytej staranności w wykazaniu, że nie jest w stanie ponieść takich kosztów. W sprzeciwie z dnia [...] r. pełnomocnik strony zwrócił uwagę, że organ odwoławczy wydał kilkanaście decyzji w przedmiocie podatku akcyzowego, którymi określono zobowiązanie w łącznej kwocie ok. [...] zł i że strona nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych wynikających z wartości przedmiotu tych spraw. Pełnomocnik odwołał się do oświadczeń złożonych przez stronę i stwierdził, że koszty sądowe przekraczają roczne dochody strony, czyli brak jest zdolności finansowej do ich pokrycia. Zauważył, że trudna sytuacja finansowa strony jest wynikiem bezpośredniego działania organów podatkowych. Pełnomocnik uznał, że dodatkowe obciążenie skarżącego kosztami sądowymi zagroziłoby jego dalszej egzystencji a odmówienie mu przyznania prawa pomocy w złożonych skargach, uniemożliwiłoby przeprowadzenie kontroli sądowej wadliwych i krzywdzących decyzji wydanych przez organy podatkowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Jak stanowi art. 260 P.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Złożony przez pełnomocnika skarżącego sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy wywołał taki skutek, że Sąd jest zobowiązany ponownie rozpatrzyć wniosek o przyznanie prawa pomocy uwzględniając okoliczności faktyczne i prawne sprawy oraz zebrany materiał dowodowy istniejący w chwili obecnej. Warunkiem przyznania osobie fizycznej zwolnienia od kosztów sądowych, czyli opłat sądowych i wydatków w całości, stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 245 § 3 i 4 P.p.s.a., jest wykazanie przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym miejscu należy podkreślić, że w orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, zgodnie z art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a., w którego treści używa się określenia "gdy wykaże", iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Wskazuje się, że strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji opisanej w tych przepisach, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. W związku z tym to strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy i jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 9 września 2004 r. sygn. akt FZ 360/04; M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, komentarz do art. 246 P.p.s.a.). Tym samym przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy należy zwrócić uwagę, czy skarżąc wykazał, że jego stan majątkowy lub osobisty, nie pozwala na poniesienie kosztów sądowych w kwocie [...] zł, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W przedmiotowej sprawie strona złożyła jedynie oświadczenie, że nie posiada żadnego majątku nieruchomego i ruchomego i że źródłem jej dochodów w chwili obecnej są jedynie świadczone usługi [...]([...]zł). Nie uprawdopodobniła natomiast, czy dochody te mają pokrycie w dochodach deklarowanych z działalności gospodarczej za okres ostatnich [...] miesięcy, a także jakie osiągała dochody z wcześniej prowadzonej działalności gospodarczej w okresie [...] lat kalendarzowych. Nie wykazała również jakie posiada oszczędności przeznaczane "na bieżące wydatki", jak oświadczyła. Nie usunięto wątpliwości związanych z wysokością ponoszonych wydatków na utrzymanie mieszkania, w którym strona zamieszkuje ewentualnie istnieniem zaległości z tego tytułu Nie została też uprawdopodobniona okoliczność istnienia [...] i umowy majątkowej małżeńskiej, a także podstaw do uiszczania [...] na rzecz [...]. Tym samym istniały wątpliwości, które winny były być wyjaśnione przez stronę w trybie art. 255 P.p.s.a. Do chwili obecnej strona nie usunęła tych wątpliwości. W sprzeciwie pełnomocnik powoływał się tylko na oświadczenia strony. Podnoszony fakt istnienia wysokości zobowiązań podatkowych nie przesądza, że istnieją podstawy do przyznania wnioskowanego prawa pomocy. Biorąc to wszystko pod uwagę Sąd działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 i 4, art. 259 § 1 i art. 260 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.