III SA/Gl 148/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 26 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z. J. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy; Postanowieniem z dnia 19 maja 2008 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zwolnił Z. J. z wpisu sądowego od skargi w części przekraczającej kwotę 200 zł, a w pozostałym zakresie wniosek o przyznanie prawa pomocy oddalono. Zgodnie z art. 259 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a. orzeczenie to jest prawomocne, jako że postanowieniem Sądu z dnia 4 sierpnia 2009 r. odrzucono sprzeciw wniesiony przez skarżącego, a w dalszej kolejności orzeczeniem z dnia 3 października 2008 r. Sąd odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia środka odwoławczego od postanowienia wymienionego na wstępie. W ostateczności Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącego na postanowienie sądu I instancji z dnia 3 października 2008 r. (postanowienie NSA z dnia 11 grudnia 2008 r., sygn. akt I FZ 494/08). W konsekwencji skarżący nie uiścił wpisu sądowego od skargi w wysokości zakreślonej przywołanym na wstępie orzeczeniem, co znalazło wyraz z postanowieniu sądu I instancji z dnia 5 sierpnia 2009 r., mocą którego odrzucono skargę Z. J. W dniu [...] r. (data nadania w urzędzie pocztowym) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wpłynęło pismo procesowe skarżącego zatytułowane "skarga kasacyjna" od postanowienia tego Sądu z dnia 5 sierpnia 2009 r. Do "skargi" dołączono urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie adwokata. Podobnie jak w poprzednim wniosku z dnia [...] r. skarżący zeznał, że utrzymuje się tylko i wyłącznie ze świadczenia emerytalnego i dodatku [...]. Łącznie dochód skarżącego i jego małżonki wynosi [...] zł. W motywach obecnie złożonego wniosku skarżący podkreślił, że wraz z małżonką są schorowanymi osobami w podeszłym wieku. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym tylko i wyłącznie z żoną. W ramach posiadanego majątku zadeklarował mieszkanie o pow. [...] m² wyjaśniając przy tym, że należy ono do wnuczka. Dodał nadto, że jego żona jest współwłaścicielką w [...] części działki [...] o pow. [...] ha. Do wniosku dołączono zestawienie wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym skarżącego, z którego wynika, że po uiszczeniu wszystkich niezbędnych opłat i kosztów utrzymania skarżącemu pozostaje do dyspozycji [...] zł. W wyniku analizy ww. oświadczenia oraz akt tej sprawy, pismem z dnia [...] r., referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez: 1) "przedłożenie aktualnego zaświadczenia właściwej jednostki samorządu terytorialnego wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącego, 2) przedłożenie odpisu lub kopii deklaracji podatkowych podatku dochodowego od osób fizycznych za rok [...] i [...] złożonej przez wnuka skarżącego – P. J. (któremu skarżący podarował swe mieszkanie i na którym spoczywa wobec skarżącego obowiązek alimentacyjny), 3) przedłożenie dokumentów obrazujących aktualną sytuację dochodową P. J. (np. zaświadczenie o zarobkach, ewentualnie zaświadczenie o rejestracji jako osoby bezrobotnej), 4) nadesłanie zaświadczenia wydanego przez zarządcę budynku, w którym zamieszkuje skarżący, potwierdzającego wysokość czynszu za zamieszkiwany lokal oraz precyzującego, kto jest aktualnie osobą zobowiązaną do uiszczania tej należności; 5) nadesłanie wyciągów lub wykazów z ewentualnie posiadanych przez skarżącego oraz pozostałych domowników rachunków bankowych, w tym oszczędnościowo-rozliczeniowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, 6) nadesłanie aktualnego, to jest wystawionego po dacie odbioru niniejszego wezwania, zaświadczenia właściwego komornika wskazującego na podjęte wobec skarżącego czynności egzekucyjne. Należy przede wszystkim wskazać na zastosowane wobec skarżącego środki egzekucyjne, 7) nadesłanie dokumentacji księgowej dotyczącej zawieszonej działalności gospodarczej, która prowadzona była przez skarżącego pod nazwą "A". W tym zakresie należy przedłożyć ostatnio sporządzony (bezpośrednio przed zawieszeniem działalności) raport kasowy oraz ostatnio sporządzoną ewidencję środków trwałych a nadto złożyć ewentualne wyjaśnienia co do dalszych losów wspomnianych środków trwałych i ewentualnych środków pieniężnych (o ile takowe znajdowały się w kasie bezpośrednio przed zawieszeniem działalności)." W cytowanym wyżej piśmie zawarto pouczenie, zgodnie z którym niezastosowanie do treści wezwania w terminie siedmiu dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 P.p.s.a. Wezwanie powyższe, doręczone skarżącemu do rąk własnych w dniu [...] r., pozostało bez odpowiedzi do dnia dzisiejszego. Trzeba w tym miejscu zaakcentować, że skarżący wielokrotnie zwracał się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o przyznanie prawa pomocy. W większości z tych spraw odmówiono mu przyznania tego prawa, ostatnio mocą postanowienia Sądu z dnia 23 września 2009 r., sygn. akt III 244/09. Z zdecydowanej większości przypadków wnioski skarżącego obarczone były mankamentami dowodowymi powstałymi wskutek bierności procesowej skarżącego. Dodatkowo należy tutaj zasygnalizować, że skarżący wielokrotnie podkreślał w sprawach zawisłych przed tut. Sądem prawdziwość jego oświadczeń, kwestionując przy tym potrzebę gromadzenia przez Sąd dokumentów źródłowych. Po rozpoznaniu wniosku zważono, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – czyli w myśl art. 245 § 2 obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) wynika, że stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których poniesienia zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania, tj. - przyjmując za Słownikiem języka polskiego (pod redakcją naukową prof. M. Szymczaka, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2002, t. III, str. 749) - udowodnienia, czy też przedstawienia w sposób przekonywający - tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z dnia 14 września 2005r., sygn. akt II FZ 575/05). W wezwaniu z dnia [...] r. referendarz sądowy wskazał, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być uzupełniony między innymi o wspomniane wyżej dokumenty. Podstawą prawną tego wezwania stał się art. 255 P.p.s.a., zaś jego uzasadnienia faktycznego należy dopatrywać się w analitycznym zestawieniu szeregu spraw, w których skarżący poprzednio występował o przyznanie prawa pomocy. W większości z nich, co już wyżej akcentowano, legitymując się bierną postawą procesową, skarżący unikał przedstawiania kompletnej dokumentacji źródłowej. W szczególności Z. J. nie przedstawił w tej sprawie sytuacji dochodowej własnego wnuka, któremu darował mieszkanie, będące obecnie miejscem pobytu skarżącego. Wezwanie referendarza w tej części znajdowało nadto uzasadnienie w wyniku respektowania zaleceń Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartych w postanowieniu z dnia 21 października 2008 r. sygn. akt I FZ 362/08, wydanego wskutek zażalenia Z. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 lipca 2008 r. sygn. akt III SA/Gl 144/08 oddalające wniosek o przyznanie prawa pomocy. Z tych względów uznano, że skarżący nie przedstawił swojej sytuacji w sposób jednoznaczny, wolny od zastrzeżeń. Wątpliwości, co do rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego zrodziły się dodatkowo w wyniku analizy jego oświadczeń w przedmiocie uzyskiwanych przez niego dochodów. Wszak w szeregu spraw zeznał, że jego jedynym źródłem utrzymania jest świadczenie emerytalne (tak np. w druku PPF z dnia [...]r.). Podobne oświadczenia miały miejsce jeszcze w innych sprawach rozpoznawanych w roku [...] przed tutejszym Sądem. Tymczasem z zeznania o wysokości osiągniętego dochodu za rok [...] (PIT-36), dołączonego do akt sprawy III SA/Gl 213/08, wynika, że skarżący dodatkowo uzyskał dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie [...]zł (przychód [...]zł, koszty uzyskania przychodu [...]zł). Z kolei rezygnacja z tego źródła dochodu, poprzez zawieszenie prowadzonej działalności gospodarczej, nie może uzasadniać przyznania skarżącemu prawa pomocy. W tym stanie rzeczy uznano, że skarżący nie wykazał, iż w jego przypadku może być zastosowana instytucja przyznania prawa pomocy, która jest wyjątkiem od zasady odpłatności postępowania przed sądem administracyjnym (patrz art. 199 i 214 § 1 P.p.s.a.). Przyjęto, że brak nowych dokumentów w przedmiocie prawa pomocy nie mógł przyczynić się do zweryfikowania poprzedniego orzeczenia w tym zakresie. Mając na uwadze całość poczynionych wyżej spostrzeżeń, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w części dyspozytywnej postanowienia.