III SA/Gl 1480/13
WyrokWSA w Gliwicach2014-01-10
Skład orzekający: Mirosław Kupiec, Magdalena Jankiewicz, Renata Siudyka
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ podatkowy może odmówić prawa do odliczenia podatku VAT naliczonego w sytuacji, gdy faktury dokumentujące transakcje nie odzwierciedlają rzeczywistych transakcji pomiędzy podmiotami, ale podatnik działał w dobrej wierze i podjął wszelkie racjonalne działania w celu upewnienia się, że transakcja nie wiąże się z przestępstwem lub nadużyciem prawa?Ratio decidendi
Organ podatkowy może odmówić prawa do odliczenia podatku VAT naliczonego, jeśli wykaże, że podatnik nie dochował należytej staranności w celu upewnienia się, że transakcje nie prowadzą do udziału w przestępstwie lub nie stanowią nadużycia prawa. W niniejszej sprawie spółka nie podjęła wystarczających działań weryfikacyjnych, mimo istnienia przesłanek wskazujących na potencjalne nieprawidłowości, co uzasadnia odmowę uchylenia ostatecznej decyzji podatkowej.Stan faktyczny
Spółka "A" Sp. j. wniosła o wznowienie postępowania podatkowego w sprawie dotyczącej podatku od towarów i usług, powołując się na wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE). Spółka twierdziła, że działała w dobrej wierze, a faktury otrzymane od kontrahenta były fikcyjne, co zostało potwierdzone w postępowaniu karnym. Organy podatkowe odmówiły uchylenia ostatecznej decyzji, uznając, że spółka nie dochowała należytej staranności przy weryfikacji kontrahenta i transakcji.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Kupiec (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz, Sędzia WSA Renata Siudyka, Protokolant st. sekr. sąd. Marta Mielczarek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 stycznia 2014 r. przy udziale – sprawy ze skargi "A" Sp. j. w C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług (odmowy uchylenia decyzji ostatecznej) oddala skargę.
1.Dyrektor Izby Skarbowej w K. , decyzją z dnia [...] r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania z dnia [...] r., wniesionego przez "A" Spółka jawna z siedzibą w C. (zwane dalej między innymi Spółką), utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...], mocą której po wznowieniu postępowania na wniosek Spółki odmówiono uchylenia własnej decyzji ostatecznej z dnia [... ] r., nr [...], utrzymującej decyzję Naczelnika [... ]Urzędu Skarbowego w C. z dnia [...] r., nr [...] , określającej Spółce w podatku od towarów i usług za listopad 2005 r. nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym do zwrotu na rachunek bankowy w terminie 60 dni w kwocie [...] zł oraz ustalającej dodatkowe zobowiązanie w wysokości [...] zł.
2. Wnioskiem z dnia [...] r. Spółka wnosiła o wznowienie postępowania zakończonego powyżej opisaną ostateczną decyzją Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. na podstawie art. 240 § 1 pkt 11 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 749 z późn. zm., zwanej dalej O.p.) ze względu na wyrok Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) z dnia 21 czerwca 2012 r., C-80/11 i C-142/11, wydany w sprawach Mahageben i David. Zaznaczyła przy tym, że z tego wyroku wynika, że obowiązek kontroli wykrycia nieprawidłowości podatkowych spoczywa na organach podatkowych, a nie na nabywcach towarów oraz że podatnik działający w dobrej wierze nie może odpowiadać za oszustwa kontrahenta i tym samym nie można go pozbawić prawa do odliczenia podatku od towarów i usług.
2.1. W uzasadnieniu podała, że Organ zakwestionował podatek naliczony wynikający z faktur podpisanych nazwiskiem W. B. . Faktury te były zapłacone a towar dostarczony do Spółki. Powołała się też na wyrok Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] r., [...] , którym uniewinniono W. T. , wspólnika Spółki, od popełnienia czynu zabronionego z art. 76 § 1 k.k.s. w zw. z art. 6 § 2 k.k.s., polegającego na wprowadzeniu w błąd [...] Urzędu Skarbowego w C. między innymi poprzez zawyżenie podatku naliczonego za miesiąc listopad i grudzień 2005 r. Podkreśliła, że w uzasadnieniu tego wyroku Sąd stwierdził, że: W. T. został podstępnie wprowadzony w błąd przez osoby trzecie, które podszyły się pod znaną mu firmę; powołał się przy tym na zeznania W. B. oraz akta sprawy karnej prowadzonej przeciwko A. O. -P. ; brak było dowodów, które wskazywałyby, że oskarżony miał świadomość, że faktury nie pochodzą od firmy wskazanej na fakturze.
2.2. Spółka, wskazując na wyrok TSUE z dnia 21 czerwca 2012 r. i między innymi wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 czerwca 2012 r., I FSK 1200/11, uznała, że z uzasadnienia wyroku Sądu Rejonowego z dnia [...] r. wynika w sposób oczywisty, że Spółka nie wiedziała i na podstawie obiektywnych okoliczności nie mogła przewidzieć tego, że sprzedawca widniejący na fakturach nie jest w rzeczywistości dostawcą towaru i że została podstępnie wprowadzona w błąd. Według Spółki tej okoliczności Organy podatkowe nie brały pod uwagę, a nie ujawniono w sprawie żadnych okoliczności, które mogłyby wzbudzić jakiekolwiek podejrzenia co do uczciwości sprzedawcy, ponieważ sprzedawca kontaktowała się ze Spółką, omawiała elementy zamówienia, szczegółowo opisywała rodzaj i charakterystykę towaru, strony ustalały cenę, sposób dostawy, ilość, a po rozmowach przywieziony towar był zgodny ze złożonym zamówieniem.
3. Postanowieniem z dnia [...] r. Organ wznowił postępowanie w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. na podstawie art. 240 § 1 pkt 11 O.p. uznając, że wniosek z dnia [...] r. został złożony (13 września 2012 r.) w terminie miesiąca od publikacji wyroku TSUE (18 sierpnia 2012 r.).
4. Po przeprowadzeniu postępowania w tym zakresie Dyrektor Izby Skarbowej w K. decyzją z dnia z dnia [...] r. odmówił uchylenia własnej decyzji.
4.1. Organ analizując okoliczności faktyczne sprawy stwierdził, że Spółka co najmniej nie dochowała należytej staranności w zakresie handlu odpadem folii, ponieważ nie zweryfikowała żadnej z przeprowadzonych transakcji. Powołał się na zeznania A. O. -P. , z których wynika, że zawoziła do Spółki faktury, tam na nią czekano i nikt nie sprawdzał jej danych osobowych. Natomiast W. T. wyjaśniał, że przed otrzymaniem pierwszej dostawy jedynie wielokrotnie rozmawiał telefonicznie z osobą o podobnym głosie, co W. B. , czyli starszą osobą, ustalał cenę, sposób pakowania, transport, dopuszczalny stopień zanieczyszczenia oraz w trakcie tych rozmów usłyszał, że towar przywiezie siostrzenica. W odpowiedzi na to W. B. zeznała, że nie rozmawiała nigdy z W. T. na temat transakcji, jak również nie ma siostrzenicy. Według Organu Strona mogła w prosty sposób dowidzieć się, że jego kontrahentka nie jest tą osobą za jaką się podaje, a w konsekwencji, że wystawione faktury nie obrazują w sensie materialnoprawnym rzeczywistych transakcji. Uznał, że w sytuacji, gdy wykazano, że każdorazowo dokonywano rozliczeń gotówkowo i kobieta przedstawiająca się jako W. B. dostarczała zarówno zakwestionowany towar jak i faktury wystarczyło chociażby zażądać przedstawienia dokumentu potwierdzającego jej tożsamość. Strona tego nie uczyniła. Według Organu w ten sposób wykazano, że Spóła nie dochowała należytej staranności.
4.2. Oceniając dowody w postaci wyroku uniewinniającego W. T. z dnia [...] r. i wyroku skazującego A. O.-P. z dnia [...] r., [...] , do którego nie zostało sporządzone uzasadnienie, a także zeznanie złożone przez W. T. przed Sądem Rejonowym w C. uznał, że nie mogą one stanowić podstawy do uchylenia ostatecznej decyzji z dnia [...] r.
4.3. Zauważył też, że wniosek o wznowienie postępowania został oparty o art. 240 § 1 pkt 11 O.p., co zakreśla ramy postępowania, a Organ nie może sam z urzędu rozszerzyć, ani zawęzić tych podstaw.
4.4. Stwierdził, że bez wpływu na przedmiotową sprawę miały powołane przez Spółkę orzeczenia sądów administracyjnych i wyroki TSUE.
5. Nie zgadzając się z takim rozstrzygnięciem w odwołaniu z dnia [...] r. Spółka wskazała, że Organ nie wziął pod uwagę faktu, że firma W. B. jest firmą bardzo znaną nie tylko w swoim regionie, ale na terenie całego kraju, prowadzi działalność od wielu lat i cieszy się dobrą renomą. Tym samym Spółka podjęła właściwe działania celem sprawdzenia kontrahenta. Dopiero gdyby miała do czynienia z nieznanym na rynku kontrahentem, to dopiero należałoby podjąć działania celem jego sprawdzenia. Jeszcze raz powołała się na stwierdzenia zawarte w uzasadnieniu wyroku uniewinniającego W. T. , że został on wprowadzony w błąd przez osoby trzecie, które podszyły się pod znaną firmę i że nie miał wiedzy i świadomości, że dane na których opiera swoje wyliczenia pochodzą od innej firmy, niż wskazana na fakturach.
6. Decyzją z dnia [...] r. Organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję wydaną w pierwszej instancji.
6.1. Według Organu Spółka mogła przypuszczać, że transakcja zmierza do nadużycia podatkowego, ponieważ:
- wcześniej Spółka nie handlowała z firmą W. B. ,
- to dostawca podszywający się pod tę firmę złożył ofertę handlową,
- Spółka nawiązała telefoniczny kontakt z tym podmiotem,
- po przyjęciu faktury i dostawy należności każdorazowo były płacone gotówką i za ten okres rozliczeniowy wynosiły one łącznej [...] zł,
- kobieta, która podszywała się pod W. B. i która była obecna przy dostawie i przekazywaniu faktur, nie została wylegitymowana.
6.2. Organ odwoławczy nie zgodził się z zarzutem, że Spółka sprawdziła kontrahenta. Za takie czynności nie uznał rozmów telefonicznych z osobą o podobnym głosie do W. B. i jeszcze raz podkreślił, że nikt nie sprawdzał danych osobowych A. O. -P. , która przywoziła faktury.
7. W skardze z dnia [...] r. Pełnomocnik Strony skarżącej wnosiła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, a także o dopuszczenie dowodu z dokumentu w postaci wyroku Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] r., [...] , wraz z uzasadnieniem i wypożyczenie akt tego postępowania. Wskazała, że okoliczności z tego wynikające mają ścisły związek z przedmiotem niniejszej sprawy, bowiem A.O. -P. została uznana winną i skazana za to, że w Spółce co najmniej siedem razy przedłożyła podrobione faktury VAT, w ten sposób, że dostarczając odpady folii przedłożyła podrobione faktury świadczące o tym, że dostawy realizuje podmiot o nazwie [...] , wiedząc, iż faktycznie dostawę realizuje inny podmiot gospodarczy (art. 270 k.k. w zw. z art. 12 k.k.). Zarzuciła przy tym, że wydana decyzja:
1/ w sposób rażący naruszyła przepis art. 245 § 1 pkt 2 w zw. z art. 240 § 1 pkt 11 i art. 244 § 1 O.p., poprzez ich błędną wykładnię, która doprowadziła do wadliwego uznania, iż w niniejszej sprawie na ma podstaw do uchylenia ostatecznej decyzji z dnia 27 kwietnia 2007 r.,
2/ art. 167, art. 168 lit. a, art. 178 lit. a, art. 220 pkt 1 i art. 226 Dyrektywy 2006/112/WE Rady z 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz.U.UE.L z 2006 r. Nr 347/1, dalej zwana Dyrektywą 2006/112/WE), gdyż powyższe przepisy należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie praktyce krajowej, w ramach której organ podatkowy odmawia podatnikowi prawa do odliczenia od kwoty należnego podatku od wartości dodanej kwoty tego podatku należnego lub zapłaconego z tytułu świadczonych mu usług z tego powodu, iż wystawca faktur dotyczących owych usług lub jeden z jego usługodawców dopuścił się nieprawidłowości, bez udowodnienia przez organ podatkowy na podstawie obiektywnych przesłanek, iż podatnik wiedział lub powinien był wiedzieć, że transakcja mająca stanowić podstawę prawa do odliczenia wiązała się z przestępstwem popełnionym przez wystawcę faktury lub inny podmiot działający na wcześniejszym etapie obrotu.
7.1. W uzasadnieniu stwierdziła, że okoliczności istnienia dobrej wiary po stronie Spółki istniały już w momencie zawarcia transakcji i zostały wzięte pod uwagę przez Organ podatkowy w trakcie postępowania. Wynikały one zarówno z zeznań W. T. jak i A. O. -P. . Dalej zaznaczyła, że okoliczności te zostały potwierdzone ustaleniami poczynionymi przez Sąd Rejonowy w C. w sprawie przeciwko A. O. -P. ([...] ), która została prawomocnie skazana oraz przeciwko W. T. ([...] ), który został uniewinniony. Podkreśliła też, że w toku postępowania administracyjnego, jak i sądowego nie ujawniono żadnych okoliczności transakcji, które mogłyby wzbudzić jakiekolwiek podejrzenia co do uczciwości sprzedawcy.
7.2. Zdaniem Pełnomocnik podatnik nie ma żadnego prawnego obowiązku kontroli kontrahenta i ma ograniczone możliwości weryfikacji podanych danych, a nieuczciwi uczestnicy obrotu gospodarczego nierzadko posługują się sfałszowana dokumentacją zarówno przedsiębiorstwa jak i osobistą. Ewentualne sprawdzenie dowodu osobistego mogłoby nie dać żadnych rezultatów.
7.3. Przypomniała, że Spółka sprawdzała firmę wymienioną na fakturach uzyskując pozytywne informacje od innych przedsiębiorców. Porównywała również przywieziony towar z towarem wcześniej zamówionym. Ponieważ towar był zgodny z zamówieniami żadne okoliczności nie wzbudziły podejrzeń Spółki. Zarzuciła też, że Organy nie wzięły pod uwagę ustaleń Sądu Rejonowego w C. w dwóch prowadzonych sprawach, z których wynikało, że Spółka została podstępnie wprowadzona w błąd i padła ofiarą przestępstwa, a osoba sprawcy była znana organom ścigania z tytułu popełnienia podobnych przestępstw. Sąd administracyjny jest związany ustaleniami wydanego w postępowaniu karnym prawomocnym wyrokiem skazującym, co do winy, czyli w niniejszej sprawie tym, że A. O.-P. przedłożyła Spółce co najmniej siedem razy podrobione faktury VAT.
8. Odpowiadając na skargę Organ odwoławczy wnosił o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
9. Na rozprawie dnia [...] r. Pełnomocnik Strony skarżącej wnosiła i argumentowała jak w skardze. Natomiast wspólnik Spółki W. T. oświadczył, że nie musiał badać wiarygodności kontrahenta skoro firma ta była mu znana. Podał, że wszystkie dane identyfikacyjne firmy W. B. były prawidłowe. Zauważył też, że towar przywożony w belkach o masie ok. 400 kg mogła przygotować tylko duża firma mająca specjalistyczne urządzenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
10. Skarga nie jest zasadna.
11. Zaskarżona decyzja została wydana w ramach nadzwyczajnego postępowania jakim jest postępowanie o wznowienie sprawy zakończonej ostateczną decyzją z dnia 27 kwietnia 2007 r. Granice przedmiotowe sprawy wyznaczyła wnioskowana przez Stronę podstawa prawna wznowienia, tj. art. 240 § 1 pkt 11 O.p., oparta na wyroku TSUE z dnia 21 czerwca 2012 r., C-80/11 i C-142/11, wydanym w sprawach Mahageben i David. W tej sytuacji Organ pierwszej instancji po wszczęciu postępowania miał obowiązek ustalić, czy zaprezentowana przez TSUE wykładnia określonych przepisów unijnych mogła mieć wpływ na prawidłowość wydanej w sprawie ostatecznej decyzji, tzn. czy wystąpiły w sprawie określone okoliczności faktyczne wynikające z tego wyroku. Będąc związanym granicą wniosku Organy nie mogły badać, czy wystąpiły nowe dowody lub nowe okoliczności faktyczne, które mogły stanowić podstawę wznowienia z art. 204 § 1 pkt 5 O.p. Nie ulega wątpliwości, że przedmiotowy wniosek został złożony we właściwym terminie (art. 241 § 2 pkt 2 O.p.).
12. Z powołanego wyroku TSUE z dnia 21 czerwca 2012 r. w sprawach połączonych C-80/11 i C-142/11 Mahagében kft oraz Péter Dávid (dostępnego na stronie internetowej http://curia.europa.eu) wynika, że:
1/ art. 167, art. 168 lit. a, art. 178 lit. a, art. 220 pkt 1 i art. 226 Dyrektywy 2006/112 należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie praktyce krajowej, w ramach której organ podatkowy odmawia podatnikowi prawa do odliczenia od kwoty należnego podatku od wartości dodanej kwoty tego podatku należnego lub zapłaconego z tytułu świadczonych mu usług z tego powodu, iż wystawca faktur dotyczących owych usług lub jeden z jego usługodawców dopuścił się nieprawidłowości, bez udowodnienia przez organ podatkowy na podstawie obiektywnych przesłanek, iż podatnik wiedział lub powinien był wiedzieć, że transakcja mająca stanowić podstawę prawa do odliczenia wiązała z przestępstwem popełnionym przez wystawcę faktury lub inny podmiot działający na wcześniejszym etapie obrotu,
2/ art. 167, art. 168 lit. a, art. 178 lit. a i art. 273 Dyrektywy 2006/112 należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie praktyce krajowej, w ramach której organ podatkowy odmawia prawa do odliczenia z tego powodu, iż podatnik nie upewnił się, że wystawca faktury za towary, których prawo do odliczenia ma dotyczyć jest podatnikiem, że dysponował on tymi towarami i był w stanie je dostarczyć oraz że wywiązał się z obowiązku złożenia deklaracji i zapłaty podatku od wartości dodanej, albo z tego powodu, że podatnik nie posiada, poza fakturą, innych dokumentów potwierdzających spełnienie powyższych warunków, mimo że spełnione były warunki materialne i formalne powstania prawa do odliczenia określone w Dyrektywie 2006/112, a podatnik nie miał przesłanek podejrzewać, że wystawca faktury dopuścił się nieprawidłowości lub przestępstwa.
12.1. Podkreślić przy tym należy, że przed odpowiedzią na pierwsze pytanie Trybunał ustalił okoliczności faktyczne sprawy warunkujące jej udzielenie, a mianowicie, że w danej sprawie: po pierwsze, transakcja mająca stanowić podstawę odliczenia została dokonana, co wynika z odpowiadającej jej faktury, a po drugie faktura ta zawiera wszelkie dane wymagane przepisami Dyrektywy 2006/112. W związku z tym stwierdził, że określone w dyrektywie materialne i formalne warunki powstania prawa do odliczenia zostały spełnione (pkt 44). Dopiero po tych ustaleniach, powołując się na wcześniejsze swoje orzecznictwo, wskazał między innymi na to, że:
- podatnikowi można odmówić prawa do odliczenia, ale z powodu tego, że jest to wyjątek od zasady, to organ podatkowy zobowiązany jest wykazać w sposób prawnie wymagany istnienie obiektywnych przesłanek, że podatnik będący odbiorcą usług lub dostaw stanowiących podstawę prawa do odliczenia wiedział lub powinien był wiedzieć, że transakcje te wiążą się z przestępstwem popełnionym przez dostawcę lub inny podmiot działający na wcześniejszym etapie obrotu (pkt 45 i 49),
- podatnika, który wiedział lub powinien był wiedzieć, że nabywając towar lub usługę uczestniczy w transakcji stanowiącej element przestępstwa w dziedzinie podatku VAT, należy uznać za wspólnika w tym przestępstwie, niezależnie od tego, czy uzyskuje on korzyści z dalszej sprzedaży owych towarów lub świadczenia usług w ramach dokonywanych przez siebie transakcji (pkt 46),
- wprowadzenie systemu odpowiedzialności bez winy wykraczałoby bowiem poza zakres niezbędny do ochrony interesów skarbu państwa (pkt 48).
12.2. W zakresie odpowiedzi na drugie pytanie Trybunał poczynił te same założenia (pkt 52), ale zaakcentował obowiązek podjęcia pewnych działań już od strony podatnika korzystającego z odliczenia. Zauważył, że dopiero, gdy podmiot gospodarczy podjął wszelkie działania, jakich można od niego w sposób uzasadniony oczekiwać, w celu upewnienia się, że transakcje, w których uczestniczy nie wiążą się z przestępstwem, czy to w zakresie podatku od towarów i usług, czy w innej dziedzinie, może on domniemywać legalności tych transakcji bez ryzyka utraty prawa do odliczenia podatku naliczonego i że zależy to od okoliczności danej sprawy (pkt 53 i 59). Wymagania takie nie są sprzeczne z prawem wspólnotowym (pkt 54). Uznał też, że możliwość nakładania przez państwa dodatkowych obowiązków w celu właściwego poboru podatku i zapobiegania przestępczości, o której mowa w art. 273 Dyrektywy 2006/112, nie może naruszać obowiązków określonych w rozdziale 3 "Fakturowanie" tytułu XI "Obowiązki podatników i niektórych osób nie będących podatnikami" (pkt 56). Zdaniem Trybunału organy podatkowe nie mogą jednak wymagać by podatnik badał następujące okoliczności, które podlegają kontroli tych organów (pkt 61):
- czy wystawca faktury jest podatnikiem,
- czy dysponuje towarami będącymi przedmiotem transakcji i jest je w stanie dostarczyć,
- czy wywiązuje się z obowiązku złożenia deklaracji i zapłaty podatku od towarów i usług.
12.3. W kontekście tego orzeczenia należy przyjąć, że w sytuacji, gdy organ podatkowy ustali, że dana faktura nie odzwierciedla rzeczywistych transakcji pomiędzy podmiotami tam wymienionymi, ale zawiera wszystkie elementy formalne i nie jest "pusta", tzn. dokumentuje czynność, która została dokonana, chociaż pomiędzy innymi podmiotami, podatnik zachowa prawa do odliczenia podatku naliczonego wynikającego z takiej faktury, jeżeli przedsięwziął wszystkie działania, jakich można od niego racjonalnie oczekiwać, w celu upewnienia się, że dokonywana przez niego transakcja nie prowadzi do udziału w przestępstwie lub stanowi nadużycie prawa. W tym zakresie podatnik nie jest zobowiązany weryfikować tego, czy wystawca faktury:
- jest podatnikiem i składa deklaracje,
- płaci podatek oraz czy dysponuje sprzedawanymi towarami i może je dostarczyć.
12.4. Tym samym dokonując prowspólnotowej wykładni przepisów krajowych regulujących kwestię odliczenia podatku naliczonego (obowiązujących także w listopadzie 2005 r.) w świetle powołanego wyroku TSUE, należy dojść do wniosku, że organ podatkowy aby zakwestionować prawo podatnika do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony wynikający z określonych faktur VAT był zobowiązany do wykazania:
1/ nie tylko tego, że czynności stanowiące podstawę wystawienia tej faktury nie zostały dokonane,
2/ ale też tego, że podatnik będący odbiorcą tych faktur wiedział lub powinien wiedzieć, że transakcje te wiążą się z przestępstwem popełnionym przez dostawcę lub inny podmiot działający na wcześniejszym etapie obrotu lub stanowią nadużycie prawa, tzn. ustalenia, czy podatnik przedsięwziął wszystkie działania, jakich można od niego racjonalnie oczekiwać, w celu upewnienia się, że dokonywana przez niego transakcja nie prowadzi do udziału w przestępstwie lub nadużyciu prawa.
12.5. Od strony procesowej w zakresie tych dwóch elementów na organie podatkowym spoczywał ciężar dowodu wykazania ich wystąpienia. Nie wywiązanie się z tego obowiązku prowadziłoby do niewyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności faktycznych sprawy i uchylenia decyzji wydanej w oparciu o nieprawidłowo przeprowadzone postępowanie podatkowe. W tej sytuacji dopiero w drugiej kolejności na stronie spoczywa ciężar przeprowadzenia przeciwdowodu mającego na celu obalenie twierdzeń organu i potwierdzenie swojego stanowiska poprzez przedłożenie określonego dowodu lub wnioskowanie o jego przeprowadzenie przez organ.
13. Badając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, wydanej w trybie wznowienia postępowania, Sąd uznał, że zasadnie Organy odmówiły uchylenia ostatecznej decyzji. Wykazały, powołując się na określone okoliczności faktyczne wynikające z zebranych w sprawie dowodów, że Spółka dokonując zakupów towarów w oparciu o zakwestionowane faktury VAT wystawione na nazwisko W. B. nie dochowała należytej staranności, tzn. nie podjęła wszelkich działań, jakich można było oczekiwać, w celu upewnienia się, że dokonywane transakcje nie prowadzą do udziału w przestępstwie lub nie stanową nadużycie prawa. W związku z tym Spółka nie mogła zachować prawa do odliczenia podatku naliczonego wynikającego z tych faktur, tak też orzekały Organy w postępowaniu zwykłym.
13.1. Nie ulega wątpliwości, że w ramach prowadzonego postępowania ani Organy, ani Strona nie kwestionowały tego, że: faktury te nie odzwierciedlały rzeczywistych transakcji pomiędzy podmiotami tam wymienionymi (fikcyjne faktury), zawierały wszystkie elementy formalne i nie były "puste", tzn. dokumentowały czynności, które zostały dokonane, chociaż pomiędzy innymi podmiotami.
13.2. W związku z tym, stosując wskazówki wynikające z powyższego wyroku TSUE, Organy, aby mogły odmówić prawa do odliczenia, były zobowiązane wykazać istnienie obiektywnych przesłanek, że Strona będąc odbiorcą dostaw stanowiących podstawę prawa do odliczenia wiedziała lub powinna była wiedzieć, że transakcje te wiążą się z przestępstwem popełnionym przez dostawcę lub inny podmiot działający na wcześniejszym etapie obrotu.
13.2.1. Jeśli chodzi o te przesłanki, to brak jest dowodów świadczących o tym, że Strona będąca odbiorcą tych faktur wiedziała, że transakcje te wiążą się z przestępstwem popełnionym przez wystawcę lub inny podmiot działający na wcześniejszym etapie obrotu lub stanowią nadużycie prawa.
13.2.2. Natomiast są podstawy faktyczne do twierdzenia, że nie podjęła wszystkich działań, jakich można od Niej racjonalnie oczekiwać, w celu upewnienia się, że dokonywane czynności nie prowadziły do udziału w przestępstwie lub nadużyciu prawa. W tym zakresie słusznie podkreślił Organ odwoławczy, że Strona nie zweryfikowała żadnej transakcji, chociaż mogła przypuszczać, że zmierzają one do nadużycia podatkowego, ponieważ:
- wcześniej Spółka nie handlowała z firmą W. B. , czyli to był jej pierwszy kontakt z tym podmiotem,
- to nie Spółka, ale dostawca podszywający się pod tę firmę wyszedł z określoną ofertą handlową,
- w tej sytuacji Spółka nawiązała tylko telefoniczny kontakt z osobą, jak się okazało, podszywającą się pod W. B. ,
- po przyjęciu faktury i dostawy należności każdorazowo były płacone gotówką i za ten okres rozliczeniowy wynosiły łącznie [...] zł,
- dodatkowo kobieta, która podszywała się pod W. B. i która była obecna przy dostawie i przekazywaniu faktur, nie była legitymowana przez Spółkę.
W tej sytuacji przezorny przedsiębiorca miałby przesłanki, aby podejrzewać nieprawidłowości lub naruszenie prawa. Do dokonania tej transakcji i przyjęcia fikcyjnych faktur nie doszło by, gdyby Spółka chociaż zasięgnęła informacji bezpośrednio u sprzedawcy, który widniał na fakturze, czyli w firmie W. B. , której dane były dostępne, celem upewnienia się, że to ten podmiot rzeczywiście będzie dokonywał dostawy towarów i wystawiał faktury. Kontakt telefoniczny pod podany numer z istoty swojej nie jest wystarczający i taki okazał się w tej sytuacji, ponieważ za danego rozmówcę może podawać się każda osoba.
14. Zarzuty skargi nie mogły zostać uwzględnione.
14.1. Nie został naruszony przepis art. 245 § 1 pkt 2 w zw. z art. 240 § 1 pkt 11 i art. 244 § 1 O.p. Tym bardziej w sposób rażący. Organy nie dokonały jego błędnej wykładni. W okolicznościach faktycznych sprawy, na które Sąd zwrócił uwagę w pkt 13 niniejszego uzasadnienia, prawidłowo uznały, że w niniejszej sprawie nie było podstaw do uchylenia ostatecznej decyzji z dnia 27 kwietnia 2007 r.
14.2. Organy również nie naruszyły przepisów art. 167, art. 168 lit. a, art. 178 lit. a, art. 220 pkt 1 i art. 226 Dyrektywy 2006/112/WE. Stosując krajowe przepisy uwzględniły treść tych regulacji unijnych i ich wykładnię zaprezentowaną przez TSUE w wyroku 21 czerwca 2012 r., który był podstawą wznowienia postępowania. Miały też podstawy faktyczne do odmówienia Spółce prawa do odliczenia podatku naliczonego z zakwestionowanych faktur z tego względu, że Spółka nie dochowała należytej staranności w upewnieniu się, czy transakcja i potwierdzająca je faktura, mająca stanowić podstawę odliczanie, nie wiązała się z przestępstwem popełnionym przez jej faktycznego wystawcę lub osobę posługującą się nią. Jeśliby Spółka w momencie przyjęcia oferty zweryfikowała u W. B. fakt dostawy towarów, które miały być dokonane na duże kwoty, a także wylegitymowała A. O. -P. , która następnie dostarczała towar, faktury i odbierała gotówkę, podając się za "siostrzenicę", to błąd co do dokonania czynności pomiędzy podmiotami widniejącymi na fakturach nie wystąpiłby. Taka ostrożność powinna wystąpić, tym bardziej, że oferta kupna nie została złożyła przez Spółkę w firmie W. B. i do tego momentu tak znana firma nie handlowała ze Spółką. Kontakt "sprzedawcy" ze Spółką i uzgadnianie szczegółów zamówienia oraz fakt, że firma W. B. jest na rynku znanym podmiotem i ma określoną renomę, nie oznacza, że Spółka podjęła stosowne działania w tym zakresie. Tym samym powinna się liczyć z tym, że "sprzedawca" może wystawiać fikcyjne faktury. Zdaniem Sądu w tym przypadku nie można zasadnie twierdzić, że została naruszona zasada neutralności funkcjonująca w podatku od towarów i usług.
14.3. Z powoływanych przez Stronę skarżącą dowodów w postaci:
1/ uzasadnienia wyroku Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] r., [...] , którym uniewinniono W. T. , wspólnika Spółki, od popełnienia czynu zabronionego z art. 76 § 1 k.k.s. w zw. z art. 6 § 2 k.k.s., polegającego na wprowadzeniu w błąd [... ]Urzędu Skarbowego w C. między innymi poprzez zawyżenie podatku naliczonego za miesiąc listopad i grudzień 2005 r. oraz
2/ wyroku Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] r., [...], którym skazano A. O. -P. za to, że w Spółce co najmniej siedem razy przedłożyła podrobione faktury VAT, w ten sposób, że dostarczając odpady folii przedłożyła podrobione faktury świadczące o tym, że dostawy realizuje podmiot o nazwie [...], wiedząc, iż faktycznie dostawę realizuje inny podmiot gospodarczy (art. 270 k.k. w zw. z art. 12 k.k.),
nie wynika, że na gruncie podatku od towarów i usług Spółka podjęła stosowne działania, co do upewnienia się, czy "wystawca" dopuścił się nieprawidłowości lub przestępstwa. Według Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, stwierdzenie zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 20 maja 2010 r., że: W. T. "został podstępnie wprowadzony w błąd przez osoby trzecie, które podszyły się pod znaną mu firmę i nie miał wiedzy i świadomości, że dane na których opiera swoje wyliczenia pochodzą od innej firmy niż wskazana na fakturach, a okoliczności w jakich doszło do nawiązania współpracy, zrealizowania dostaw i zapłaty za faktury nie dawały podstaw do jakichkolwiek podejrzeń" jest oceną materiału dowodowego zebranego na potrzeby prowadzonego postępowania karnego i w ramach zarzucanego przestępstwa dokonaną przez Sąd karny. Poza tym Sąd ten badał "wiedzę" i "świadomość" wspólnika reprezentującego Spółkę, tj. W. T., a nie Jego należytą staranność (dobrą wiarę) przy dokonywaniu tych transakcji na potrzeby podatku od towarów i usług w świetle przedmiotowego wyroku TSUE. Dochowanie należytej staranności nie wynika też z drugiego wyroku, którym Sąd karny skazał A. O. -P. za przestępstwo posługiwania się podrobionymi fakturami. Wprawdzie na podstawie art. 11 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) Sąd jest związany ustaleniami wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego, ale tylko co do popełnienia przestępstwa, a nie co do innych okoliczności wiążących się z tym przestępstwem, tzn. podjęcia przez Spółkę działań w ramach należytej staranności, które są istotne przy rozstrzyganiu w niniejszej sprawie.
15. W opisanym stanie faktycznym i prawnym sprawy Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i skargę oddalił na podstawie art. 151 wyżej powołanej ustawy.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 24.07.2026. · Źródło