III SA/Gl 1490/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo po rozpoznaniu w dniu 28 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy sprawy ze skargi E.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług (odmowy stwierdzenia nieważności) w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł, skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wniosek ten obejmował żądanie zwolnienia od kosztów sądowych. Wniosek swój strona uzasadniła tym, że utrzymuje się wyłącznie z renty w wysokości [...] zł. Strona oświadczyła, że nie ma żadnych innych, dodatkowych dochodów, a na jej utrzymaniu pozostaje dwójka uczących się dzieci. Skarżący oświadczył, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z dwójką swoich dzieci: [...] ([...] lat) i [...] ([...] lat). Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia [...] r. strona została wezwana do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to zostało doręczone ze skutkiem prawnym, na wskazany przez wnioskodawcę adres. Wnioskodawca nie nadesłał jednak żadnych dokumentów, o które był wezwany. W tym stanie rzeczy, postanowieniem z dnia 20 września 2013 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Stanowisko swoje uzasadnił tym, że de facto, skarżący przedstawiając swoja sytuację majątkową ograniczył się jedynie do lakonicznych oświadczeń i danych zawartych na druku urzędowego formularza PPF. W żaden sposób nie uprawdopodobnił zawartych na tym formularzu danych poprzez nadesłanie dokumentów, czy też materiałów, o jakie był wzywany pismem referendarza sądowego z dnia [...] r. Od postanowienia tego w ustawowym terminie skarżący wniósł sprzeciw. W uzasadnieniu sprzeciwu stwierdził, że ustanowienie tak krótkiego, siedmiodniowego terminu spowodowało, że wykonanie wezwanie było faktycznie niemożliwe do realizacji. W ocenie strony, jest rzeczą wiadomą, że Urząd Skarbowy i banki nigdy nie wydają zaświadczeń natychmiast. W tym stanie rzeczy było wiadomo, że wnioskodawca nie będzie w stanie wykonać zarządzenia. Do sprzeciwu skarżący dołączył kserokopie: przekazu pocztowego – potwierdzenia wypłaty świadczenia rentowego za wrzesień 2013 r.; opłat za wodę ([...] zł); energię elektryczną ([...] zł – data zapłaty: [...] r. i [...] r.) i kserokopie wniosków o wydanie zaświadczeń o dochodach, złożonych do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...] złożone przez skarżącego i jego syna [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz.270 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie takie przysługuje zażalenie. Zatem kwestia przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega rozpoznaniu przez Sąd. Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku E.K., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki albo ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przede wszystkim należy zwrócić uwagę na to, że wezwanie referendarza sądowego z dnia [...] r. zostało doręczone skarżącemu skutecznie w dniu [...] r., natomiast postanowienie referendarza sądowego z dnia 20 września 2013 r., odmawiające przyznania prawa pomocy, doręczone zostało skarżącemu w dniu [...] r. (data odbioru tego postanowienia wynika z własnoręcznej adnotacji wnioskodawcy zamieszczonej na zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki zawierającej to postanowienie). Sprzeciw został złożony przez skarżącego w ustawowym, siedmiodniowym terminie – w dniu [...] r. Wynika z tego, że od dnia odbioru przez wnioskodawcę wezwania o nadesłanie stosownych dokumentów i materiałów źródłowych – do dnia wniesienia sprzeciwu upłynął ponad miesiąc (35 dni). Tymczasem w sprzeciwie, skarżący zarzucił, że w praktyce, w ciągu 7 dni nie jest możliwe uzyskanie żądanych zaświadczeń tak w organie podatkowym, jak i w banku. Tymczasem po upływie 35 dni, skarżący nie nadesłał zaświadczenia z banku, co więcej, nie złożył żadnego oświadczenia w przedmiocie rachunku bankowego, (np. nie oświadczył, że rachunku bankowego nie posiada) oraz nie nadesłał stosownych zaświadczeń o dochodach. W dniu [...] r. skarżący złożył dopiero we właściwym miejscowo urzędzie skarbowym wniosek o wydanie zaświadczeń o dochodach, jednak tylko o swoich dochodach i dochodach swojego syna [...]. W efekcie, skarżący udokumentował jedynie wysokość osiąganego przez siebie świadczenia rentowego i część ponoszonych przez siebie opłat za media. Tymczasem, wnioskodawca pominął całkowicie inne kwestie, o których wyjaśnienie został wezwany pismem z dnia [...] r. W powyższym wezwaniu, oprócz przedłożenia wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego oraz jego dzieci, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont, wezwano go również do: - przedłożenia aktualnego zaświadczenia właściwej jednostki samorządu terytorialnego wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem wskazanym na formularzu PPF, jako miejscem zamieszkania skarżącego (tj. przy ul. [...]), jak również do; - wskazania jakie są źródła, z których skarżący czerpie środki na pokrycie kosztów utrzymania wspólnego gospodarstwa domowego. Jeżeli źródłem tych środków są pożyczki, to należało nadesłać kopie stosownych umów, jeżeli źródłem tych środków jest pomoc finansowa osób trzecich, to należało nadesłać oświadczenia tych osób, potwierdzające ten fakt oraz miesięczną wysokość udzielanej pomocy. Jeżeli skarżący ma zaległości płatnicze z tytułu należności za czynsz i opłat za tzw. media, to fakt ten należało udokumentować stosownymi zaświadczeniami bądź innymi dokumentami (np. wydanymi przez zarządcę budynku). Wnioskodawca oświadczając, że jego jedyny dochód (a zarazem jedyny dochód wspólnego, trzyosobowego gospodarstwa domowego) stanowi świadczenie rentowe w kwocie [...] zł netto, wzbudził wątpliwość co do wiarygodności tego oświadczenia. Trudno przyjąć, aby wnioskodawca był w rzeczywistości w stanie utrzymać się w ciągu miesiąca tylko i wyłącznie z kwoty [...] zł. Należałoby bowiem przyjąć, że kwota ta ma wystarczyć na opłacenie czynszu, poniesienie wszelkich opłat za media, jak również na zakup żywności, odzieży i środków czystości dla samego wnioskodawcy i dwójki jego uczących się dzieci, które – wg jego oświadczenia – nie osiągają samodzielnie żadnego dochodu i pozostają na jego wyłącznym utrzymaniu. Z tego właśnie powodu, celem wyjaśnienia tych wątpliwości, wezwano wnioskodawcę o nadesłanie zaświadczenia wskazującego osoby zameldowane w miejscu wskazanym przez niego, jako jego adres zamieszkania. W tym zakresie wezwanie to miało potwierdzić jego twierdzenie, że pozostaje on rzeczywiście w trzyosobowym gospodarstwie domowym. Nie sposób przecież wykluczyć, że w jego mieszkaniu zameldowana jest inna osoba, która może przecież osiągać jakiś dochód, co w jakimś zakresie, mogłoby zwiększyć jego możliwości w aspekcie poniesienia kosztów sądowych w jego sprawach, zawisłych przed tutejszym Sądem. Co istotne, na kserokopiach rachunków za media, jako zleceniodawca widnieje zarówno E.K., jak i M.K. Fakt zameldowania określonej osoby pod danym adresem tworzy domniemanie, że osoba ta prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z innymi osobami zameldowanymi pod tym adresem. Również kolejny punkt wezwania z dnia [...] r. miał wyjaśnić stan obciążeń finansowych gospodarstwa domowego wnioskodawcy. Skarżący miał z jednej strony wykazać, czy korzysta z pomocy osób trzecich (rodziny, czy też znajomych) w postaci, przykładowo, pożyczek. Z drugiej strony skarżący miał wykazać, czy posiada jakiekolwiek zaległości płatnicze z tytułu opłat czynszowych, czy też opłat za media. Trudno bowiem przyjąć, że skarżący z kwoty [...] zł miesięcznie jest w stanie utrzymać całe gospodarstwo domowe łącznie z dwójką dorosłych i niepracujących dzieci – i w dodatku nie mieć żadnych zaległości płatniczych. Tymczasem, wnioskodawca w ogóle w żaden sposób nie ustosunkował się do tych wezwań. Nie nadesłał zaświadczenia wskazującego na osoby zameldowane pod adresem wskazującym miejsce jego zamieszkania oraz nie przedłożył jakichkolwiek oświadczeń, czy też nawet wyjaśnień w zakresie pomocy udzielanej mu przez osoby trzecie, czy też w zakresie zaległości płatniczych. Kwestie te zostały pominięte przez wnioskodawcę całkowitym milczeniem. W tej sytuacji należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał swojego aktualnego stanu majątkowego w sposób pełny, rzetelny i wyczerpujący. W świetle przedłożonego przez niego w sposób wybiórczy niepełnego materiału źródłowego nie sposób stwierdzić, że spełnia on przesłanki skutkujące spełnianiem przez niego przesłanek skutkujących uwzględnieniem jego wniosku o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Należy stwierdzić, że skarżący w ogóle nie wykazał swojej aktualnej kondycji finansowej, co w zasadzie uniemożliwiło dokonanie wszechstronnego merytorycznego rozpoznania jego wniosku. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.