III SA/Gl 1503/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Wiesner na posiedzeniu niejawnym po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2016 r. sprawy ze skargi S. J. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania zażaleniowego w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 10 lipca 2015 r. S.J. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...]r., nr [...]. W toku postępowania złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy, wnosząc o zwolnienia od kosztów sądowych, gdyż nie posiada środków. Jako uzasadnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzy PPF znalazło się stwierdzenie "obowiązek alimentacyjny i komornik prowadzi egzekucje przeciwko mojej osobie". Referendarz sądowy działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718, zwanej dalej p.p.s.a ), wezwał Stronę skarżąca pismem z dnia 25 marca 2016 r. do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, w szczególności poprzez: • udokumentowanie faktu, że skarżący jest osobą bezrobotną, bez prawa do pobierania zasiłku poprzez przedłożenie stosowne zaświadczenia wydane przez właściwy powiatowy urząd pracy; • nadesłanie odpisu lub kopii zeznania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych złożonego przez skarżącego za rok 2015 i 2014. W przypadku braku złożonia tych zeznań wskazano, iż przedstawić należy zaświadczenia wydane przez właściwy urząd skarbowy potwierdzające fakt nie osiągania dochodu w 2015 i 2014 r.; • przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. Wskazano, iż w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji tych kont, należy przedstawić zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; • przedstawienie stosownych dokumentów, potwierdzających fakt prowadzenia przeciwko skarżącej postępowania egzekucyjnego (np. stosowne zawiadomienia, postanowienia o zajęciu określonych praw majątkowych); • udokumentowanie stanu cywilnego skarżącego oraz udokumentowanie wysokości alimentów i osoby na rzecz której są one płacone. Jeżeli zapadło w sprawie stosowne orzeczenie sądowe lub jeżeli została zawarta ugoda, to należy przesłać ich odpis; • podanie aktualny adres zamieszkania skarżącego i przedłożenia aktualnego zaświadczenia właściwej jednostki samorządu terytorialnego i wskazania wszystkich osoby zameldowanych pod adresem miejsca zamieszkania skarżącego; • podanie orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania (czynsz, opłaty za tzw. media, zakup żywności, środków czystości, leczenie i zakup leków, inne wydatki). Wskazano przy tym , iż wydatki ponoszone z tytułu czynszu, opłat za tzw. media oraz na zakup leków powinny zostać nadto udokumentowane stosownymi dowodami wpłaty, fakturami VAT, paragonami itp.; • wezwano do oświadczenia skarżącego czy źródłem środków pieniężnych przeznaczanych na bieżące utrzymanie skarżącego są pożyczki, a w razie takiej sytuacji wezwano do nadesłania kopi stosownych umów, lub oświadczeń jeżeli źródłem tych środków jest pomoc finansowa osób trzecich oraz miesięczną wysokość udzielanej pomocy. Oświadczenia te powinny zawierać dodatkowe oświadczenie, że składającym jej osobom znana jest treść art. 233 § 1 Kodeksu karnego o odpowiedzialności karnej za podanie nieprawdziwych danych lub zatajenie prawdy. Nadto wskazano, że jeżeli skarżący ma zaległości płatnicze z tytułu należności za czynsz i opłat za tzw. media, to fakt ten należy udokumentować stosownymi zaświadczeniami bądź innymi dokumentami (np. wydanymi przez zarządcę budynku). Opisane wezwanie zawierało informację, iż odpowiedzi na nie oczekuje się w terminie 7 dni, a niezastosowanie się do tego wezwania w tym terminie, może zostać potraktowane jako brak zachowania przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych w art. 246 § 1 p.p.s.a. S.J. w zakreślonym terminie nie przedłożył wymaganej dokumentacji. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2015 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Uznał bowiem, że skarżący nie wykazał, że aktualnie znajduje się w sytuacji spełniającej ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, albowiem nie odniósł się do nałożonego na niego obowiązku wykazania jego aktualnego stanu majątkowego zawartego we wezwaniu referendarza sądowego z dnia 25 marca 2015 r. do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a analiza złożonego wniosku nie pozwala na wolną od wątpliwości ocenę stanu majątkowego Strony skarżącej, co w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Od powyższego orzeczenia S.J. wniósł w ustawowym terminie sprzeciw. Stwierdził, że jego sytuacja jednoznacznie wskazuje na brak możliwości uiszczenia wpisu, co powinno jego zdaniem skutkować zwolnieniem od kosztów sądowych. Do sprzeciwu nie dołączono żadnej dokumentacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje Stosownie do treści art. 260 p.p.s.a. (w brzmieniu obowiązującym przed 15 sierpnia 2015 r. zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2015 r., poz. 658), wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy, który nie został odrzucony ma ten skutek, że postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozstrzyga ją w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie. Należy w tym miejscu zauważyć, że ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest bowiem utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości sądu (W. Chróścielewski, J.P. Tarno: Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004). A zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres określony przez stronę powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. W takiej sytuacji sąd rozpoznaje złożony w sprawie wniosek, w tym wypadku wniosek o przyznanie prawa pomocy. Powyższe sprowadza się do ustalenia, czy spełniona została określona w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przesłanka zwolnienia strony skarżącej od kosztów sądowych czy też nie. Zgodnie z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, o którym mowa w art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a., może mieć miejsce jedynie wtedy, gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika bowiem z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Natomiast instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca wykaże, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a., wynika w sposób jednoznaczny, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej takiego prawa. Z zawartego w art. 246 §1 p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257). Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Odnosząc powyższe uwagi do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W sprawie bowiem pozostaje nadal wiele niewyjaśnionych kwestii, które uniemożliwiają uwzględnienie złożonego wniosku. Pojawiające się w rozpatrywanej sprawie wątpliwości wynikają z braku zastosowania się Strony skarżącej do wezwania z dnia 25 marca 2016 r., albowiem twierdzenia zawarte w formularzu PPF nie zostały w jakikolwiek sposób poparte materiałem źródłowym. Skarżący mimo wezwania, do akt sprawy nie przedłożył dokumentów potwierdzających to że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, nie przedłożono odpisu lub kopii zeznania podatkowego za lata 2014 i 2015, wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych, zaświadczenia dotyczącego osób zameldowanych pod adresem miejsca zamieszkania Strony skarżącej oraz pozostałych dokumentów do których przedłożenia został wezwany przez referendarza sądowego. Strona nie nadesłała do akt żadnych dokumentów źródłowych potwierdzających oświadczenia zawarte na druku urzędowego formularza PPF. Sąd stanął na stanowisku, iż sytuacja materialna S.J. na którą powoływał się on w formularzu PPF nie została udowodniona, ani nawet w żaden sposób uprawdopodobniona. Mając na uwadze powyższe nie można przyjąć, iż skarżący ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych dołożył należytej staranności w wykazaniu, że nie jest w stanie ich ponieść. Tymczasem uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 września 2005r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z 14 września 2005r., sygn. akt II FZ 575/05).Odmowę przyznania prawa pomocy uzasadnia także sytuacja, gdy strona podaje fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005/1/8). Wobec powyższego, Sąd na podstawie art. 245 § 3 p.p.s.a i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., postanowił jak na wstępie.