III SA/Gl 1507/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Iwona Wiesner po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 31 maja 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. J. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej postanawia: odmówić prawa pomocy Wyrokiem z dnia 9 listopada 2016 r. tutejszy Sąd oddalił skargę wnioskodawcy na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w B. z dnia [...] r. nr [...], wymierzającą S. J. karę pieniężną w wysokości [...] zł z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. W dniu 2 marca 2017 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy. Na druku urzędowego formularza PPF sprecyzował, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu. W uzasadnieniu nadesłanego urzędowego formularza PPF, strona oświadczyła: "brak środków oraz potrzeba pomocy przez profesjonalnego pełnomocnika". Wnioskodawca nie wypełnił rubryki nr 6 druku PPF (oświadczenie o stanie rodzinnym) i oświadczył, że nie posiada jakichkolwiek nieruchomości, ruchomości, papierów wartościowych, oszczędności, ani przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 5.000 zł. Z jego oświadczenia wynika również, że nie osiąga obecnie żadnego dochodu. Strona nie podała również jakie wydatki ponosi na swoje utrzymanie. W tym stanie rzeczy, pismem z dnia 21 kwietnia 2017 r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę do nadesłania (w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania) szeregu dokumentów, mających zobrazować jego rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. W związku z nienadesłaniem żadnych dokumentów referendarz sądowy postanowieniem z dnia 31 maja 2017 r. odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu swojego postanowienia referendarz sądowy stwierdził, że skarżący złożył jedynie wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF (niewypełnionym zresztą w sposób zupełny) i nie udowodnił w żaden sposób, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy. Skarżący w ogóle nie wykazał jaki jest jego aktualny, obecny stan majątkowy. Wezwanie referendarza sądowego z dnia 21 kwietnia 2017 r., wzywające stronę do uzupełnienia i udokumentowania danych zawartych we wniosku o prawo pomocy, zostało doręczone w sposób prawidłowy na adres strony w dniu 17 maja 2017 r. Ponadto referendarz sądowy twierdził, że do wykazania aktualnej sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie wystarcza samo jego oświadczenie. Rozpoznając wniosek o prawo pomocy, należy ocenić stan majątkowy wnioskodawcy a następnie podjąć stosowną decyzję w przedmiocie przyznania, bądź odmowy przyznania prawa pomocy. Dla dokonania rzetelnej oceny stanu majątkowego potrzebne jest jego wykazanie przez wnioskodawcę za pomocą stosownych dokumentów, lub zaświadczeń. Tymczasem nie wpłynęły do akt żadne dokumenty, ani materiały źródłowe, o dostarczenie których, strona została wezwana pismem referendarza sądowego z dnia 21 kwietnia 2017 r. Referendarz podkreślił, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Pismem z dnia 3 lipca 2017 r. skarżący złożył sprzeciw na postanowienie referendarza sądowego z 31 maja 2017 r. wskazując w nim jedynie, ze jego zdaniem i w jego sytuacji brak jest możliwości uiszczenia wpisu co winno skutkować zwolnieniem go od kosztów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - zwaną dalej p.p.s.a.) w brzmieniu obowiązującym przed 15 sierpnia 2015 r. zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2015 r., poz. 658), wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy, który nie został odrzucony ma ten skutek, że postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozstrzyga ją w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie. Należy w tym miejscu zauważyć, że ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest bowiem utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości sądu (W. Chróścielewski, J.P. Tarno: Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004). A zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres określony przez stronę powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. W takiej sytuacji sąd rozpoznaje złożony w sprawie wniosek, w tym wypadku wniosek o przyznanie prawa pomocy. Prawo pomocy w zakresie całkowity, obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). W tym miejscu należy zaznaczyć, że skarżący złożył wniosek o prawo pomocy żądając przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku S. J., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesadza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjnej, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" (w:) praca zbiorowa pod red. J Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s.c., Lublin 2003, s.120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Dlatego też nie budzi wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J.P.Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi , Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004 r., s. 319). Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a., wynika w sposób jednoznaczny, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej takiego prawa. Z zawartego w art. 246 §1 p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257). Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Odnosząc powyższe uwagi do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W sprawie bowiem pozostaje nadal wiele niewyjaśnionych kwestii, które uniemożliwiają uwzględnienie złożonego wniosku. Pojawiające się w rozpatrywanej sprawie wątpliwości wynikają z braku zastosowania się Strony skarżącej do wezwania z dnia 21 kwietnia 2017 r., albowiem twierdzenia zawarte w formularzu PPF nie zostały w jakikolwiek sposób poparte materiałem źródłowym. Skarżący mimo wezwania, do akt sprawy nie przedłożył dokumentów potwierdzających to, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, nie przedłożono wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych oraz pozostałych dokumentów do których przedłożenia został wezwany przez referendarza sądowego. Strona nie nadesłała do akt żadnych dokumentów źródłowych potwierdzających oświadczenia zawarte na druku urzędowego formularza PPF. Sąd stanął na stanowisku, iż sytuacja materialna S. J. na którą powoływał się on w formularzu PPF nie została udowodniona, ani nawet w żaden sposób uprawdopodobniona. Mając na uwadze powyższe nie można przyjąć, iż skarżący ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia mu pełnomocnika z urzędu dołożył należytej staranności w wykazaniu, że nie jest w stanie ich ponieść. Tymczasem uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 września 2005r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z 14 września 2005r., sygn. akt II FZ 575/05).Odmowę przyznania prawa pomocy uzasadnia także sytuacja, gdy strona podaje fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005/1/8). Wobec powyższego, Sąd na podstawie art. 245 § 3 p.p.s.a i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., postanowił jak na wstępie.