III SA/Gl 1518/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 8 marca 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Ł. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie opłaty paliwowej w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: 1. zmienić postanowienie referendarza sądowego z dnia 8 marca 2017 r. w ten sposób, że zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej, przekraczającą kwotę 50 zł (pięćdziesiąt złotych), 2. utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie w pozostałym zakresie. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł, skarżący zwrócił się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu, zawartym na druku urzędowego formularza PPF, strona oświadczyła, że mieszka razem z rodzicami oraz z siostrą w wynajmowanym mieszkaniu. Od początku 2016 r. matka skarżącego jest na etapie przyuczenia i zatrudnienia w nowej pracy. Zarobki jego rodziców nie pozwalają im na samodzielną egzystencję – w praktyce, to skarżący utrzymuje rodzinę. Strona pomaga także swojej siostrze, która studiuje na studiach dziennych. Wskazał ponadto, że pozostaje on w czteroosobowym gospodarstwie domowym, razem ze swoimi rodzicami: K. S. (50 lat) i T. S. (49 lat) oraz siostrą M. S. (21 lat). Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada nieruchomości, papierów wartościowych, ani przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 5.000 zł. Zgromadził jednak oszczędności w kwocie 25.000 zł, które ma zamiar przeznaczyć na bieżącą działalność firmy (rozliczenia podatkowe i drobne naprawy samochodów). Nadto oświadczył, że w jej firmie eksploatowane są trzy samochody. Na dochód wspólnego gospodarstwa domowego składa się dochód z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej w kwocie około 6.000 zł netto oraz wynagrodzenie jego ojca w kwocie 711,34 zł netto. Odnośnie wynagrodzenia matki – wnioskodawca w rubryce "dochód miesięczny netto" zawarł sformułowanie: "początek pracy". Wnioskodawca oświadczył, że zaciągnął kredyt w A, spłaca raty leasingowe, opłaca czynsz najmu mieszkania, media oraz ubezpiecza pojazdy używane w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Średnio miesięczne wydatki zamykają się w kwocie 4.500 zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 26 stycznia 2017 r. skarżący nadesłał szereg dokumentów obrazujących stan majątkowy, z uwzględnieniem kondycji finansowej osób, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, w tym harmonogram spłaty kredytu zaciągniętego w A; wyciągi z rachunków bankowych: w A za okres od dnia 21 listopada 2016 r. do dnia 21 lutego 2017 r. i w B za okres od dnia 1 grudnia 2016 r. do dnia 20 lutego 2017 r.; ewidencję środków trwałych, zeznanie podatkowe PIT-36 skarżącego za 2015 r., z którego wynika, że w 2015 r. osiągnął dochód rzędu 87.100, 70 zł (przychód stanowił kwotę 356.688,33 zł, przy kosztach jego uzyskania – 269.587,63 zł). Skarżący przedłożył również deklaracje podatkowe VAT-7K za ostatnie półrocze 2016 r., gdzie podstawa opodatkowania w podatku od towarów i usług wnosiła: 73.691 zł (czwarty kwartał 2016 r.) i 78.290 zł (trzeci kwartał 2016 r.). Z podatkowej księgi przychodów i rozchodów wynika natomiast, że skarżący posiada kontrahenta, który zapewnia regularnie wysokie przychody – tj. C Sp. z o.o. Z tytułu usług transportowych świadczonych tej firmie przez wnioskodawcę, uzyskuje on regularnie wysokie wpływy: 14.408,81 zł (20 lipca 2016 r.); 13.316,93 zł (31 lipca 2016 r.); 12.332,18 zł (19 sierpnia 2016 r.), 13.528,72 zł (31 sierpnia 2016 r.); 13.273,17 zł (20 września 2016 r.); 11.169,91 zł (30 września 2016 r.); 12.975,49 zł (19 października 2016 r.); 14.091,56 zł (31 października 2016 r.); 11.687,86 zł (18 listopada 2016 r.); 13.618,47 zł (30 listopada 2016 r.); 12.512,08 zł (19 grudnia 2016 r.); 8.805,24 zł (31 grudnia 2016 r.). Jednocześnie, łączne wydatki w firmie wnioskodawcy za poszczególne miesiące od lipca 2016 r. do grudnia 2016 r. kształtowały się następująco: 11.694,38 zł; 10.648,72 zł; 11.697,71 zł; 10.289,45 zł; 5.884,79 zł; 7.955,85 zł. Wnioskodawca złożył oświadczenie, że aktualnie jest kawalerem. Ponadto w aktach znajduje się: umowa najmu lokalu mieszkalnego w M. oraz umowa najmu lokalu użytkowego o powierzchni [...] m2 w B. przy ul. [...] (lokal w pawilonie handlowym); zestaw druczków obrazujących opłaty dokonywane za media oraz czynsz lokalu mieszkalnego. Natomiast odnośnie do rodziców skarżący nadesłał ich umowy o pracę oraz zeznania podatkowe wraz z oświadczeniem, że od marca 2016 r. znajdują się w upadłości gospodarczej i nie posiadają rachunków bankowych, a wynagrodzenie za pracę otrzymują w formie gotówkowej. Jednocześnie skarżący oświadczył, że bieżące koszty utrzymania (czynsz, gaz, woda, prąd wywóz śmieci) wynoszą średnio około 2.000 zł miesięcznie, pomoc w utrzymaniu studiującej i niepracującej siostry – 800 zł miesięcznie; zakup żywności i środków czystości od 1.500 do 2.000 zł. Postanowieniem z dnia 8 marca 2017 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W ocenie referendarza sądowego strona w sposób dostateczny wykazała stan majątkowy, zarówno swój, jak i swoich rodziców, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, tym niemniej analiza zgromadzonego materiału dowodowego, prowadzi do wnioski, że brak jest podstaw, aby stwierdzić, że poniesienie przez wnioskodawcę pełnych kosztów sądowych w sprawie mogło narazić na uszczerbek w koniecznym utrzymaniu zarówno samego wnioskodawcy, jak i jego rodziny. Nie zgadzając się powyższym rozstrzygnięciem skarżący, pismem z dnia 2 kwietnia 2017 r., złożył sprzeciw. W uzasadnieniu podniósł, że począwszy od nowego roku jego sytuacja dochodowa i majątkowa uległa pogorszeniu, w związku ze zmianami reorganizacyjnych dokonanymi w firmie C sp. z o.o., będącej kontrahentem skarżącego. Spółka ta obniżyła bowiem stawki za wykonywane usługi oraz ograniczyła ilości przewoźników, w konsekwencji prowadzona przez skarżącego firma zmuszona była do redukcji zatrudnienia, a obroty ze świadczonych usług w miesiącu lutym i marcu spadły o ok 30 %. Skarżący wyjaśnił jednocześnie, że wskazane w formularzu PPF oszczędności w kwocie 25.000 zł, są przeznaczone na zapłatę podatku dochodowego PIT-36, gdzie kwota zobowiązania za 2016 r., płatna do 30 kwietnia 2017 r. wynosi 42.096 zł. Skarżący ma już wpłacone zaliczki na blisko 20.000 zł, a zgromadzone oszczędności miały pokryć brakującą część zobowiązania. W uzupełnieniu wydatków ponoszonych przez skarżącego oraz jego rodziców wskazał na comiesięczne wpłaty rodziców w kwocie 300 zł na podstawie wyroków sądowych, ratę za laptopa w kwocie 158 zł oraz ratę za telefon. Jednocześnie zaakcentował, że pomaga siostrze na studiach dziennych, ponosząc wydatki m.in. na podręczniki, jak również opłaca koszty przyjazdu do domu w kwocie 140 zł. Skarżący podniósł również, że jego obecną sytuację materialną pogarsza dodatkowo to, że zarówno skarżący jak i jego pracownik przebywają od marca bieżącego roku na zwolnieniu lekarskim, w związku z tym świadczenie usług dla kontrahenta jest obecnie na znikomym poziomie. Skarżący nie ma przy tym możliwości zatrudnienia osób na zastępstwo, bowiem zgodnie z umową kontrahenta - spółki z o.o. C, tylko zatrudnieni i przeszkoleni przez spółkę kierowcy mogą świadczyć dla nich usługi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) sąd rozpatrując sprzeciw wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Z kolei art. 245 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy może nastąpić bądź w zakresie całkowitym, bądź częściowym. Odnosząc się do wniosku skarżącego należy przywołać zasady sformułowane w art. 246 §1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Stosownie do ich brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym jest wykazanie niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy czym, przez uszczerbek, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy w taki sposób, że nie jest on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. W niniejszej sprawie ocena stanu majątkowego i sytuacji życiowej dokonana w oparciu o materiał źródłowy, jaki skarżący przedstawił przed wydaniem postanowienia referendarza, istotnie nie pozwalał na uwzględnienie jego wniosku. Nie zmienia to jednak faktu, że na etapie wniesienia sprzeciwu skarżący powołał istotne okoliczności, które w ocenie Sądu pozwalają uznać, że skarżący zachował wymóg warunkujący przyznanie prawa pomocy, jednakże tylko w stopniu uzasadniającym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Wprawdzie obroty ze świadczonych usług w miesiącu lutym i marcu 2017 r. w porównaniu do roku 2016 spadły o ponad 30 %, bowiem przychód netto w lutym 2017 r. wyniósł 16.144,35 zł, podczas gdy w lipcu 2016 r. wynosił 27.725,74 zł, w sierpniu 25.779,42 zł, a we wrześniu 24.443,67 zł, tym niemniej gospodarstwo domowe skarżącego wykazuje nadal regularny i stały dochód, na który składają się dochód z prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej oraz wynagrodzenie obojga rodziców skarżącego. Oceny takiej nie zmienia również fakt, że zarówno skarżący jak i jego pracownik przebywają od marca bieżącego roku na zwolnieniu lekarskim. Należy bowiem mieć również na uwadze, że skarżący posiada oszczędności w kwocie 25.000 zł, które zgodnie z oświadczeniem zawartym w sprzeciwie mają zostać przeznaczone na zapłatę pozostałej części podatku dochodowego wynoszącej 22.096 zł. Co prawda całość zobowiązania podatkowego wynosi 42.096 zł, tym niemniej skarżący wpłacił już zaliczki na ok 20.000 zł. Z powyższego wynika zatem, że skarżącemu do dyspozycja pozostaje nadal kwota ok 2.904 zł. Jednocześnie Sąd w pełni podziela pogląd wyrażony przez referendarza sądowego w zaskarżonym postanowieniu, iż wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej stanowią normalne koszty prowadzenia działalności. Są to typowe części składowe całokształtu czynności przedsiębiorcy i służą prowadzeniu działalności gospodarczej oraz osiąganiu z niej przychodów, a zatem nie stanowią one nadzwyczajnych obciążeń. Powyższe odnosi się również do rat zaciągniętego kredytu, brak jest bowiem podstaw do twierdzenia jakoby zobowiązania cywilnoprawne, do których zalicza się raty kredytu, korzystały z pierwszeństwa przed zobowiązaniami należnymi Skarbowi Państwa, do których zalicza się koszty sądowe. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się jednoznacznie, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez wnioskodawcę postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb niezasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby i jej rodziny zostałby przerzucony na pozostałych współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06, niepubl.). Reasumując, skoro udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, to powinno ono sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 stycznia 2013 r., sygn. akt: II FZ 987/12, LEX nr 1274301). W ocenie Sądu, wysokość comiesięcznych dochodów, jak również zgromadzone oszczędności, nie pozwalają na zaliczenie skarżącego do kręgu osób, których sytuacja majątkowa uzasadnia przyznanie im prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych, czyli do osób najuboższych, znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Mając jednak na względzie znaczną ilość spraw zainicjowanych przez skarżącego przed tut. Sądem, w których skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu w łącznej kwocie 4.167 zł, a także wysokość związanych z nimi opłat, Sąd uznał, że jednorazowe poniesienie tego wydatku mogłoby spowodować uszczerbek w środkach utrzymania koniecznego skarżącego i jego rodziny. Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd na mocy art. 260 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. postanowił jak na wstępie.