III SA/Gl 152/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Jużków po rozpoznaniu w dnia 22 lutego 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T.P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w kwestii wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie z kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. UZASADNIENIE. Pismem z dnia [...] r. T. P. złożył sprzeciw od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 21 stycznia 2011 r. odmawiającego przyznania mu prawa pomocy w postaci zwolnienia z kosztów sądowych w postaci opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku wraz z uzasadnieniem oraz wpisu od skargi kasacyjnej. Postanowienie zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego w dniu [...] r. Na wstępie należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd nie znalazł podstaw do odrzucenia sprzeciwu wniesionego na postanowienie referendarskie z dnia 21 stycznia 2011 r., a zatem kwestia przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega rozpoznaniu przez Sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Obejmuje ono zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego (..) - art. 244 § 1 p.p.s.a. i może być przyznane w zakresie całkowitym i częściowym - art. 245 § 1 wyżej wskazanej ustawy. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: - w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, - w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 ustawy). Wniosek o przyznanie prawa pomocy strona składa na stosownym formularzu (art. 257 p.p.s.a.), a kiedy jego treść okaże się niewystarczająca do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego winna go uzupełnić w zakreślonym terminie zgodnie z wezwaniem (art. 255 p.p.s.a.). Na stronie, która ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy ciąży obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniających jego przyznanie. Rozpoznanie wniosku o prawo pomocy należy do wojewódzkiego sądu administracyjnego, w którym sprawa ma się toczyć lub już się toczy (art. 254 § 1 p.p.s.a.). Należy podkreślić, że instytucja ta stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkimi sądami administracyjnymi (art. 214 § 1). Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków. Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna (art. 211 i art. 212 § 1 p.p.s.a.). Wracając do meritum sprawy należy wskazać, że postanowieniem Referendarza sądowego z dnia 29 kwietnia 2010 r. skarżący został zwolniony z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 3 549,00 zł. W pozostałej części wniosek o zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych został oddalony jako przedwczesny. Wyrokiem z dnia 5 listopada 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach skargę oddalił. Na rozprawie skarżący był reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, radcę prawnego L. W. Pismem z [...] r. pełnomocnik wnioskował o sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz zwolnienie mandanta z kosztów sądowych. Do pisma załączono wniosek T. P. sporządzony na stosownym formularzu. Pismem z [...] r. pełnomocnik został wezwany do przedłożenia stosownych dokumentów uprawdopodobniających trudną sytuację materialną mandanta. W dniu [...] r. T. P. poinformował Sąd, że jego sytuacja materialna nie uległa poprawie od [...] r., kiedy to został zwolniony z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 3 549,00 zł. Jest osobą bezrobotną, nie zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy, zamieszkującą nieodpłatnie w W. przy ul. [...], w mieszkaniu znajomych w zamian za opiekę nad nieruchomością. Nie prowadzi działalności gospodarczej, nie płaci składek ZUS, nie posiada majątku ani konta bankowego, nie płaci alimentów na trójkę nieletnich dzieci. Z żoną pozostaje w separacji faktycznej i zniesionej wspólności ustawowej małżeńskiej. Dokonano także notarialnego podziału majątku dorobkowego. Praktycznie pozostaje na utrzymaniu rodziców, od których otrzymuje 400,00 zł miesięcznie. Sąd po dokonaniu wnikliwej analizy przedstawionych przez stronę dokumentów i złożonych oświadczeń ustalił, ze strona skarżąca nie uprawdopodobniła, że nie posiada żądnych środków na ponoszenie kosztów postępowania sądowego a w szczególności uiszczenia opłaty sądowej w kwocie 100,00 zł i wpisu od skargi kasacyjnej, który w przedmiotowej sprawie wynosi 1775,00 zł ([...] wpisu od skargi, który wynosił 3 549,00 zł). Jako uzasadnienie złożonego wniosku strona gołosłownie wskazała, że nie jest w stanie bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie ponieść kosztów sądowych w sprawie, gdyż nie posiada żadnego majątku i nie osiąga jakichkolwiek dochodów. Korzysta z pomocy finansowej i rzeczowej rodziny oraz znajomych. Trójka nieletnich dzieci pozostaje na utrzymaniu żony, która prowadzi działalność gospodarczą, ale z racji rozdzielności majątkowej nie posiada wiedzy o jej dochodach. Skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy z 8 listopada 2010 r., gdyż od rozpatrzenia poprzedniego upłynęło kilka miesięcy. Jednakże, mimo wezwania skarżący nie przedłożył nowych dokumentów obrazujących jego aktualną sytuację majątkową chociaż z racji posiadania pełnomocnika z wyboru należy domniemywać, że jego sytuacja materialna uległa poprawie. Nadto oświadczył, że nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy co sugeruje, że pracy nie poszukuje i nie korzysta z zasiłku. T. P. wyjaśniła także, iż otrzymał od żony część dokumentów dotyczących jej sytuacji majątkowej, które przedłożono do innej sprawy zawisłej przed WSA w Gliwicach, ale sprzeciwia się ona ich dalszemu wykorzystaniu, tym bardziej, że i tak nie wpłynęły na przyznanie skarżącemu prawa pomocy. Uznał zatem, że przedkładanie ich w kolejnej sprawie jest zbędne. Sąd z urzędu dokonał wglądu w akta sprawy I SA/GL 816/10, gdzie skarżący przedłożył wskazane wyżej dokumenty, jak: PIT-36 za 2009 r., informację z Banku "A" odnośnie spłaty kredytu hipotecznego, bilans za rok 2010. Treść tych dokumentów potwierdza brak rzetelności w przedstawianiu rzeczywistej sytuacji materialnej przez wnioskodawcę. Należy też przypomnieć, że z pisma Powiatowego Urzędu Pracy w W. z dnia [...] r. wynikało, że wnioskodawca był zarejestrowany jako bezrobotny bez prawa do zasiłku i wielokrotnie przedstawiano mu oferty pracy, zgodne z jego kwalifikacjami z których nie skorzystał pozbawiając się świadomie i dobrowolnie dochodów. Ze złożonego oświadczenia w dniu [...] r. wynika, że jest nadal bezrobotny ale nie zarejestrowany w Urzędzie Pracy. Sąd stwierdził, że przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty nie dają rzeczywistego obrazu jego sytuacji materialnej i możliwości płatniczych. Zawierają w sobie wiele informacji niepełnych a wręcz sprzecznych. Z jednej strony skarżący przedstawia się jako osoba bez środków do życia i majątku, a z drugiej jako świadomie rezygnująca z dochodów i majątku. Dowodzi tego twierdzenia wyrok Sądu Rejonowego w W. z [...] r. sygn. akt [...] z powództwa D. P. o ustanowienie rozdzielności majątkowej i ustanawiający tę rozdzielność z dniem [...] r. (małżeństwo zawarte [...] r.) oraz umowa podziału majątku wspólnego zawarta przed notariuszem [...] r. Z jej treści wynika, że majątek wspólny stanowił samochód marki [...] rocznik [...] wyceniony na 40 000,00 zł oraz nieruchomość – działka o pow. [...] m2 zabudowana budynkiem mieszkalnym piętrowym o powierzchni użytkowej [...] m2 (niewykończonym), wpisana w [...] i wyceniona na kwotę 70 000,00 zł. Adres tej nieruchomości to W. ul [...]. Pod tym adresem od [...] r. zamieszkuje D.P. wraz z dziećmi i jej przypadła w podziale majątku nieruchomość, ale taki sam adres podawał skarżący w skardze jako adres zamieszkania. Wnioskodawca od [...] r. zameldowany jest pod adresem wskazanym we wniosku o pomoc prawną, W. ul. [...]. Za mieszkanie nie płaci w zamian za opiekę na nieruchomością, której właściciela przebywają poza granicami kraju i nawet nie wie jakie są koszty utrzymania nieruchomości. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że nieruchomość gruntowa przypadająca żonie w ramach zniesienia wspólności majątkowej obciążona jest hipoteką min. w wysokości 497 000,00 zł, której termin spłaty przypadał na [...] r. Wątpliwa zatem wydaje się twierdzenie skarżącego o faktycznej separacji z żoną i zamieszkiwanie pod innym adresem niż wskazany w skardze. Fakt zameldowania pod innym adresem nie dowodzi faktycznej separacji, a dochody współmałżonka wskazują na możliwość pomocy finansowej i wsparcia małżonka w korzystaniu z prawa do sądu, tym bardziej, że jest to postępowanie odwoławcze a strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Okoliczności podniesione w sprzeciwie również nie dają podstawy do przyjęcia, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego, gdyż nie odnoszą się do tej kwestii. Okoliczność odmowy przyznania prawa pomocy w innej sprawie może pośrednio wpływać na rozstrzygniecie w innej sprawie, gdyż Sąd każdorazowo czyni ustalenia faktyczne, które podlegają ocenie przy wydaniu rozstrzygnięcia. Jest bezspornym, iż istotnie Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 1 grudnia 2010 r. sygn. akt I GZ 385/10 oddalił zażalenie skarżącego na postanowienie o odmowie prawa pomocy w sprawie I SA/GL 816/10. W uzasadnieniu postanowienia podkreślono, że skarżący nie przedstawił wszystkich wymaganych przez Sąd dokumentów, co oznacza, że skarżący nie wykonał w pełni wezwania Sądu, natomiast przedstawione informacje były niewystarczające do przyjęcia ponad wszelką wątpliwość, czy strona rzeczywiście nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podzielił ocenę Sądu I instancji w zakresie ustalonego stanu faktycznego i możliwości płatniczych skarżącego w związku z jego sytuacją rodzinną i majątkową. W szczególności za trafny uznał pogląd, że rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Nie można przyjąć, że rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia żonę skarżącego z pomocy finansowej. Zatem nieujawnienie w pełni sytuacji majątkowej żony nie pozwala na oceną rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z dnia 28 maja 2009 r., sygn. I FZ 104/09, zbiór LEX nr 574249; post. NSA z dnia 30 maja 2009 r., sygn. I FZ 171/09, zbiór LEX nr 552205; post. NSA z dnia 2 lipca 2009 r., sygn. I FZ 216/09, zbiór LEX nr 552212; post. NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005/1/8). Podkreślono też, że niezłożenie przez skarżącego, pomimo wezwania, aktualnego zaświadczenia z urzędu pracy poświadczającego, że wnioskodawca jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, uniemożliwiło zweryfikowanie obecnej sytuacji skarżącego w tej materii. Dokument ten był istotny dla oceny rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego. Tożsama sytuacja zaistniała w przedmiotowej sprawie, gdyż zaskarżone postanowienie zostało wydane w dniu 21 stycznia 2011 r., zaś do akt sprawy zostało złożone jedynie zaświadczenie nr [...] z dnia [...] r., potwierdzające, iż skarżący od dnia [...] r. jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku i przedstawiane są mu kolejne oferty pracy. Przypomnieć zatem przyjdzie, że w świetle przedstawionych wyżej zasad udzielania prawa pomocy oraz zasadę odpłatności postępowania sądowego Sąd rozpoznając wnioski w tym zakresie bierze pod uwagę tylko rzeczywistą i aktualną sytuację majątkową wnioskodawcy. Na nim zaś ciąży obowiązek uprawdopodobnienia, nawet nie wykazania, że jest w stanie ponieść kosztów sądowych, w tym uiścić należnego wpisu od skargi kasacyjnej. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Należy też wskazać, że wnioskodawca skorzystał już z prawa pomocy, gdyż został zwolniony z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 3 649,00 zł. Mając na względzie powyższe na zasadzie art. 260 i art. 254 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd uznał, że strona skarżąca nie wykazała zasadność złożonego wniosku i odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd, zgadza się ze skarżącym, że kwota należnego wpisu od skargi kasacyjnej jest wysoka, ale stosownie do art. 203 p.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej przez sąd drugiej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania kasacyjnego. Jednocześnie Sąd zauważa, iż w przedmiotowej kwestii aktualne pozostaje pełnomocnictwo udzielone [...] r. radcy prawnemu L.W. do reprezentowania wnioskodawcy w sprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach w przedmiocie skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...]r. w przedmiocie podatku akcyzowego za styczeń 2004 r., gdzie wartość przedmiotu sporu stanowi kwota [...] zł.