III SA/Gl 1521/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo, Sędziowie Asesor WSA Barbara Brandys-Kmiecik (spr.), Sędzia WSA Mirosław Kupiec, Protokolant st. ref. Marta Lewicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2008 r. przy udziale – sprawy ze skargi E.R. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie obrotu alkoholami 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. stwierdza, iż zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku, 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz strony skarżącej kwotę [...] zł (słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] po rozpatrzeniu na posiedzeniu niejawnym w dniu [...] roku zażalenia E. R. na postanowienie Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r. nr [...] w sprawie zwrotu stronie podania o wydanie zaświadczenia potwierdzającego dokonanie opłaty [...] raty za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych w roku [...] – postanowieniem nr [...] postanowiło utrzymać w mocy rozstrzygniecie pierwszoinstancyjne. W podstawie prawnej rozstrzygnięcia powołano art. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tj. Dz.U. z 2001 r. nr 79, poz. 856 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz.1071 ze zm.). Natomiast w uzasadnieniu Kolegium podkreśliło, że mimo wezwania E. R. do uiszczenia opłaty skarbowej w wysokości [...] zł za wydanie zaświadczenia potwierdzającego dokonanie opłaty [...] raty za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych w roku [...] strona nie dopełniła tego obowiązku. W konsekwencji Prezydent Miasta S. postanowieniem z dnia [...] r. zwrócił E. R. podanie o wydanie w/w zaświadczenia podkreślając, że w piśmie z dnia [...] r. wyznaczono wnioskodawczyni termin 7 dni do wpłacenia opłaty skarbowej od wydania zaświadczenia, zaś nieuiszczenie opłaty skarbowej w wyznaczonym terminie uzasadniało zwrot podania. Powyższe postanowienie zostało zaskarżone przez E. R., która podniosła, że skoro przedsiębiorca wykonał ustawowo nałożone obowiązki (uiścił opłatę za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych), to powinien otrzymać "z urzędu" zaświadczenie potwierdzające wykonanie tego obowiązku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie podzieliło słuszności zarzutów strony i utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji. Powołując się na art. 18 ust. 7 pkt 4 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (t.j. Dz. U. z 2007 roku Nr 70, poz. 473 ze zm.) wskazano, że jednym z warunków korzystania z zezwolenia na sprzedaż detaliczną napojów alkoholowych jest w terminach do dnia 1 lutego, 1 czerwca, 1 października każdego roku kalendarzowego objętego zezwoleniem, okazanie przedsiębiorcy zaopatrującemu dany punkt sprzedaży napojów alkoholowych odpowiedniego zaświadczenia potwierdzającego dokonanie opłaty za korzystanie z zezwoleń wydanego przez gminę. Zgodnie zaś z art. 18 ust. 10 pkt 2 ustawy, nieprzestrzeganie określonych w ustawie warunków sprzedaży napojów alkoholowych, stanowi przesłankę cofnięcia zezwolenia. Natomiast tryb wydawania zaświadczeń regulują przepisy art. 217 i następne ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 roku Nr 98, poz. 1071 ze zm.), który stanowi, iż organ administracji publicznej wydaje zaświadczenie na żądanie osoby ubiegającej się o zaświadczenie, co powoduje sytuację, w której organ wydający zaświadczenie jest obowiązany pobrać opłatę skarbową zgodnie z art. 1 ust 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (Dz.U. Nr 225, poz. 1635 ze zm.), w wysokości 17 zł., określonej w pkt 21 części II załącznika do wspomnianej wyżej ustawy. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego E. R. wniosła o nakazanie organowi administracji wydawanie przedmiotowych zaświadczeń w trybie art. 217 § 2 kpa w zw. z art. 261 § 4 kpa; stwierdzenie, iż tryb ten zwolniony jest od pobierania opłaty skarbowej na mocy art. 3 ustawy o opłacie skarbowej; zwrot kosztów postępowania. Argumentując swe stanowisko strona wskazała, że jeżeli przedsiębiorca posiadający zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych wnosi w terminie kolejną opłatę za możliwość korzystania z posiadanego zezwolenia to znaczy, że nadal chce korzystać z zezwolenia i tym samym żąda wydania zaświadczenia potwierdzającego fakt uiszczenia opłaty publicznoprawnej. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do podniesionych zarzutów Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] podtrzymało stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje : Sąd administracyjny zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje zatem sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym postanowieniem ostatecznym z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm. – zwany dalej ppsa) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do treści art. 134 § 1 ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Natomiast przeprowadzone w określonych na wstępie ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia wykazało, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Przystępując do oceny legalności zaskarżonej decyzji przede wszystkim na wstępie należy podkreślić, iż zgodnie z art. 18 ust. 7 pkt 4 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (t.j. Dz. U. 2007 r. Nr 70 poz. 473) warunkiem prowadzenia sprzedaży napojów alkoholowych do spożycia w miejscu lub poza miejscem sprzedaży jest m.in. w terminach do dnia 1 lutego, 1 czerwca, 1 października każdego roku kalendarzowego objętego zezwoleniem, okazanie przedsiębiorcy zaopatrującemu dany punkt sprzedaży napojów alkoholowych odpowiedniego zaświadczenia potwierdzającego dokonanie opłaty, o której mowa w art. 111, wydanego przez gminę. Natomiast art. 111 w ust. 1 stanowi, że wArt. 111. 1. celu pozyskania dodatkowych środków na finansowanie zadań określonych w art. 41 ust. 1 gminy pobierają opłatę za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych, o których mowa w art. 18. Jednocześnie zaznaczyć należy, iż na podstawie art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 września 2000 r. o opłacie skarbowej (Dz. U. 2000 r. Nr 86 poz. 960 ze zm.) opłacie tej podlegają w sprawach indywidualnych z zakresu administracji publicznej: podania i załączniki do podań, czynności urzędowe dokonywane na podstawie zgłoszenia lub na wniosek zainteresowanego, zaświadczenia oraz zezwolenia wydawane na wniosek zainteresowanego. Jednakże nie podlegają opłacie skarbowej podania i załączniki do podań, czynności urzędowe, zaświadczenia oraz zezwolenia, jeżeli na podstawie odrębnych przepisów podlegają innym opłatom o charakterze publicznoprawnym lub są od tych opłat zwolnione (art. 3 ustawy). Natomiast do tego rodzaju opłat o charakterze publicznoprawnym należą m.in.: opłaty za zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych, przewidziane w art. 111 ustawy z dnia 26.10.1982r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Powyższe stanowisko znajduje również oparcie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w wyroku z dnia 23 września 2004r. o sygn. akt GSK 348/04 odniósł się do charakteru opłat przewidzianych w art. 111 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1982r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi i wyraził pogląd, że "publicznoprawny charakter opłaty przewidzianej w art. 11[1] ustawy o wychowaniu w trzeźwości... nie jest przez nikogo kwestionowany". Zdaniem tegoż Sądu skoro ustawa o wychowaniu w trzeźwości przewiduje, że konsekwencją nieuiszczenia opłaty w przepisanym terminie jest wygaśnięcie zezwolenia na sprzedaż alkoholu z mocy samego prawa, zatem to właśnie wygaśnięcie jest sankcją, która przesądza, że opłata pozbawiona jest charakteru dobrowolnego świadczenia: przeciwnie, z chwilą wydania zezwolenia na sprzedaż alkoholu - powstaje obowiązek zapłaty opłaty, a zwłoka w zapłacie nie rodzi roszczenia gminy o zapłatę, lecz skutkuje wygaśnięciem decyzji administracyjnej (zezwolenia na sprzedaż alkoholu). Podkreślić również należy, że w uchwale składu pięciu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 maja 2003 r. sygn. FPK 11/02 wyrażono pogląd prawny, że "opłata za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych, przewidziana w art. 11[1] ustawy z dnia 26 października 1982r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz.U. z 2000 r. Nr 147, poz. 1231 ze zm.), jest opłatą o charakterze publicznoprawnym, o której mowa w art. 3 ustawy z dnia 9 września 2000 r. o opłacie skarbowej" ((vide: Uchwała Składu Pięciu Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6.5.2003 r., sygn. akt FPK 11/2002 opubl. Monitor Prawniczy 2003 r. Nr 11, str. 482; ONSA z 2003 r. z. Nr 3, poz. 92). Konkludując powyższe należy zatem stwierdzić, że przepis art. 3 ustawy o opłacie skarbowej statuuje dodatkowe wyłączenie od opłaty skarbowej czynności urzędowych, zaświadczeń oraz zezwoleń, jeżeli na podstawie odrębnych przepisów podlegają one innym opłatom o charakterze publicznoprawnym lub są od tych opłat zwolnione. Skoro zatem wnioskowane zaświadczenie miało potwierdzać uiszczenie przez stronę opłaty o tym charakterze – to zdaniem składu orzekającego – nie podlegało ono konieczności uiszczenia dodatkowej opłaty skarbowej. Poza tym zaznaczyć należy, że zgodnie z art. 111 ust. 10 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi nie podlegają opłacie skarbowej zezwolenia, o których mowa w art. 18, art. 181 oraz art. 184 tejże ustawy. Zatem zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych, o którym mowa w w/w art. 18 i które posiadała strona jest zwolnione od opłaty skarbowej. Dlatego też mając na względzie powyższe uznać należy, że temu samemu zwolnieniu podlega także dalsze korzystanie z w/w zezwolenia. W świetle przedstawionych uwarunkowań nie będzie więc podlegać opłacie skarbowej również zaświadczenie o uiszczaniu w ustawowo określonych terminach opłaty z art. 111, które warunkuje dalszy byt zezwolenia na sprzedaż alkoholu. Reasumując powyższe rozważania należy skonstatować, że chybionym jest stanowisko Kolegium w przedmiotowej sprawie. Nie ulega bowiem wątpliwości – co szczególnie zaznaczył Naczelny Sąd administracyjny w w/w uchwale – że z kontekstu przepisów całego w/w art. 111 wynika, że "korzystanie" z zezwolenia jest nierozłącznie związane z "wydaniem" samego zezwolenia, zwłaszcza że pierwsza opłata jest wymagana przed wydaniem zezwolenia. Zatem trudno przyjąć, by ustawa przewidywała podwójne obciążenie opłatami wnoszonymi do gminy: z jednej strony za wydanie zezwolenia, z drugiej za korzystanie z tego samego zezwolenia. Nie ulega zatem wątpliwości, że są to opłaty o charakterze publicznoprawnym, o których mowa w art. 3 ustawy o opłacie skarbowej. Okoliczność ta ma istotne znaczenie, ponieważ tylko taka opłata, nie będąca jednocześnie opłatą skarbową, skutecznie wyłącza obowiązek poniesienia opłaty skarbowej od podań, załączników do podań, czynności urzędowych, zaświadczeń oraz zezwoleń. Na zakończenie należy jeszcze wskazać, że art. 261 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz.1071 ze zm.) dotyczy problematyki związanej z koniecznością ponoszenia przez strony opłat i kosztów w postępowaniu administracyjnym. W myśl § 2 tego artykułu jeżeli w wyznaczonym terminie należności nie zostaną uiszczone, podanie podlega zwrotowi lub czynność uzależniona od opłaty zostanie zaniechana. Na tej też podstawie organy obu instancji oparły swe rozstrzygnięcia. Jednakże § 4 art. 261 kpa zawiera wyjątki od tej zasady i stanowi, że organ powinien jednak załatwić podanie mimo nieuiszczenia należności m.in. jeżeli za niezwłocznym załatwieniem przemawiają względy społeczne lub wzgląd na ważny interes strony. Zatem skoro zaświadczenie potwierdzające dokonanie opłaty, o której mowa w art. 111 warunkuje możliwość prowadzenia sprzedaży napojów alkoholowych, to brak takiego zaświadczenia skutkuje dla strony poważnymi konsekwencjami i tym samym dotyczy jej ważnego interesu. Okoliczność ta jednak została całkowicie pominięta przez organy orzekające w sprawie. Mając zatem na względzie przedstawione powyżej uchybienia koniecznym stało się uchylenie zaskarżonego postanowienia celem ponownego rozpatrzenia sprawy z uwzględnieniem wskazanych przez Sąd okoliczności. Reasumując Sąd – działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - skargę uwzględnił i zaskarżone postanowienie uchylił. Natomiast o zwrocie kosztów postępowania sądowego Sąd orzekł stosownie do art. 200, art. 205 § 1 i art. 209 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.