III SA/Gl 1524/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Orzepowska- Kyć po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A.D.- P.P.U.H. "A" w P. oraz A. i A.D. – Zakład [...] w P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Prawomocnym postanowieniem z dnia 4 lutego 2008 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zwolnił skarżących od kosztów sądowych w części przekraczającej kwotę [...] zł, a w pozostałym zakresie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalił. Wpis sądowy od skargi we wskazanej wyżej kwocie został przez skarżących uiszczony w dniu [...] r. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 25 lipca 2008 r. oddalił skargę. W dniu [...]r. (data nadania w urzędzie pocztowym) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wraz ze skargą kasacyjną wniesioną przez adwokata, wpłynął kompletny druk urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym A. i A.D. ponownie w tej sprawie zwrócili się o przyznanie prawa pomocy. Uzasadniając wniosek podkreślili, że nie posiadają majątku pozwalającego na uiszczenie wpisu w tak znacznych wysokościach. W tych ramach wyjaśnili, że jednocześnie zaskarżone zostały trzy decyzje i w każdej z tych spraw skarżący muszą ponieść koszty sądowe. Skarżący oświadczyli dalej, że A.D. od dłuższego czasu choruje i nie osiąga przy tym dochodu. Skarżąca uzyskuje świadczenie rentowe, zaś dzieci prowadzą własne działalności gospodarcze. W uzasadnieniu wniosku skarżący odnotowali jeszcze, że ich "poprzedni wniosek nie został rozpoznany merytorycznie, więc brak jest przeszkód aby przy ponownym wezwaniu do uiszczenia wpisu został on złożony, tym bardziej, iż zmianie uległa sytuacja majątkowa ich rodziny – zmniejszyły się dochody syna i synowej." Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartego w druku PPF, wynika, że skarżący pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z synem i jego żoną, córką i wnuczką. Skarżący oświadczyli, iż posiadają nieruchomość rolną o pow. 0,3 ha oraz udział w nieruchomości, o którą "toczy się spór". Łączny dochód gospodarstwa domowego, w którym pozostają skarżący oszacowano na kwotę [...] zł. Pismem z dnia [...] r. referendarz sądowy wezwał pełnomocnika strony do uzupełnienia – w terminie 7 dni - wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie dokumentów źródłowych oraz złożenie dodatkowych wyjaśnień. W tych ramach zwrócono się o: 1) nadesłanie odpisów lub kserokopii dokumentów obrazujących wysokość miesięcznie ponoszonych w związku z kosztami utrzymania domu wydatków w postaci rachunków, faktur VAT lub dowodów wpłat uiszczanych opłat za wodę, gaz, energię elektryczną, telefon, podatek od nieruchomości itp., oraz wskazanie kto i w jakiej wysokości w nich partycypuje, 2) przedłożenie odpisu lub kserokopii dokumentów obrazujących rodzaj i wielkość posiadanych nieruchomości, a także charakter związanego z nimi sporu, który jak wynika z treści złożonego wniosku (vide: rubryka 7) nadal się toczy, 3) nadesłanie odpisu lub kserokopii złożonego przez A.D. oraz A.D., a także przez M. i P.D. oraz R.D. zeznania podatkowego za rok [...], albo zaświadczenia wystawionego przez naczelnika właściwego urzędu skarbowego o wysokości osiągniętego dochodu w [...] r. oraz o wysokości dokonanych odliczeń, 4) przedłożenie odpisu lub kserokopii dokumentów potwierdzających wysokość osiąganego miesięcznie przez M. i P.D. oraz R.D. dochodu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, tj. deklaracji VAT-7 z okresu ostatnich trzech miesięcy, podatkowej księgi przychodów i rozchodów, ewidencji środków trwałych oraz wyciągu z rachunku bankowego obrazującego ilość zgromadzonych tam w ciągu ostatnich trzech miesięcy środków, 5) udokumentowanie stosownymi fakturami VAT, rachunkami lub paragonami wystawionymi przez przychodnie, szpitale albo apteki ponoszonych na leczenie wydatków, natomiast w przypadku ich nieposiadania należy przedstawić zaświadczenia lekarskie potwierdzające fakt konieczności stałego zażywania leków, regularnego poddawania się odpłatnym świadczeniom leczniczym lub opiece osób trzecich, 6) przedłożenie odpisu lub kserokopii odcinka pobieranej przez A.D. renty lub decyzji o jej przyznaniu, 7) nadesłanie odpisu lub kserokopii dokumentów potwierdzających fakt, iż skarżący nie osiąga w chwili obecnej żadnego dochodu. W wezwaniu zawarto pouczenie, w myśl którego niezastosowanie się do jego treści we wskazanym terminie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę istnienia przesłanki przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a. Odpowiadając na wskazane wyżej wezwanie referendarza sądowego, pełnomocnik skarżących oświadczył, iż w chwili obecnej nie toczy się żadne postępowanie dotyczące majątku skarżących. Do pisma procesowego z dnia [...] r. dołączono "odcinki" rent, z których wynika, że A.D. pobiera to świadczenie w kwocie [...] zł, zaś A.D. odpowiednio [...] zł. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia [...]r. odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy. Dnia [...]r. strona skarżąca działając poprzez swego pełnomocnika wniosła sprzeciw na to postanowienie i wniosła o jego uchylenie i zwolnienie skarżącej z wpisu sądowego w całości. Skarżąca wskazała, iż nie posiada środków finansowych, które mogłaby przeznaczyć na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Podniosła, że majątek strony jest trudno zbywalny i nie może stanowić źródła do uiszczenia stosownych opłat, zaś sąd pominął poprzednie rozstrzygnięcia zwalniające częściowo skarżących od wpisu w większym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm., zwanej dalej: P.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wskazać zatem w tym miejscu należy, iż w myśl art. 245 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 243 § 1 P.p.s.a. strona może ubiegać się o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym osobie prawnej a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej, gdy ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a.). Przesłanką natomiast przyznania osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym jest wykazanie przez nią, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 §2 pkt 2 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego albo rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Podkreślenia wymaga, iż co do zasady w postępowaniu sądowoadministracyjnym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 P.p.s.a.). Koszty związane z poszczególnymi czynnościami ponosi zatem ta strona, która czynności dokonała. Od powyższej zasady odstępstwem takim jest instytucja prawa pomocy, stanowiąca szczególny przypadek wyłączenia strony postępowania sądowego od obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania. Zaznaczyć przyjdzie zatem, iż jej zastosowanie nie jest regułą, a wyjątkiem – mianowicie w przypadku, gdy strona nawet przy dołożeniu jak największych starań nie jest w stanie zgromadzić środków pieniężnych niezbędnych na pokrycie wspomnianych kosztów. Natomiast przy rozpoznawaniu takiego wniosku ocenie podlegają wszystkie składniki majątkowe podmiotu z nim występującego, przy czym zastrzec należy, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar udowodnienia, iż jego stan majątkowy uniemożliwia poniesienie pełnych kosztów postępowania. Rozstrzygnięcie złożonego wniosku zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy zauważyć należy, iż przesłanka zwolnienia strony skarżącej z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w tym należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego- nie została spełniona. Do chwili obecnej, strona nie wykonała w należyty sposób wezwania z dnia [...]r. – nie nadesłała żądanych dokumentów źródłowych, które w pełni zobrazowałyby jej rzeczywistą sytuację finansową oraz możliwości płatnicze. Strona nie nadesłała odpisów lub kserokopii dokumentów obrazujących wysokość miesięcznie ponoszonych w związku z kosztami utrzymania domu wydatków w postaci rachunków, faktur VAT lub dowodów wpłat uiszczanych opłat za wodę, gaz, energię elektryczną, telefon, podatek od nieruchomości itp., oraz nie wskazała kto i w jakiej wysokości w nich partycypuje. Nie przedłożyła odpisu lub kserokopii złożonego przez A.D., A.D., M. i P.D. oraz R.D. zeznania podatkowego za rok [...], albo zaświadczenia wystawionego przez naczelnika właściwego urzędu skarbowego o wysokości osiągniętego dochodu w [...] r. oraz o wysokości dokonanych odliczeń. Nie przedłożyła odpisu lub kserokopii dokumentów potwierdzających wysokość osiąganego miesięcznie przez M. i P.D. oraz R.D. dochodu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, tj. deklaracji VAT-7 z okresu ostatnich trzech miesięcy, podatkowej księgi przychodów i rozchodów, ewidencji środków trwałych oraz wyciągu z rachunku bankowego obrazującego ilość zgromadzonych tam w ciągu ostatnich trzech miesięcy środków. Nie udokumentowała stosownymi fakturami VAT, rachunkami lub paragonami wystawionymi przez przychodnie, szpitale albo apteki ponoszonych na leczenie wydatków. Nie nadesłała odpisu lub kserokopii dokumentów potwierdzających fakt, iż skarżący nie osiąga w chwili obecnej żadnego dochodu. Strona skarżąca nadesłała jedynie dwa odcinki renty dotyczące A. i A.D. oraz oświadczenie, iż nie toczy się żaden spór o majątek. Przepis art. 255 p.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek współdziałania z sądem w tym zakresie albowiem instytucja prawa pomocy ma zagwarantować prawo do sądu osobom (zarówno fizycznym jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na ponoszenie występujących w sprawie opłat sądowych i wydatków, do których zalicza się również należny w sprawie wpis sądowy od skargi. Orzekanie na podstawie nieaktualnych danych nie jest możliwe ani dopuszczalne. Z uwagi na powyższe, dołączone do innych spraw zawisłych w Sądzie dokumenty źródłowe nie mogły być brane pod uwagę. Ich wartość dowodowa nie może mieć znaczenia przesądzającego w sytuacji, kiedy strona pomimo trudności finansowych o których pisze, nadal funkcjonuje w obrocie prawnym i uzyskuje przychody z prowadzonej działalności. Z uwagi na fakt, iż w rozpoznawanej sprawie strona skarżąca nie wykazała się chęcią współpracy, przyjąć należało, iż nie udowodniła sposób wystarczająco przekonujący jakoby zasługiwała na dofinansowanie z budżetu państwa, gdyż prawo pomocy jest właśnie taką formą dotowania. Stanowisko strony która uchyla się od zaprezentowania stosownej dokumentacji potwierdzającej jej aktualny stan majątkowy i możliwości płatnicze, nie zasługuje na aprobatę. Z treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. wynika, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania istnienia przesłanek przemawiających za słusznością przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy. Strona skarżąca uznając za bezcelowe wykonanie wezwania z dnia [...]r. uniemożliwiła Sądowi dokonanie wnikliwej i rzetelnej oceny jej kondycji finansowej. Okoliczność ta nie pozwala uwzględnić wniosku. W orzecznictwie istnieje pogląd, iż w takiej sytuacji wykluczona jest możliwość jego merytorycznego rozpoznania a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania ( postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r. sygn. akt I OZ 842/05). Strona skarżąca wielokrotnie w licznych postępowania zawisłych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach, wnosiła o przyznanie prawa pomocy i jej wnioski były częściowo uwzględniane. Jednakże wskazać należy, że postanowienia te wydane zostały na podstawie okoliczności istniejących w czasie, w którym wniosek o przyznanie prawa pomocy został złożony. Nie mają więc wpływu na rozpoznawaną sprawę. Wobec powyższego na podstawie art. 260 P.p.s.a. art. 246 § 2 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.