III SA/Gl 1524/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agata Ćwik-Bury po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy sprawy ze skargi L. G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie pozostawienia odwołania bez rozpatrzenia w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w postaci opłaty od skargi kasacyjnej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z dnia [...] r. tut. Sąd oddalił skargę L. G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie pozostawienia odwołania bez rozpatrzenia. W treści skargi kasacyjnej pełnomocnik skarżącego zawarł wniosek o zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych w postaci opłaty od skargi kasacyjnej. Żądanie to powtórzył na druku urzędowego formularza. W jego treści skarżący podał, że stracił cały majątek, albowiem wobec jego osoby prowadzonych jest kilka egzekucji komorniczych na kwotę ok. [...] zł. Ponieważ te okazały się bezskuteczne wpisany został do rejestru dłużników niewypłacalnych, jako że jego wynagrodzenie ze stosunku pracy wynosi [...] zł brutto, tj. [...] zł netto. Dodatkowo obciążony jest alimentami, których nie jest w stanie w całości spłacić. Wprawdzie posiada jeszcze dwie nieruchomości w Pszczynie o pow. [...] m2 oraz jedną nieruchomość w J. o pow. [...] m2, to jednak te zabezpieczone są hipotecznie. Według informacji podanych w rubryce nr 9 skarżący zamieszkuje sam w mieszkaniu rodziców, którzy opłacają mu czynsz. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy nadesłano zaświadczenie o dochodach, polecenia przelewu kwoty [...] zł na rzecz M. S. tytułem alimentów oraz wyrok Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] r., z którego ustalono, że małżeństwo skarżącego z A. K. G. z domu Z. zostało rozwiązane przez rozwód, a od L G. zasądzono na rzecz małoletniej córki M. G. alimenty w kwocie [...] zł. Tymczasem z decyzji ZUS z dnia [...] r. wynika, że L. G. posiada zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i fundusz pracy w łącznej kwocie [...] zł, a prowadzona przez niego działalność gospodarcza "A" została zawieszona. W [...] r. mimo przychodów rzędu [...] zł firma przyniosła stratę w wysokości [...] zł. I choć wpisany został do rejestru dłużników niewypłacalnych (vide: postanowienia SR K. z dnia [...] r.) wobec jego osoby prowadzone było postępowanie egzekucyjne skierowane do rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, a nadto wynagrodzenia za pracę, które w okresie ostatnich trzech miesięcy wynosiło [...] zł brutto, tj. [...] zł netto (vide: zaświadczenie z dnia [...] r.). Powyższe wobec bezskuteczności egzekucji umorzono, jako że nie ustalono majątku dłużnika podlegającego zajęciu (vide: postanowienia z 30 czerwca 2015 r.). Podobnie egzekucję z nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] w obrębie [...] i posiadająca założoną księgę wieczystą o nr [...] umorzono, jako że wierzyciel w ciągu roku od dnia zajęcia nieruchomości nie dokonał czynności potrzebnej do dalszego prowadzenia postępowania egzekucyjnego, tj. nie złożył wniosku o opis i oszacowanie (vide: postanowienie z [...] r.). Dodatkowo w piśmie z dnia [...] r., stanowiącym odpowiedź na wezwanie referendarza z dnia [...] r. pełnomocnik zadeklarował zamiar nadesłania kolejnych dokumentów źródłowych, których jednak nie nadesłano. Obejmowały one wypisy z ksiąg wieczystych dotyczących nieruchomości wymienionych w rubryce nr 7.1 formularza ze wskazaniem kto ponosi wydatki związane z ich utrzymaniem i w jakiej wysokości, wyjaśnienie na jakim etapie jest budowa nieruchomości położonej w P., a nadto czy skarżący jest nadal współwłaścicielem czterech samochodów, tj. [...],[...],[...],[...]. Mając powyższe na uwadze postanowieniem z dnia 21 października 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazał, że skarżący ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w postaci opłaty od skargi kasacyjnej nie dołożył należytej staranności w wykazaniu, że nie jest w stanie jej ponieść. Od powyższego postanowienia pismem z dnia [...]r. pełnomocnik skarżącego wniósł sprzeciw, zarzucając mu błąd w ustaleniach faktycznych przez przyjęcie, że w niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności uzasadniające przyznanie skarżącemu prawa pomocy w postaci zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych w postaci opłaty od skargi kasacyjnej. Wskazał, że skarżący w dostateczny sposób udokumentował swoją trudną sytuację finansową i wykazał, że nie dysponuje wystarczającymi środkami finansowymi by pokryć koszty sądowe. O powyższym świadczy zestawienie wysokości dochodów, którymi dysponuje skarżący na zaspokojenie potrzeb życiowych jego oraz jego bliskich, z wielkością przeciętnych potrzeb. Wynika z niego zdaniem pełnomocnika skarżącego, że z posiadanych środków pieniężnych skarżący nie jest w stanie bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym swojej rodziny, ponosić kosztów opłaty sądowej. Ponadto pełnomocnik skarżącego wskazał, że dostarczył na wezwanie Sądu wszystkie posiadane dokumenty, natomiast w przypadku braku takich dokumentów złożył w tym zakresie stosowne oświadczenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje Stosownie do treści art. 260 p.p.s.a. (w brzmieniu obowiązującym przed 15 sierpnia 2015 r. zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2015 r., poz. 658), wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy, który nie został odrzucony ma ten skutek, że postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozstrzyga ją w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie. Należy w tym miejscu zauważyć, że ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest bowiem utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości sądu (W. Chróścielewski, J.P. Tarno: Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004). A zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres określony przez stronę powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. W takiej sytuacji sąd rozpoznaje złożony w sprawie wniosek, w tym wypadku wniosek o przyznanie prawa pomocy. Powyższe sprowadza się do ustalenia, czy spełniona została określona w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przesłanka zwolnienia strony skarżącej od kosztów sądowych czy też nie. Zgodnie z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, o którym mowa w art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a., może mieć miejsce jedynie wtedy, gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika bowiem z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Natomiast instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca wykaże, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a., wynika w sposób jednoznaczny, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej takiego prawa. Z zawartego w art. 246 §1 p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Niewątpliwie im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zasadniczo zależy, od tego jak sąd oceni to, co zostanie przez stronę wykazane. Odnosząc powyższe uwagi do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w postaci opłaty od skargi kasacyjnej. W sprawie bowiem pozostaje nadal wiele niewyjaśnionych kwestii, które uniemożliwiają uwzględnienie złożonego wniosku. Przede wszystkim pomimo zapewnień pełnomocnika skarżącego, nie dostarczono na wezwanie Sądu wszystkich dokumentów, brak też w aktach sprawy stosownych oświadczeń. Nie zostały one również dołączone do wniesionego sprzeciwu. W rozpoznawanej sprawie skarżący do dnia dzisiejszego nie wykonał w całości wezwania z dnia [...]r., podczas gdy podane w treści urzędowego formularza (vide: druk PPF) dane okazały się niekompletne. Nadal niewyjaśniona pozostaje kwestia udziałów skarżącego w "A" s.c. L. G., M. D.. Z powyższego tytułu w ubiegłym roku osiągnął dochód w kwocie [...] zł przy przychodach Spółki rzędu [...] zł. Skarżący jednak w formularzu PPF podał, że jedynym źródłem jego utrzymania jest wynagrodzenie za pracę rzędu [...]zł brutto (czyli [...] zł netto – vide: zaświadczenie z zakładu pracy). Ponieważ stosowne informacje w tym zakresie nie zostały podane nie można było stwierdzić czy Spółka ta nadal funkcjonuje na rynku, oraz czy i w jakiej wysokości osiąga dochody. Ponadto nadal niewyjaśniona pozostaje kwestia własności czterech samochodów, tj. [...],[...],[...],[...], a także na jakim etapie jest budowa nieruchomości położonej w P. (vide: informacje zawarte w aktach sprawy o sygn. III SA/Gl 151/14). Powyższe dotyczy również posiadanego przez skarżącego majątku i źródeł jego utrzymania. Wprawdzie w rubryce nr 5 formularza podano, że wnioskodawca w wyniku egzekucji komorniczych stracił cały majątek jednakże dane takie z nadesłanych do akt dokumentów źródłowych nie wynikały. Egzekucja została bowiem umorzona, gdyż nie ustalono majątku dłużnika podlegającego zajęciu (vide: postanowienia z [...] r.). Również egzekucja z nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] w obrębie [...] i posiadająca założoną księgę wieczystą o nr [...] została umorzona postanowieniem z dnia [...] r., z uwagi na to, że wierzyciel w ciągu roku od dnia zajęcia nieruchomości nie dokonał czynności potrzebnej do dalszego prowadzenia postępowania egzekucyjnego, tj. nie złożył wniosku o opis i oszacowanie. Mając na uwadze powyższe nie można przyjąć, iż skarżący ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w postaci opłaty od skargi kasacyjnej dołożył należytej staranności w wykazaniu, że nie jest w stanie jej ponieść. W przedłożonej przez niego dokumentacji jego aktualnego stanu majątkowego znajduje się wiele istotnych luk. Tymczasem uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Wobec powyższego, Sąd w składzie tu orzekającym, na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.