III SA/Gl 153/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Kupiec po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym dnia 9 czerwca 2008 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w kwestii wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji postanawia odmówić wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. W skardze z dnia [...] r. pełnomocnik skarżącego M. P. zawarł między innymi wniosek "o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji ze względu na istotny interes podatnika". W uzasadnieniu tego wniosku pełnomocnik wskazał, że "wdrożenie do wykonania zaskarżonych decyzji (obejmujących kwotę ok. [...] zł) będzie prowadziło do całkowitej likwidacji egzystencji podatnika oraz środków egzystencjonalnych jego i jego rodziny, bowiem jego majątek nie wystarcza na pokrycie takiej sumy". Zaznaczył też, że podatnik nie prowadzi już działalności gospodarczej. We wniosku o przyznanie prawa pomocy strona skarżąca oświadczyła, że posiada miesięczny dochód z tytułu umowy o pracę w kwocie[...] zł, a także dom o powierzchni [...] m², nieruchomość [...] o powierzchni [...] ha oraz samochód [...] [...] zabezpieczony do sprawy [...]. Jeśli chodzi o stan rodzinny, to podał, że ma na utrzymaniu [...] i [...]. W ramach dodatkowych informacji wskazał, że posiada dom w budowie, którego budowa od lat nie jest prowadzona oraz że na tej samej działce znajduje się dom, w którym mieszka wraz z [...], a także że ta nieruchomość jest obciążona prawem [...]. Organ odwoławczy odpowiadając na skargę wniósł o jej oddalenie, a jednocześnie przesłał postanowienie z dnia [...] r., którym odmówiono wstrzymania zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu tego postanowienia podano, że strona na poparcie swojego wniosku nie przedstawiła żadnych dowodów ani argumentów uzasadniających żądanie, a przeświadczenie strony o nieskuteczności zaskarżonej decyzji organ odwoławczy uznał za niewystarczającą podstawę do wstrzymania wykonania decyzji. Pismem z dnia [...] r. pełnomocnik wyjaśnił, że [...] podatnika pobiera [...] w wysokości [...] zł miesięcznie i że podatnik formalnie nie wyrejestrował działalności gospodarczej, ale faktycznie jej nie wykonuje. Postanowieniem z dnia [...] r. Referendarz sądowy zwolnił skarżącego z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Jak stanowi art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., zwaną dalej P.p.s.a.) (pogrubienia Sądu) sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, z wyjątkiem przepisów prawa miejscowego, które weszły w życie, chyba że ustawa szczególna wyłącza wstrzymanie ich wykonania. Z przepisu tego wynika, że sąd może wstrzymać wykonanie danego aktu administracyjnego uzależniając to od zdarzeń przyszłych, będących spodziewanym skutkiem wykonania aktu lub czynności albo w drodze egzekucji administracyjnej albo w wyniku działań osób trzecich realizujących swoje uprawnienia lub obowiązki. "Niebezpieczeństwo" zaistnienia "znacznej szkody" i "trudnych do odwrócenia skutków" musi wynikać z racjonalnej oceny zakresu, zasad i trybu wykonania aktu w czasie zawisłości skargi w danej sprawie sądowoadministracyjnej. Tym samym, aby taka ocena sądu nastąpiła, zainicjowana złożonym wnioskiem o wstrzymanie, strona winna uzasadnić ten wniosek powołując się na określone okoliczności faktyczne ewentualnie uprawdopodobnić możliwość ich wystąpienia, działając we własnym interesie. Przytoczenie jedynie treści powyższego przepisu, jak i brak uzasadnienia wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji uniemożliwia jego merytoryczną ocenę w ramach zasady skargowości. Sąd jednak z urzędu uwzględnia okoliczności mające związek ze złożonym wnioskiem, które wynikają z akt sprawy. Pojęcia "znacznej szkody" i "trudnych do odwrócenia skutków" jako zwroty niedookreślone wymagają konkretyzacji w danych sytuacjach. Przyjmuje się, że przy przesłance "znacznej szkody" chodzi o taką szkodę (majątkową a także niemajątkową), która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego świadczenia lub jego wyegzekwowania ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do stanu pierwotnego. Będzie to miało miejsce w takich wypadkach, gdy grozi utrata przedmiotu świadczenia, który wskutek swych właściwości nie może być zastąpiony jakimś innym przedmiotem, a jego wartość nie przedstawiałaby znaczenia dla skarżącego lub gdyby zachodziło niebezpieczeństwo poniesienia straty na życiu i zdrowiu (postanowienie NSA z dnia 20.12.2004 r. sygn. akt GZ 138/04 oraz B. Dauter [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze, 2005, komentarz do art. 61). Należy podkreślić, że wstrzymanie wykonania aktu przez sąd opiera się na innych przesłankach wymienionych w art. 61 § 3 P.p.s.a. niż wstrzymanie wykonania przez organ w toku postępowania odwoławczego. Sąd ocenia, czy zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, natomiast organ za podstawę wstrzymania wykonania decyzji wydanej w zwykłym toku instancji może przyjąć np. ważny interes strony lub interes publiczny. Tym samym przesłanki te nie są tożsame. Wstrzymanie wykonania postanowieniem przez sąd oznacza, że przez swoje orzeczenie sąd zapewnił stronie jedynie tymczasową ochronę prawną, a nie rozstrzygnął sprawę merytorycznie. Ustosunkowując się do wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, Sąd uznał, że wniosek ten nie może być uwzględniony, gdyż nie wskazano na konkretne okoliczności, z których wynikałoby, że możliwym jest zaistnienie niebezpieczeństw wymienionych w cytowanym przepisie. Samo powoływanie się na niezgodność z prawem zaskarżonej decyzji nie stanowi podstawy faktycznej uzasadniającej wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji w toku postępowania sądowego. Sąd działając z urzędu i badając akta postępowania również nie doszukał się dowodów wskazujących na wystąpienie podstaw do wstrzymania wykonania decyzji organu odwoławczego. Przeprowadzenie egzekucji w zakresie możliwym nie doprowadzi do powstania znacznej szkody, ponieważ wynagrodzenie skarżącego z tytułu umowy o pracę nie będzie mogło podlegać egzekucji ze względu na jego wielkość, czyli że nie zmieni się sytuacja rodziny, która gospodaruje razem z [...] osiągającym określone dochody. W związku z obciążeniem nieruchomości rolnej, na której znajduje się budynek mieszkalny, prawem dożywocia może doprowadzić do tego, że również jej egzekucja będzie uniemożliwiona na tym etapie postępowania. Tym samym nie wydaje się, aby powstały trudne do odwrócenia skutki. Samo zwykłe pogorszenie sytuacji rodziny nie może być podstawą wstrzymania wykonania. Okoliczność ta została wzięta pod uwagę w zakresie przyznania prawa pomocy. Sam fakt zwolnienia z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi nie przesądza zasadności wstrzymania, ponieważ przesłanki tych dwóch instytucji są odmienne. Ponadto należy podkreślić, że decyzja wydana przez organ w postępowaniu podatkowym ma z reguły charakter restytucyjny. Zobowiązanie podatkowe jest świadczeniem pieniężnym, które ze swej natury jest świadczeniem odwracalnym. Oznacza to, że w razie ewentualnego prawomocnego uwzględnienia skargi, po merytorycznym rozpoznaniu sprawy, jakakolwiek wyegzekwowana kwota winna być stronie zwrócona. Odmowa wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu nie pozbawia jednak strony prawa do składania kolejnego takiego wniosku wraz z jego uzasadnieniem. Natomiast w tym stanie faktycznym i prawnym Sąd, działając na podstawie art. 61 § 3 "a contrario" P.p.s.a., postanowił odmówić wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.