III SA/Gl 1531/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marzanna Sałuda po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 3 lutego 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 3 lutego 2017 r. I. W. reprezentowana przez pełnomocnika – radcę prawnego M. D. pismem z dnia 24 października 2016 r. wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego wniosku, zawartym na druku urzędowego formularza PPF, I. W. wskazała, że od 2 lutego 2016 r. przebywała na urlopie macierzyńskim w związku z urodzeniem drugiego syna. Ponieważ do pobieranego z tego tytułu zasiłku skierowana została egzekucja do wypłaty pozostaje 743,77 zł. W tej sytuacji większość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego spoczywa na mężu, z którym pozostaje w rozdzielności majątkowej. Oszacowała je na łączną kwotę 4.092,00 zł. Dodatkowo wskazała na posiadane przez męża zobowiązania finansowe z tytułu zaciągniętych kredytów oraz konieczność ich spłaty w ustalonych ratach, które wynoszą 1.200,00 zł, a także na wydatki związane z kształceniem, tj. 1.855,00 i obsługą prawną - 1.200,00 zł. W oświadczeniu o posiadanym majątku wymieniła ¼ udziału w nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym o pow. 120 m2 oraz garażem o pow. 54 m2, których wartość oszacowała na 70.000,00 zł. W toku postępowania do akt sprawy I. W. przedłożyła: - zeznanie podatkowe PIT-37 za 2015 r., gdzie zadeklarowała dochód w kwocie 5.045,20 zł; - potwierdzenia wypłaty przez zakład ubezpieczeń społecznych następujących kwot: 727,82 zł (listopad), 751,75 zł (październik), 727,82 zł (wrzesień); - zestawienie paragonów dokumentujących ponoszone w związku z utrzymaniem wydatki; - potwierdzenia transakcji dokonywanych z rachunku bankowego męża dotyczących opłat za energię elektryczną, rat zaciągniętych kredytów, czesnego za studia, naukę języków obcych, abonamentu za telewizję cyfrową; - dokumenty dotyczące podatku od nieruchomości oraz wysokości opłat z tytułu gospodarowania odpadami komunalnymi; - pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o dokonywanych w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym zajęciach następujących kwot: 329,92 zł (październik) i 319,28 zł (wrzesień); - wydruk z księgi wieczystej zabudowanej nieruchomości położonej w Z. o pow. 0,0494 ha. Nadto w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 30 grudnia 2016 r. Strona skarżąca do akt sprawy nadesłała: - zeznania podatkowe za 2015 r. obrazujące wysokość wypracowanego przez męża z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej przychodu (44.183,10 zł), najmu prywatnego (9.650,00 zł) i stosunku pracy (114.740,13 zł), - rachunki bankowe męża (prywatne i firmowe) obrazujące dokonywane w okresie ostatnich trzech miesięcy operacje; - deklaracje VAT wraz z podsumowaniem księgi przychodów i rozchodów oraz ewidencją środków trwałych. Postanowieniem z dnia 3 lutego 2017 r. referendarz sądowy odmówił I. W. przyznania prawa pomocy. Stanowisko swoje uzasadnił tym, że Strona skarżąca nie wykazała w sposób wystarczająco przekonujący, że rzeczywiście spełnia przesłanki uwzględnienia jej wniosku w całości. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem pełnomocnik skarżącej pismem z dnia 28 lutego 2017 r. wniósł sprzeciw, żądając uwzględnienia swojego wniosku oraz zwolnienia od obowiązku uiszczania kosztów sądowych. W uzasadnieniu sprzeciwu strona polemizowała z ustaleniami dokonanymi w postanowieniu referendarza sądowego, podkreślając, że błędnie wskazano, iż sytuacja majątkowo – rodzinna jest dobra, co nie kwalifikuje Strony skarżącej do skorzystania z dobrodziejstw instytucji prawa pomocy. Do sprzeciwu nie dołączono żadnej dokumentacji źródłowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - zwaną dalej P.p.s.a.) w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Należy zaznaczyć, I. W. składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku złożonego przez Stronę skarżącą, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, iż sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż Strona skarżąca nie wykazała w sposób dostateczny, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W samym sprzeciwie zawarta została polemika z ustaleniami poczynionymi przez referendarza sądowego. W szczególności wskazano, że w związku z zakończeniem pobierania zasiłku macierzyńskiego przez I. W., miesięczny dochód gospodarstwa domowego ulegnie obniżeniu o kwotę ponad 700,00 zł. Podkreślono, że działalności prowadzona przez małżonka Skarżącej wiąże się z ryzykiem i nie gwarantuje dochodów w przyszłości, a w przeprowadzonej analizie przychodów z działalności pominięto zupełnie koszty ich uzyskania oraz fakt konieczności opłacania składki zdrowotnej. Wskazano ponadto, że nadwyżka wpływów nad wydatkami jest nieznaczna, a wydatki ponoszone przez gospodarstwo domowe w stosunku do otrzymywanych przez małżonka Skarżącej dochodów obliczone są wadliwie. Zdaniem pełnomocnika Strony błędnie odczytana została deklaracja VAT, która zawiera już w sobie przychód z umowy najmu. Podkreślono, że umowa najmu została zawarta do dnia 31 lipca 2017 r. i nie ma obecnie gwarancji jej przedłużenia. Samo zaś mieszkanie obciążone jest dwiema hipotekami, trudno je zatem uznać za skuteczne zabezpieczenie ewentualnego kredytu. Wskazano także, iż sugerowane przez referendarza rozwiązanie kredytowe, skaże gospodarstwo domowe rodziny W. na dalsze zadłużenie, a przy tym nie ma gwarancji, że sytuacja kredytowa małżonka Skarżącej zostanie oceniona przez bank w sposób, który pozwoli na pozyskanie kredytu. Zdaniem Sądu informacje zawarte w wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów pomocy złożonego przez I. W. nie wskazują na spełnienie przesłanek przyznania prawa pomocy. Sąd za słuszną uznał argumentację referendarza sądowego w jego postanowieniu z dnia 3 lutego 2017 r. Wzięto pod uwagę to, że I. W. zakończyła pobieranie zasiłku macierzyńskiego, jednakże w ślad za referendarzem sądowym podkreślić trzeba, iż mąż Strony skarżącej poza wynagrodzeniem za pracę, które w listopadzie wynosiło 8.006,27 zł netto uzyskuje dodatkowe przychody z prowadzonej działalności gospodarczej, w ramach której w okresie ostatnich trzech miesięcy dla celów podatku VAT zadeklarowano następujące podstawy opodatkowania: 3.760,00 zł (październik), 3.760,00 zł (listopad) i 3.760,00 zł (grudzień). Dodatkowo budżet domowy zasila świadczenie wychowawcze na drugie dziecko wynoszące 500,00 zł. W sprzeciwie pełnomocnik Strony skarżącej nie wskazał czy I. W. zakończyła pobieranie zasiłku macierzyńskiego w związku z powrotem do pracy czy obecnie korzysta z urlopu wychowawczego. Jednak w zakresie określenia sytuacji finansowej I. W. oraz jej męża referendarz trafnie zwrócił uwagę, że mąż Strony skarżącej objęty jest programem indywidualnego konta zabezpieczenia emerytalnego (IKZE) w związku z oszczędzaniem w III filarze na emeryturę, która to okoliczność w treści urzędowego formularza nie została podana, choć ma istotne znaczenie w sprawie, bo choć środki te na chwilę obecną nie mogą zostać wypłacone to jednak mogą stanowić przedmiot zastawu. Ponadto poza otwartym kontem oszczędnościowym w EUR, którego saldo wynosiło 209,48 EUR, posiada jeszcze, podobnie jak skarżąca, konto oszczędnościowe w PLN. Wprawdzie ich saldo w listopadzie 2016 r. było zerowe, niemniej jednak dostępne saldo na koncie [...] męża wynosiło w tym okresie 2.922,67 zł. I choć kwota zablokowana przez bank wynosiła 231,40 zł, a zajęcia egzekucyjne skarżącej przekraczają kwotę 300,00 zł to posiadany przez I.W. i jej męża K. budżet domowy nie kwalifikuje ich do osób ubogich. Mają bowiem możliwość gromadzenia wypłacanych w ramach rządowego programu środków 500+ na osobnym koncie z przeznaczeniem jak wskazali na przyszłą edukację dzieci. Z przyznanych świadczeń jak wynika z dołączonych do wniosku dokumentów źródłowych nie korzystają nawet w sytuacji pojawienia się dodatkowych wydatków, albowiem saldo tych środków na dzień 30 listopada 2016 r. wynosiło 4.007,55 zł. Ponadto fakt, iż mąż skarżącej korzysta ze złotej karty z przyznanym limitem kredytowym wynoszącym 5.000,00 zł, systematycznie odkłada też środki na konto zabezpieczenia emerytalnego, a 5 listopada 2016 r. nabył w związku z powyższym jednostki uczestnictwa za kwotę 1.000,00 zł. Przedstawione okoliczności zdaniem sądu jednoznacznie wskazują, iż I. W. powinna partycypować w kosztach niniejszego postępowania. Podkreślić trzeba również, iż nie istnieją żadne racjonalne powody, dla których koszty sądowe miałyby być zaspokajane dopiero po uregulowaniu innych wydatków, skoro zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, zaciągnięcie kredytów bądź innych zobowiązań, nie przesądza automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienia NSA: z dnia 8 marca 2016 r. sygn. akt II FZ 56/16, z dnia 23 marca 2016 r. sygn. akt II GZ 24/16, dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Powyższe dotyczy również wynagrodzenia ustanowionego w sprawie fachowego pełnomocnika, albowiem to, podobnie jak wydatki na naukę języka obcego czy dalszą edukację skarżącej nie zalicza się do kosztów koniecznego utrzymania. Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd na mocy art. 260 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. postanowił jak na wstępie.