III SA/Gl 154/10

Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Iwona Wiesner po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T. P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Pismem z [...] r. T. P. złożył sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z 21 stycznia 2011 r. odmawiającego mu przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia z kosztów sądowych w postaci opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku wraz z uzasadnieniem oraz wpisu od skargi kasacyjnej. Postanowienie zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego [...] r. Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. – zwana dalej p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd nie znalazł podstaw do odrzucenia sprzeciwu wniesionego na postanowienie referendarskie z 21 stycznia 2011 r., a zatem kwestia przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega rozpoznaniu przez Sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zgodnie z art. 245 § 2 cyt. ustawy zwolnienie strony skarżącej od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zgodnie z art. 245 § 3 ustawy zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego z urzędu. Przyznaje się je takim osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy). Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że postanowieniem referendarza sądowego z 29 kwietnia 2010 r. skarżący został zwolniony z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi, tj. [...] zł. W pozostałej części wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych został oddalony jako przedwczesny. Wyrokiem z 24 listopada 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach skargę oddalił. Na rozprawie skarżący był reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, radcę prawnego L. W. Pismem z [...] r. pełnomocnik wnioskował o sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz zwolnienie skarżącego z kosztów sądowych. Do pisma załączył wniosek T. P. sporządzony na stosownym formularzu. We wniosku T. P. poinformował Sąd, że jego sytuacja materialna nie uległa poprawie od [...] r., kiedy to został zwolniony z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego. Jest osobą bezrobotną, nie zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy, zamieszkującą nieodpłatnie w W. przy ul. [...], w mieszkaniu znajomych w zamian za opiekę nad nieruchomością. Nie prowadzi działalności gospodarczej, nie płaci składek ZUS, nie posiada majątku ani konta bankowego, nie płaci alimentów na trójkę nieletnich dzieci. Z żoną pozostaje w separacji faktycznej i zniesionej wspólności ustawowej małżeńskiej. Dokonano także notarialnie umownego podziału majątku dorobkowego. Praktycznie skarżący pozostaje na utrzymaniu rodziców. Sąd po dokonaniu wnikliwej analizy przedstawionych przez stronę dokumentów i złożonych oświadczeń ustalił, że skarżący nie uprawdopodobnił, iż nie posiada żadnych środków na ponoszenie kosztów postępowania sądowego, a w szczególności uiszczenia opłaty sądowej w kwocie [...] zł i wpisu od skargi kasacyjnej, który w przedmiotowej sprawie wynosi [...] zł ([...] wpisu od skargi, który wynosił [...]zł). Jako uzasadnienie złożonego wniosku wskazał, że nie jest w stanie bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie ponieść kosztów sądowych w sprawie, gdyż nie posiada żadnego majątku i nie osiąga jakichkolwiek dochodów. Korzysta z pomocy finansowej i rzeczowej rodziny oraz znajomych. Trójka nieletnich dzieci pozostaje na utrzymaniu żony, która prowadzi działalność gospodarczą, ale z racji rozdzielności majątkowej nie posiada wiedzy o jej dochodach. Ponadto, Sąd z urzędu dokonał wglądu w akta sprawy I SA/GL 816/10, gdzie skarżący przedłożył dokumenty, takie jak: PIT-36 za [...] r., informację z Banku "A" odnośnie spłaty kredytu hipotecznego, bilans za rok [...]. Treść tych dokumentów potwierdza brak rzetelności w przedstawianiu rzeczywistej sytuacji materialnej przez wnioskodawcę. Należy też przypomnieć, że z pisma Powiatowego Urzędu Pracy w W. z dnia [...] r. wynikało, że wnioskodawca był zarejestrowany jako bezrobotny bez prawa do zasiłku i wielokrotnie przedstawiano mu oferty pracy, zgodne z jego kwalifikacjami z których nie skorzystał pozbawiając się świadomie i dobrowolnie dochodów. Ze złożonego oświadczenia w dniu [...] r. wynika, że jest nadal bezrobotny ale nie zarejestrowany w Urzędzie Pracy. Sąd stwierdził, że przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty nie dają rzeczywistego obrazu jego sytuacji materialnej i możliwości płatniczych. Zawierają w sobie wiele informacji niepełnych, a wręcz sprzecznych. Z jednej strony skarżący przedstawia się jako osoba bez środków do życia i majątku, a z drugiej jako świadomie rezygnująca z dochodów i majątku. Dowodzi tego wyrok Sądu Rejonowego w W. z {...] r. sygn. akt [...] z powództwa D. P. o ustanowienie rozdzielności majątkowej i ustanawiający tę rozdzielność z dniem [...] r. (małżeństwo zawarte [...] r.) oraz umowa podziału majątku wspólnego zawarta przed notariuszem [...] r. Z jej treści wynika, że majątek wspólny stanowił samochód marki [...] rocznik [...] wyceniony na [...] zł oraz nieruchomość – działka o pow. [...] m2 zabudowana budynkiem mieszkalnym piętrowym o powierzchni użytkowej [...] m2 (niewykończonym), wpisana w KW [...] i wyceniona na kwotę [...] zł. Adres tej nieruchomości to W., ul [...]. Pod tym adresem od [...] r. zamieszkuje D. P. wraz z dziećmi i jej przypadła w podziale majątku nieruchomość, ale taki sam adres podawał skarżący w skardze jako adres zamieszkania. Wnioskodawca od [...] r. zameldowany jest pod adresem wskazanym we wniosku o pomoc prawną, W. ul. [...]. Za mieszkanie nie płaci w zamian za opiekę nad nieruchomością, której właściciele przebywają poza granicami kraju i nawet nie wie jakie są koszty utrzymania nieruchomości. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że nieruchomość gruntowa przypadająca żonie w ramach zniesienia wspólności majątkowej obciążona jest hipoteką min. w wysokości [...] zł, której termin spłaty przypadał na [...] r. Wątpliwe zatem wydaje się twierdzenie skarżącego o faktycznej separacji z żoną i zamieszkiwanie pod innym adresem niż wskazany w skardze. Fakt zameldowania pod innym adresem nie dowodzi faktycznej separacji, a dochody współmałżonka wskazują na możliwość pomocy finansowej i wsparcia małżonka w korzystaniu z prawa do sądu, tym bardziej, że jest to postępowanie odwoławcze, a strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Okoliczności podniesione w sprzeciwie również nie dają podstawy do przyjęcia, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego, gdyż nie odnoszą się do tej kwestii. Okoliczność odmowy przyznania prawa pomocy w innej sprawie może pośrednio wpływać na rozstrzygnięcie w innej sprawie, gdyż Sąd każdorazowo czyni ustalenia faktyczne, które podlegają ocenie przy wydaniu rozstrzygnięcia. Jest bezspornym, że Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 1 grudnia 2010 r. sygn. akt I GZ 385/10 oddalił zażalenie skarżącego na postanowienie o odmowie prawa pomocy w sprawie I SA/GL 816/10. W uzasadnieniu postanowienia podkreślono, że skarżący nie przedstawił wszystkich wymaganych przez Sąd dokumentów, co oznacza, że skarżący nie wykonał w pełni wezwania Sądu, natomiast przedstawione informacje były niewystarczające do przyjęcia ponad wszelką wątpliwość, czy strona rzeczywiście nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podzielił ocenę Sądu I instancji w zakresie ustalonego stanu faktycznego i możliwości płatniczych skarżącego w związku z jego sytuacją rodzinną i majątkową. W szczególności za trafny uznał pogląd, że rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Nie można przyjąć, że rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia żonę skarżącego z pomocy finansowej. Zatem nieujawnienie w pełni sytuacji majątkowej żony nie pozwala na oceną rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z dnia 28 maja 2009 r., sygn. I FZ 104/09, zbiór LEX nr 574249; post. NSA z dnia 30 maja 2009 r., sygn. I FZ 171/09, zbiór LEX nr 552205; post. NSA z dnia 2 lipca 2009 r., sygn. I FZ 216/09, zbiór LEX nr 552212; post. NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005/1/8). Podkreślono też, że niezłożenie przez skarżącego, pomimo wezwania, aktualnego zaświadczenia z urzędu pracy poświadczającego, że wnioskodawca jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, uniemożliwiło zweryfikowanie obecnej sytuacji skarżącego w tej materii. Dokument ten był istotny dla oceny rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego. Tożsama sytuacja zaistniała w przedmiotowej sprawie, gdyż zaskarżone postanowienie zostało wydane w dniu 21 stycznia 2011 r., zaś do sprzeciwu skarżący nie dołączył żadnych dokumentów potwierdzających jego trudną sytuację. Przypomnieć zatem należy, że w świetle przedstawionych wyżej zasad udzielania prawa pomocy oraz odpłatności postępowania sądowego, Sąd rozpoznając wnioski w tym zakresie bierze pod uwagę tylko rzeczywistą i aktualną sytuację majątkową wnioskodawcy. Na nim zaś ciąży obowiązek uprawdopodobnienia, nawet nie wykazania, że jest w stanie ponieść kosztów sądowych, w tym uiścić należnego wpisu od skargi kasacyjnej. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Należy też wskazać, że wnioskodawca skorzystał już z prawa pomocy, gdyż został zwolniony z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł. Mając na względzie powyższe na zasadzie art. 260 i art. 254 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd uznał, że strona skarżąca nie wykazała zasadność złożonego wniosku i odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd, zgadza się ze skarżącym, że kwota należnego wpisu od skargi kasacyjnej jest wysoka, ale stosownie do art. 203 p.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej przez sąd drugiej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania kasacyjnego.