III SA/Gl 1544/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: zwolnić skarżącą Spółkę z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w części przekraczającej kwotę 500,00 zł (słownie: pięćset złotych), a w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy. Pismem z 8 października 2013 r., nadesłanym w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego w kwocie 92.866,00 zł, skarżąca Spółka, reprezentowana przez fachowego pełnomocnika, domagała się zwolnienia od kosztów sądowych. Wniosek ten powtórzyła następnie na druku urzędowego formularza (PPPr) czyniąc tym samym zadość wezwaniu z 28 października 2013 r. W jego uzasadnieniu podała, że zakres jej działalności obejmuje obrót paliwami i nieruchomościami. Za ubiegły rok obrotowy poniosła z tego tytułu stratę rzędu 160.602,73 zł (vide: rachunek zysków i strat). Wprawdzie jej kapitał zakładowy wynosi 70.000,00 zł (vide: sprawozdanie finansowe za 2012 r.), jednak w wyniku prowadzonego przez organy podatkowe postępowania, zakończonego zaskarżoną decyzją, zajęte zostały rachunki bankowe Spółki oraz składniki posiadanego majątku, tj. dwa samochody marki Audi i Honda (vide: kserokopia zarządzenia o zabezpieczeniu z [...] r. wraz z protokołem o stanie majątkowym zobowiązanego i protokołem zajęcia ruchomości). Również bank wypowiedział jej umowę kredytu i wezwał do jego spłaty w kwocie [...] zł pod rygorem skierowania sprawy na drogę postępowania sądowego (vide: pismo z [...] r.). Niezależnie od powyższego do akt sprawy przedłożono: zeznanie podatkowe CIT-8, zerowe deklaracje podatkowe VAT-7 za okres od czerwca do listopada 2013 r., raporty kasowe od sierpnia do grudnia 2013 r., gdzie zgromadzone środki wynosiły: 37,72 zł, 156,88 zł, 33,88 zł, 9,22 zł, 9,22 zł, a nadto pismo z [...] r. dotyczące wypowiedzenia przez "B" umowy rachunku bankowego. Mając na uwadze wskazane wyżej okoliczności, postanowieniem z 15 stycznia 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej Spółce przyznania prawa pomocy. Uznał bowiem, że dopóki ta nie wykaże braku dostępnych środków na kontach jej wniosek nie odniesie zamierzonego skutku. Tym bardziej, że poza rachunkiem bankowym w "B" posiada ona jeszcze konto w "C", z którego [...] r. dokonała opłaty od pełnomocnictwa (k-13). Wynikający z zajęcia tegoż rachunku zakaz wypłat – jak wynikało z treści pisma Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K. z [...] r. - nie dotyczył bieżących podatków, należności ZUS oraz zobowiązań wobec banków. Podobnie konieczność spłacania zobowiązań cywilnoprawnych nie mogła stanowić argumentu przemawiającego za uwzględnieniem złożonego wniosku. Te bowiem nie mają pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego, skoro kapitał zakładowy Spółki wynosi 70.000,00 zł, a jej aktywa trwałe szacuje się na kwotę [...] zł, podczas gdy posiadane w kasie i na rachunkach bankowych środki na koniec 2012 r. wynosiły 404.528,13 zł. Od powyższego orzeczenia pełnomocnik strony wniósł w ustawowym terminie sprzeciw. W jego motywach wskazał, że kwota należnego wpisu sądowego znacznie przekracza możliwości finansowe skarżącej, albowiem w 2012 r. przy przychodzie wynoszącym 12.201.236,82 zł i kosztach jego uzyskania rzędu 12.306.426,07 zł poniosła stratę wielkości 105.189,25 zł. W chwili obecnej jej sytuacja uległa zmianie, albowiem nie prowadzi już działalności gospodarczej. Pismem z [...] r. złożyła wniosek o ogłoszenie upadłości. Ponadto z przedłożonego do akt sprawozdania finansowego za ubiegły rok obrotowy ustalono, że aktywa trwałe Spółki uległy zmniejszeniu z kwoty [...] zł do kwoty [...] zł. Podobnie aktywa obrotowe wynoszą [...] zł, podczas gdy w 2012 r. wynosiły one [...] zł. Wprawdzie jej kapitał zakładowy nie uległ zmianie, niemniej jednak kapitał własny z kwoty [...] zł osiągnął wartość ujemną wynoszącą (-) [...] zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a.") postanowienie o przyznaniu lub odmowie przyznania prawa pomocy może zostać wydane przez referendarza sądowego. Od takiego postanowienia stronie przysługuje środek odwoławczy określony w art. 259 ustawy, to jest sprzeciw. W razie wniesienia sprzeciwu, jeśli nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozstrzyga ją w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie (art. 260 ustawy p.p.s.a.). Należy w tym miejscu zauważyć, że ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest bowiem utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości sądu (W. Chróścielewski, J.P. Tarno: Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004). A zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres określony przez stronę powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. W takiej sytuacji sąd rozpoznaje złożony w sprawie wniosek, w tym wypadku wniosek o przyznanie prawa pomocy. Powyższe sprowadza się do ustalenia, czy spełniona została określona w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przesłanka zwolnienia strony skarżącej od kosztów sądowych czy też nie. Zgodnie bowiem z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym, o którym mowa w art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a., może mieć miejsce jedynie wtedy, gdy ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użyte w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy pojęcie "wykazać" należy rozumieć jako udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić. Odnosi się ono do wnioskodawcy, co oznacza, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie, a nie na rozpoznającym wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych w treści wniosku oświadczeń. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie dołączony do akt materiał dowodowy nie pozwalał na uwzględnienie złożonego wniosku w całości. Należy bowiem zauważyć, że choć aktywa obrotowe Spółki wynoszą [...] zł, podczas gdy w 2012 r. wynosiły one [...] zł. To jednak posiada ona kapitał podstawowy w kwocie 70.000,00 zł oraz majątek, który zgodnie z bilansem za 2013 r. oszacowano na [...] zł. Obejmuje on urządzenia techniczne i maszyny o wartości [...] zł oraz środki transportu o wartości [...] zł. Wprawdzie za 2012 r. Spółka poniosła stratę rzędu 105.189,25 zł, niemniej jednak ta nie była spowodowana nierentownością prowadzonej działalności, albowiem jej przychód wynosił 12.201.236,82 zł (vide: zeznanie podatkowe CIT-8), tylko wysokością ponoszonych kosztów jego uzyskania, które zamykały się w kwocie 12.306.426,07 zł. Podobnie w 2013 r. z rachunku zysków i strat ustalono, że przychody Spółki ze sprzedaży wynosiły 251.906,99 zł, podczas gdy przychody operacyjne i finansowe 16.833,84 zł. Po potrąceniu o koszty prowadzonej działalności przyniosły one stratę rzędu 1.743.712,01 zł. Wprawdzie z dołączonych do wniosku dokumentów źródłowych wynika, że wobec Spółki wydane zostało zarządzenie o zabezpieczeniu, w wyniku którego jej konta bankowe zostały zablokowane niemniej jednak okoliczność ta nie może mieć znaczenia przesądzającego. Z treści art. 166a § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm.) wynika wszakże, że w okresie zabezpieczenia - za zgodą organu egzekucyjnego - mogą być dokonywane wypłaty z zajętego - w celu zabezpieczenia - rachunku bankowego zobowiązanego, o ile ten przedstawi wiarygodne dokumenty świadczące o konieczności poniesienia tych wydatków dla wykonywania działalności gospodarczej (por. treść pisma Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K. z [...] r.). W tej sytuacji przyjąć należało, że skarżąca Spółka powinna partycypować w kosztach niniejszego postępowania. Tym bardziej, że wystąpienie z wnioskiem o upadłość w żadnym wypadku nie powoduje konieczności przyznania jej prawa pomocy, chociażby z tego powodu, że istnieje masa upadłości, tj. majątek który umożliwia prowadzenie postępowania upadłościowego, ponoszenia kosztów z tym związanych oraz spłaty zobowiązań. Mając jednak na uwadze wysokość należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego, Sąd w składzie tu orzekającym, za zasadne uznał uwzględnienie złożonego wniosku w pewnej jego części, która stosownie do art. 245 § 4 ustawy p.p.s.a. oznacza zwolnienie skarżącej Spółki z kosztów sądowych w części przekraczającej 500,00 zł. Rozstrzygnięcie to zabezpiecza bowiem jej konstytucyjne prawo do sądu, a jednocześnie nie skutkuje przeniesieniem na współobywateli konieczności ponoszenia pełnych kosztów prowadzonego postępowania sądowego. Dlatego też, działając na podstawie art. 260 w zw. z art. 245 § 3 i § 4 oraz art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.