III SA/Gl 1548/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Kupiec, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys – Kmiecik (spr.), Sędzia NSA Henryk Wach, Protokolant st. sekr. sąd. Arkadiusz Kmiotek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 sierpnia 2010 r. przy udziale - sprawy ze skargi M.A. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej 1) stwierdza nieważność pkt 1 i 2 zaskarżonej decyzji; 2) uchyla zaskarżoną decyzję w pozostałym zakresie; 3) wstrzymuje wykonanie zaskarżonej decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku. W dniu [...] 2007 r. M. A. złożyła wniosek do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – Oddziału w C. o umorzenie jej należności z tytułu nieopłaconych składek motywując go trudną sytuacją rodzinną i finansową. Wskazała, iż jest osobą niepełnosprawną zaliczoną do II grupy inwalidzkiej z powodu złego stanu wzroku; otrzymuje rentę inwalidzką w wysokości [...] zł brutto; przebyła 11 operacji i znajduje się pod stałą kontrolą lekarską; nie może funkcjonować samodzielnie; jej 13 letni syn przebył już dwie operacje kręgosłupa, a w czerwcu br. będzie poddany kolejnej operacji. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek w łącznej wysokości [...] zł w tym z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres od [...] 1999r. do [...] 2000 r. w łącznej wysokości [...] zł.; z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za okres od [...] do [...] 1999 r. w łącznej wysokości [...] zł.; z tytułu składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od [...] 1999 r. do [...] 2000 r. w łącznej wysokości [...] zł. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał na brak zaistnienia przesłanek z art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z dnia 13 października 1998 r. ( Dz. z 2007 Nr 11, poz. 74 tekst jednolity - dalej jako u.s.u.s). W wyniku rozpatrzenia złożonego przez stronę wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w pkt. 1) umorzył postępowanie administracyjne w części dotyczącej należności z tytułu nieopłaconych w terminie składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek w łącznej wysokości [...] zł; w pkt. 2) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w części dotyczącej odmowy umorzenia należności z tytułu składek za okres od [...] 1999 r. do [...] 2000 r. finansowanych przez płatnika składek w łącznej kwocie [...] zł. Jednocześnie w pkt. 3 Prezes Zakładu uchylił decyzję z dnia [...]r. w części dotyczącej składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą i umorzył zobowiązania na koncie Funduszu Ubezpieczenia Zdrowotnego za okres od [...] do [...] 1999 r. w łącznej wysokości [...] zł. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż w przedmiotowej sprawie ma zastosowanie art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ponieważ na kwotę należności składają się należności w części finansowanej przez osoby ubezpieczone nie będące jednocześnie płatnikami składek w wysokości [...] zł, do których nie ma zastosowania przepis art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Nadto uznał, iż nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne zgodnie z treścią art. 28 u.s.u.s. Wskazał, iż gospodarstwo domowe zobowiązanej utrzymuje się z dochodów w wysokości [...] zł z tytułu renty za niezdolność do pracy, natomiast wydatki gospodarstwa wynoszą [...] zł miesięcznie, co nie pozwala na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych oraz na spłatę zadłużenia wobec ZUS-u w układzie ratalnym w dłuższym okresie czasu. W wyniku złożonej przez M. A. skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2008 r. sygn. akt V SA/Wa 190/08 tenże uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej umorzenia postępowania administracyjnego w zakresie należności z tytułu nieopłaconych w terminie składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek, a w pozostałym zakresie oddalił skargę. Uzasadniając swoje kasacyjne rozstrzygnięcie wymienił katalog rozstrzygnięć, które zostały przewidziane w art. 138 kpa. i podkreślił, że niedopuszczalne było umorzenie postępowanie jako bezprzedmiotowego w części dotyczącej należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek bez uprzedniego uchylenia w tej części decyzji organu I instancji. Kolejną decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, powołując się na art. 105 Kpa oraz wskazany wyżej wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 kwietnia 2008 r. uchylił decyzję I instancji z dnia 17 sierpnia 2007 r. w części dotyczącej należności z tytułu nie opłaconych w terminie składek w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek w łącznej wysokości [...] zł. i umorzył postępowanie administracyjne w tej sprawie. W skardze skierowanej do sądu administracyjnego M. A., ponownie domagała się umorzenia zaległych należności w oparciu o art.28 ust.2 i ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wskazując, iż spełnia trzy z sześciu punktów ustawy, oraz na dwie przesłanki zawarte w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz.U. nr 141 , poz. 1365). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach Wyrokiem z dnia 29 maja 2009 r. o sygn. akt III SA/Gl 1415/08 uznał zasadność skargi i uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Sąd zaakcentował, iż przy ponownym orzekaniu Prezes ZUS związany był ocenami prawnymi i wytycznymi wynikającymi z wyroku WSA w Warszawie z 25 kwietnia 2008 r. zarówno w odniesieniu do rozumienia przepisów prawa materialnego, jak i oceny zgromadzonych w sprawie dowodów. Podkreślono obowiązek organu do prawidłowego przeprowadzenia postępowania w sprawie z uwzględnieniem wszystkich dotychczasowych poglądów prawnych wyrażonych w uzasadnieniach wydanych w sprawie orzeczeń sądowych, a w szczególności w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, a następnie do przedstawienia w decyzji zarówno uzasadnienia faktycznego, jak i uzasadnienia prawnego - po dokonaniu oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie; zwłaszcza prawidłowego uzasadnienia wydanej decyzji, gdyż rozstrzygnięcie o charakterze uznaniowym, uniemożliwia - w przypadku jego zaskarżenia - ustalenie, czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego. Konkludując Sąd stwierdził, że ponownie rozpoznając sprawę Prezes ZUS winien był rozpatrzyć sprawę we wszystkich jej aspektach, winien był wskazać, dlaczego uznaje kwestię wniosku skarżącej o umorzenie nieopłaconych w terminie składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących jednocześnie ich płatnikami za bezprzedmiotową. Na koniec dodatkowo zauważono, iż rozpatrując sprawę organ orzekający w sprawie ma obowiązek wziąć pod uwagę wszelkie mające zastosowanie w sprawie przepisy, w tym przepisy szczególne – czyli oprócz art. 28 i 20 u.s.u.s także rozważyć możliwości zastosowania art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 241, poz. 2074). W konkluzji Sąd uznał, że składki, których umorzenie jest przedmiotem sporu w niniejszej sprawie, były w całości należne za okresy objęte hipotezą tego ostatniego przepisu i zatem należy w szczególności wyjaśnić sytuację zdrowotną skarżącej, potencjale możliwości uzyskiwania dodatkowych, poza rentą dochodów, a także, czy i w jakim stopniu prowadzenie egzekucji w poszukiwaniu zapłaty zaległych składek nie narazi jej i jej rodziny na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb. Zaskarżoną obecnie do Sądu decyzją z dnia [...] r. o nr [...] Prezes ZUS w pkt. I. uchylił decyzję nr [...] z dnia [...]r. w części dotyczącej składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą i umorzył zobowiązania na ubezpieczenie zdrowotne za okres [...] 1999-[...] 1999 w łącznej wysokości [...] zł, w tym: składki - [...] zł i odsetki naliczone na dzień [...] 2007r. - [...] zł; w pkt. II. utrzymał w mocy decyzję nr [...] 2007 z dnia [...] 2007r. w części dotyczącej odmowy umorzenia należności z tytułu składek za okres od [...] finansowanych przez płatnika składek w łącznej kwocie [...] zł, w tym: 1) ubezpieczenia społeczne za okres [...] 1999-[...] 2000 w wys. [...] zł, w tym: składki - [...] zł i koszty upomnienia - [...] zł oraz 2) Fundusz Pracy i FGŚP za okres [...] 1999-02/2000 w wys. [...] zł i odsetki za zwłokę naliczonych do dnia [...] 2007r. w wys. [...] zł; w pkt. III. uchylił decyzję nr [...] z dnia [...] 2007r. w części dotyczącej należności z tytułu nie opłaconych w terminie składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek i umorzył postępowanie administracyjne w stosunku do tych składek w łącznej wysokości [...] zł, w tym: ubezpieczenia społeczne za okres [...] 1999-[...] 2000 w wys. [...] zł i ubezpieczenie zdrowotne za okres [...] 1999-[...] 1999 w wys. [...] zł. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ opisał cały przebieg dotychczasowego postępowania w sprawie. [...]nie będące jednocześnie płatnikami składek w wysokości [...]zł, do których nie ma zastosowania przepis art. 28 ustawy, a zatem zgodnie z przepisem art. 105 § 1 postępowanie administracyjne dotyczące należności w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek należy uznać jako bezprzedmiotowe i umorzyć z uwagi na brak podstaw prawnych pozwalających na podjęcie decyzji w zakresie umorzenia. W związku z powyższym decyzja organu I instancji musi być w tym zakresie uchylona i dlatego postępowanie w sprawie wniosku o umorzenie składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek niniejszą decyzją umorzono. Przytoczono dalej brzmienie art. 28 u.s.u.s. i stwierdzono brak w sprawie przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne. Cytując normę z art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. oraz przepis art. 17 ustawy zmieniającej stwierdzono, że strona wykazała, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności w części przypadającej od osoby prowadzącej działalność gospodarczą wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Nadto wskazano, że gospodarstwo domowe utrzymuje się z dochodów z renty z tytułu niezdolności do pracy w wysokości [...] zł netto, natomiast wydatki gospodarstwa wynoszą [...] zł miesięcznie, co nie pozwala na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych oraz na spłatę zadłużenia wobec ZUS-u w układzie ratalnym w dłuższym okresie czasu. Jednakże w niniejszej sprawie nie wystąpiły przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 1-6 wymagane do stwierdzenia całkowitej nieściągalności więc niemożliwe było umorzenie należności za osoby ubezpieczone w części finansowanej przez płatnika składek. Konkludując ZUS stwierdził za zasadne swoje rozstrzygnięcie, którym umorzył postępowanie administracyjne w części dotyczącej należności z tytułu nie opłacanych w terminie składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek, utrzymał w mocy decyzję nr [...] z dnia [...] 2007 r. w części dotyczącej odmowy umorzenia należności z tytułu składek finansowanych przez płatnika składek oraz umorzył składki na ubezpieczenie zdrowotne za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie [...] zł. W skardze skierowanej do sądu administracyjnego na powyższą decyzję M. A., ponownie domagała się umorzenia zaległych należności w oparciu o art. 28 ust. 2 i ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wskazując, iż spełnia trzy z sześciu punktów ustawy, oraz na dwie przesłanki zawarte w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz.U. nr 141 , poz. 1365), tj. sytuację gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych oraz na istnienie przewlekłej choroby zobowiązanej lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązaną możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenia należności. Podkreśliła, iż jest inwalidką, zaś jej schorzenie jest trwałe i nieodwracalne. Wskazała, iż przyznana jej dożywotnia renta potwierdza charakter jej chorób. Ponadto nie zgodziła się z argumentem, iż świadczenie rentowe w wysokości [...] zł. jest składnikiem majątkowym pozwalającym na prowadzenie wobec niej skutecznej egzekucji, skoro nawet z tej kwoty nie stać ją na pokrycie kosztów leczenia. Podkreśliła, że od momentu zakończenia w 2000 r. działalności gospodarczej przez siedem lat nikt nie poinformował je o istniejących zaległościach, dopuszczając tym samym do powstania odsetek. Zaakcentowała posiadanie rozdzielności majątkowej z mężem, jego pobyt w areszcie i obecne poszukiwania pracy. W odpowiedzi organ podtrzymał swoje stanowisko w sprawie wnioskując o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje zatem rozstrzygniętą sprawę z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. – zwany dalej ppsa) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonego aktu w całości lub w części następuje wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjne-go; inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Natomiast opierając się na art. 145 § 1 pkt 2 ppsa stwierdza nieważność decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Nadto stosownie do treści art. 134 § 1 ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Poza tym należy zaakcentować, że sąd administracyjny nie ma kompetencji do merytorycznego rozstrzygania sporu zaistniałego między stroną a organem. Władny jest jedynie do skontrolowania legalności wydanego rozstrzygnięcia w zakresie poczynionych ustaleń faktycznych sprawy i oceny prawidłowość zastosowanych do nich norm prawnych. Natomiast przeprowadzone w określonych na wstępie ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało konieczność stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji w jej pkt. 1 i 2 oraz uchylenia skarżonego rozstrzygnięcia w pkt. 3. Przede wszystkim porównując zakres rozstrzygnięcia pierwotnej decyzji ostatecznej datowanej z [...] r. z aktualnie zaskarżoną do Sądu decyzją Prezesa ZUS z dnia [...] 2009r. należy wskazać, iż obecny pkt I jest odpowiednikiem byłego pkt. 3, a pkt. II – pkt. 2 poprzedniej decyzji. Natomiast w obu tych częściach Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2008r. o sygn. akt V SA/Wa 190/08 oddalił skargę; uchylenie decyzji ostatecznej z 14 listopada 2007r. nastąpiło bowiem wyłącznie w części dotyczącej umorzenia postępowania administracyjnego w zakresie dotyczącym należności z tytułu nieopłaconych w terminie składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek. Z akt natomiast nie wynika aby w wyniku kasacji ten wyrok był uchylony. W konsekwencji zatem kwestia wniosku w przedmiocie składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą i umorzenia zobowiązania na ubezpieczenie zdrowotne za okres [...] 1999-[...] 1999 w łącznej wysokości [...] zł oraz należności z tytułu składek za okres od [...] 1999-[...] 2000 finansowanych przez płatnika składek w łącznej kwocie [...] zł została już prawomocnie rozstrzygnięta. Dlatego też ponowne wydawanie decyzji w powyższym zakresie wypełnia dyspozycję art. 156 § 1 pkt. 3 Kodeksu postępowania administra-cyjnego. Prowadzenie bowiem postępowania drugi raz w tej samej sprawie jest postępowaniem, które nie powinno się toczyć, a decyzja wydana drugi raz w tej samej sprawie obarczona jest wadą nieważności ze skutecznym zarzutem res iudicata i jako taka musi zostać wyeliminowana z obrotu prawnego w trybie stwierdzenia jej nieważności zgodnie z powołanym wyżej art. 145 § 1 pkt 2 ppsa. Odnosząc się z kolei do pkt. III zaskarżonej decyzji, będącej przedmiotem niniejszego postępowania sądowo administracyjnego to należy zauważyć, iż w myśl art. 153 ppsa ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 października 2009 r. o sygn. akt II OSK 1466/2008 stwierdzono, że użyty w tym przepisie zwrot "ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania...", należy rozumieć w ten sposób, że organ administracyjny związany jest nie tylko oceną, ale i wskazaniami w tym wyroku zawartymi. Ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd, będzie on związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegnie zmianie stan prawny, powodując, że pogląd wyrażony przez sąd stanie się nieaktualny. Podobny skutek ustania mocy wiążącej oceny sądu wywołać może również istotna zmiana okoliczności faktycznych, która zaszła po wydaniu orzeczenia. Przenosząc powyższe uregulowania na niwę niniejszej sprawy należy zauważyć, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w uzasadnieniu wyroku z dnia 29 maja 2009 r. o sygn. akt III SA/Gl 1415/08 jednoznacznie wskazał, że składki, których umorzenie jest przedmiotem sporu, były w całości należne za okresy objęte hipotezą przepisu art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 241, poz. 2074) i zatem organ winien w szczególności wyjaśnić sytuację zdrowotną skarżącej, potencjał możliwości uzyskiwania dodatkowych, poza rentą dochodów, a także, czy i w jakim stopniu prowadzenie egzekucji w poszukiwaniu zapłaty zaległych składek nie narazi jej i jej rodziny na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb. W konsekwencji powyższych uwarunkowań błędnie organ umorzył postępowanie administracyjne w tym zakresie skoro Sąd w w/w wyroku nakazał przeprowadzenie postępowania i analizę okoliczności sprawy, a następnie wydanie decyzji merytorycznie rozpatrującej sprawę. Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c i pkt. 2 ppsa postanowiono jak w sentencji. Wskazania co do dalszego sposobu prowadzenia sprawy wynikają wprost z wyżej przedstawionych rozważań. W oparciu o art. 152 ppsa postanowiono o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji. Kosztów nie zasądzono gdyż sprawy w przedmiocie ubezpieczeń społecznych są wolne od ponoszenia wpisów sądowych, a strona nie wniosła o zasądzenie innych kosztów postępowania sądowego.