III SA/Gl 1553/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 23 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. S. (S.) na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego (odpowiedzialności osoby trzeciej) w kwestii wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W treści wniesionej skargi skarżący, powołując się na trudną sytuację finansową, domagał się zwolnienia od kosztów sądowych. Wniosek ten powtórzył następnie na druku urzędowego formularza, czyniąc tym samym zadość wezwaniu z dnia 30 sierpnia 2013 r. W uzasadnieniu powyższego wyjaśnił, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z pełnoletnim synem. Ich jedynym źródłem utrzymania jest prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza, której miesięczne dochody wynoszą [...] zł brutto, natomiast opłaty za tzw. media kształtują się na poziomie [...] zł. Dodatkowo z tytułu ubezpieczenia wydatkuje kwotę [...] zł. Poza kredytem obrotowym, który spłaca, pomaga też finansowo zamężnej córce, która studiuje na studiach dziennych. Dane te uzupełnił nadesłaną przy piśmie z dnia [...] r. dokumentacją źródłową, z której ustalono, że w latach 2011/2012 z prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie [...] oraz sprzedaży [...] skarżący wypracował przychód rzędu: [...] zł i [...] zł, który po pomniejszeniu o koszty jego uzyskania wielkości: [...] zł i [...] zł przyniósł dochód w kwocie: [...] zł i [...] zł. Tymczasem z deklaracji VAT-7 za ostatnie trzy miesiące wynika, że podstawa opodatkowania z tytułu odpłatnej dostawy towarów oraz świadczenia usług na terytorium kraju wynosiła: [...] zł (czerwiec), [...] zł (lipiec) oraz [...] zł (sierpień), podczas gdy z dekretacji i księgowań dokonanych w tym okresie ustalono, że po stronie MA odnotowano następujące kwoty: [...] zł, [...] zł oraz [...] zł, natomiast na rachunku bankowym dostępne saldo wynosiło: [...] zł (lipiec), [...] zł (sierpień) oraz [...] zł (wrzesień). Na finansowanie bieżącej działalności firma wnioskodawcy uzyskała zatem kredyt w "A" na kwotę [...] zł. Ponadto z przedłożonego do akt materiału dowodowego ustalono, że skarżący [...] r. zawarł związek małżeński. W małżeństwie tym obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej (vide: akt notarialny z dnia [...] r. Rep [...] nr [...] ). Tymczasem [...] r. małżonkowie zaciągnęli kredyt konsumpcyjny w "B" na kwotę [...] zł. Jego miesięczna rata wynosi, według złożonego oświadczenia, [...] zł (vide: treść pisma z dnia [...] r.). Nieruchomość, w której wspólnie zamieszkują stanowi własność żony oraz H. i K. P. Skarżący opłaca jedynie energię elektryczną w kwocie [...] zł oraz ubezpieczenie na życie w wysokości [...] zł. Dodatkowo utrzymuje syna, który kontynuuje naukę w Zespole Szkół [...] w R. Jak wynika z dokumentów źródłowych skarżący posiada rachunek oszczędnościowo-rozliczeniowy w "A", na którym odnotowano sumę operacji uznaniowych w kwocie: [...] zł (lipiec), [...] zł (sierpień) oraz [...] zł (wrzesień). Część środków w imieniu skarżącego wpłaca jego żona, tj. [...] zł (lipiec), [...] zł (sierpień) oraz [...] zł (wrzesień). Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a."). Stosownie do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 cyt. ustawy), następuje gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek, o którym mowa wyżej, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie może ona zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, niepubl.). Dlatego też prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym może być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Tylko bowiem w takim przypadku istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na pozostałych współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04, Lex nr 393645). Odnosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. Skarżący jak wynika z analizy dokumentów źródłowych przedłożonych przy piśmie z dnia [...] r. nie kwalifikuje się do osób znajdujących się w ubóstwie lub mogących popaść w ubóstwo wskutek partycypowania w kosztach postępowania. W latach 2011/2012 z prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie [...] oraz sprzedaży [...] wypracował bowiem przychód rzędu: [...] zł i [...] zł. Z kolei deklarowana w okresie ostatnich trzech miesięcy podstawa opodatkowania wynosiła: [...] zł (czerwiec), [...] zł (lipiec) oraz [...] zł (sierpień), podczas gdy dostępne saldo na rachunku bankowym jego firmy, w związku z przyznanym kredytem rzędu [...] zł, kształtowało się następująco: [...] zł (lipiec), [...] zł (sierpień) oraz [...] zł (wrzesień). W tej sytuacji domaganie się zwolnienia od kosztów sądowych kłóci się z ratio legis instytucji przyznania prawa pomocy, jako że ta została stworzona jedynie dla osób, które ze względu na trudną sytuację życiową, w której się znalazły, taką jak np. bezrobocie, śmierć jedynego żywiciela rodziny, chorobę czy klęskę żywiołową nie mogą dochodzić swych praw przed sądem. Ponieważ skarżący do takich osób się nie zalicza jego wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Tym bardziej, że wpis od skargi wynosi [...] zł, a suma operacji uznaniowych na jego rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym, w okresie ostatnich trzech miesięcy, opiewała na kwoty: [...] zł (lipiec), [...] zł (sierpień) oraz [...] zł (wrzesień). Nie można również tracić z pola widzenia faktu, że skarżący [...] r. zawarł związek małżeński (vide: treść umowy majątkowej z dnia [...] r.). Powyższe ma istotne znaczenie w sprawie, albowiem w judykaturze ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Badanie tych okoliczności jest przy tym niezależne od tego jaki ustrój majątkowy istnieje pomiędzy małżonkami. Mają oni bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej lub pozostawanie w separacji faktycznej (por. postanowienia NSA z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt I FZ 199/09, Lex nr 612561, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 113/09, Lex nr 546385, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 125/09, Lex nr 574754, z dnia 26 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 243/09, Lex nr 554620, z dnia 19 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 336/09, Lex nr 554656, z dnia 26 listopada 2008 r. sygn. akt I FZ 463/08, Lex nr 565693). Dlatego też za błędne uznać należało stanowisko wnioskodawcy jakoby zawarta umowa majątkowa zwalniała jego żonę z pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego. Instytucja ta w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się bowiem, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Nie można zatem powołując się na powyższe pomijać informacji o dochodach żony, z którą skarżący nie tylko, że zamieszkuje ale również zarządza wspólnym majątkiem (vide: wpłaty dokonywane na rachunek oszczędnościowo-rozliczeniowy oraz umowę kredytu konsumpcyjnego zaciągniętego przez oboje małżonków). Zatem i z tego powodu złożony wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Odnosząc się natomiast do zaciągniętych przez skarżącego kredytów bankowych zauważyć należy, że w orzecznictwie sądowym zgodnie przyjmuje się, że spłata zobowiązań cywilnoprawnych (a do takich niewątpliwie należy zaliczyć umowę kredytu) nie może być traktowana z pierwszeństwem przed kosztami zainicjowanego postępowania sądowego (vide: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 maja 2013 r. sygn. akt II FZ 211/13, Lex nr 1318895 oraz z dnia 3 czerwca 2013 r. sygn. akt II FZ 281/13, Lex nr 1320634). Ustawodawca formułując w art. 246 ustawy p.p.s.a. przesłanki udzielenia prawa pomocy założył, że obciążenie związane z postępowaniem sądowym nie może wpływać na zaspokojenie podstawowych i niezbędnych potrzeb życiowych, za które należy uznać wyłącznie koszty zamieszkania i wyżywienia, a nie wydatki związane ze spłatą zobowiązań cywilnoprawnych. Bezspornym jest bowiem, że udzielając tych kredytów, banki dokonały oceny sytuacji majątkowej skarżącego i nie pozwoliłyby na zaciągnięcie przez niego zobowiązań finansowych, gdyby uznały, że ten nie daje gwarancji ich spłaty. Ponadto z przedłożonych przez skarżącego dokumentów źródłowych nie wynika jakoby zalegał on z ich spłatą. Dlatego też brak było podstaw, aby zobowiązania prywatnoprawne traktować priorytetowo wobec danin publicznoprawnych, do których zalicza się koszty postępowania sądowego, zainicjowanego przez skarżącego. Nie jest przecież dopuszczalna sytuacja, w której strona postępowania posiada znaczne środki finansowe na spłatę kredytów zaciągniętych na powiększenie swego prywatnego majątku czy też pozyskanych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, zaś koszty postępowania przez nią zainicjowanego przed sądem finansowane są z budżetu państwa, a więc przez ogół podatników. Wobec powyższego, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 258 § 3 oraz art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.