III SA/Gl 156/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Kandut po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 27 marca 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. R. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osoby trzeciej postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 27 marca 2018 r. Pismem z dnia 1 lutego 2018 r. skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r., nr [...] wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku, zawartego na druku urzędowego formularza PPF, skarżący oświadczył, że w chwili obecnej jest zatrudniony na terenie Niemiec jako pracownik fizyczny za wynagrodzenie 1.100,00 euro. Miesięczne koszty utrzymania oszacował na kwotę 400 euro. Dodatkowo wydatkuje kwotę 250 euro na przejazdy do Polski, koszty ubrań oraz leczenie. Na pozostałe wydatki zużywa resztę wynagrodzenia, a zatem nie posiada żadnych oszczędności. Spłaca natomiast kredyt konsumpcyjny zaciągnięty na prośbę niesumiennego (jego zdaniem) kontrahenta w kwocie 61.000 zł, gdzie miesięczna rata spłaty wynosi 1.180 zł. Skarżący samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Jedynym majątkiem, który posiada są wierzytelności, które – jak zaznaczył - trudno będzie wyegzekwować. W tym stanie rzeczy, pismem z dnia 22 lutego 2018 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do nadesłania w terminie 7 dni szeregu dokumentów mających zobrazować rzeczywisty i aktualny stan majątkowy skarżącego. Pomimo upływu wskazanego terminu skarżący nie nadesłał żądanych dokumentów. Mając powyższe na uwadze referendarz sądowy postanowieniem z 27 marca 2018 r. odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też ich nierzetelne wykonanie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem pełnomocnik skarżącego wniósł sprzeciw. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 243 § 1 w zw. art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej p.p.s.a.) poprzez uznanie, że przepis ten nie stanowi podstawy zwolnienia skarżącego od obowiązku częściowego ponoszenia kosztów sądowych. Uzasadniając sprzeciw pełnomocnik podniósł, że wbrew twierdzeniom referendarza sądowego, skarżący nie posiada środków finansowych wystarczających na partycypowanie w kosztach postępowania. Podkreślił, że skarżący osiąga wynagrodzenie miesięczne nieprzekraczające kwoty 1.135 euro netto (1.592 euro brutto). Kwota ta jest niemal zrównana z minimalnym wynagrodzeniem w Niemczech, które w 2017 r. oscylowało wokół 1.530 euro. Koszty miesięcznego utrzymania skarżącego wynoszą natomiast ok. 400 euro, do tego należy doliczyć comiesięczną ratę kredytu w wysokości 1.180 zł (ok. 280 euro). Ponadto skarżący zmuszony był ponieść koszty naprawy samochodu, które dotychczas wyniosły ok. 4.200 zł. Jako załączniki do sprzeciwu nadesłał rachunki związane z naprawą samochodu oraz sporządzone w języku niemieckim rozliczenie wynagrodzenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje W ocenie Sądu sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Generalną zasadą postępowania przed sądami administracyjnymi jest konieczność ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a). Wyjątek od tej zasady wprowadza instytucja prawa pomocy, której celem jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, znajdującym się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej, niepozwalającej na poniesienie kosztów postępowania. W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W przypadku osoby fizycznej prawo pomocy w zakresie częściowym, tj. w takim jak wnioskowany w niniejszej sprawie, może być przyznane gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z treści powołanego przepisu wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Jeżeli natomiast oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). W świetle powyższych uwag nie budzi wątpliwości Sądu, że strona ma obowiązek współdziałania w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Umożliwia to bowiem weryfikację oświadczeń zamieszczonych we wniosku poprzez ich konfrontację z niezbędną dokumentacją źródłową, a co za tym idzie gwarantuje wolną od wątpliwości ocenę możliwości płatniczych. Nieuczynienie zadość temu obowiązkowi pociąga natomiast za sobą negatywne konsekwencje w postaci niemożliwości uwzględnienia wniosku. Taka sytuacja miała miejsce w rozpatrywanej sprawie, gdyż dane zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego skarżącego i jego możliwości płatniczych. Pomimo prawidłowego wezwania skarżący nie złożył stosownych oświadczeń ani dokumentów. Podobnie pomimo świadomości, że ww. braki stanowiły przesłankę odmowy przyznania prawa pomocy skarżący do sprzeciwu dołączył jedynie rachunki związane z naprawą samochodu oraz sporządzone w języku niemieckim rozliczenie wynagrodzenia. Obszerne wezwanie referendarza sądowego zmierzało natomiast do ustalenia czy, i w jakim zakresie, na skarżącym ciąży obowiązek ponoszenia wydatków z tytułu utrzymania gospodarstwa domowego oraz zweryfikowania wysokości zadeklarowanych dochodów i spłacanych rat kredytowych. Wymagana dokumentacja miała też na celu oznaczenie miejsca, w którym skarżący faktycznie prowadzi gospodarstwo domowe. Na podstawie akt sprawy ustalono bowiem, że do dyspozycji skarżącego pozostawały dwa adresy na terenie Polski, tymczasem sam skarżący utrzymuje, że mieszka i pracuje w Niemczech. W tej sytuacji, za w pełni uzasadnione należy uznać stanowisko referendarza sądowego, który stwierdził, że uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania uzupełniającego należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Odnosząc się natomiast do sporządzonego w języku niemieckim rozliczenia wynagrodzenia należy podkreślić, że nie można mu przypisać walorów dowodowych. Jak wynika bowiem z art. 27 Konstytucji RP stanowi, że w Rzeczypospolitej Polskiej językiem urzędowym jest język polski. Podobnie art. 4 ustawy z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (Dz. U. z 2011, nr 43, poz.224 ze zm.) stanowi, że język polski jest językiem urzędowym. Skarżący miał zatem obowiązek przetłumaczenia dokumentów źródłowych nadesłanych na potrzebę rozpoznania tego wniosku na język polski. W konsekwencji, w ocenie Sądu, sytuacja finansowa i majątkowa skarżącego nie została wyjaśniona i budzi wątpliwości a to oznacza, że skarżący nie wykazał w żaden sposób, że spełnia przesłanki ustawowe skutkujące uwzględnieniem jego wniosku. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.