III SA/Gl 1564/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 26 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K.O. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [..] w przedmiocie podatku akcyzowego w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą kasacyjną od wyroku zapadłego w przedmiotowej sprawie, skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy. Z wypełnionego urzędowego formularza PPF wynika, że wniosek ten obejmował żądanie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca oświadczyła, że prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą, która na chwilę obecną przynosi straty. Strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoim mężem, z którym od stycznia bieżącego roku ma rozdzielność majątkową. Na ich utrzymaniu jest dwoje dzieci w wieku 4 i 8 lat. Syn jest uczniem szkoły podstawowej (II klasa), natomiast córką uczęszcza do przedszkola niepublicznego. Koszty miesięczne związane z edukacja dzieci wynoszą około 600 zł. Opłaty za mieszkanie i media to 700 zł, natomiast stałym, miesięcznym wydatkiem są również raty kredytów hipotecznych, które łącznie wynoszą około 1.700 zł. rodzina wnioskodawcy utrzymuje się praktycznie z dochodów męża i na pozostałe wydatki (np. żywienie) pozostaje kilkaset złotych. Poza tym od września 2011 r. prowadzone są czynności komornicze w firmie skarżącej, z tego tytułu strona zapłaciła już 65.000 zł. Ponadto, we wrześniu bieżącego roku, wnioskodawca poniosła koszty w kwocie 1.000 zł związane z zakupem podręczników, pomocy szkolnych i wpisowym do przedszkola. Wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem C.O. oraz dwójką dzieci: C.(8 lat) i E. (4 lata). K. O. oświadczyła, że źródłem dochodów jej oraz jej małżonka jest prowadzona przez nich (oddzielnie) działalność gospodarcza. Działalność gospodarcza prowadzona przez stronę skarżącą przynosi aktualnie stratę, natomiast działalność gospodarcza jej męża przynosi aktualnie zysk w wysokości około 3.900 zł brutto miesięcznie. Z oświadczenia strony wynika, że w skład jej majątku wchodzą dwa mieszkania: w G. (o powierzchni 45 m2) i w K. (o powierzchni 51 m2). Na wyposażeniu firmy skarżącej znajduje się autocysterna firmy [...], która stanowi przedmiot zajęcia komornika Urzędu Celnego). Poza tym strona nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych, ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 Euro. Mąż wnioskodawcy jest właścicielem mieszkania o powierzchni 67 m2 (w kredycie hipotecznym od dnia [...] r.) oraz samochodu osobowego marki [...] z 2005 r. Strona oświadczyła, że jej mieszkanie w K. zostało nabyte w drodze dziedziczenia i zamieszkiwane jest przez jej rodziców, którzy nie posiadają innych nieruchomości, natomiast na mieszkanie w G. zaciągnięty został kredyt hipoteczny, który małżonkowie spłacać będą jeszcze do 2015 r. Do wniosku skarżąca dołączyła: 10 kserokopii druków potwierdzenia wpłat należności do organu celnego; wyciąg z rachunku bankowego w [...] (na nazwisko K. Ż.) za okres od dnia [...] r. do dnia [...] r.; potwierdzenia wykonania dyspozycji z [...] (z rachunku K. O.) obrazującego następujące opłaty: opłata za przedszkole (500 zł); opłata za mieszkanie (600 zł); opłata za gaz (217,92 zł); opłata za obiady szkolne za wrzesień 2012 r. (72 zł); oraz dowód wpłaty kwoty 250 zł tytułem wpisowej opłaty do przedszkola za rok szkolny 2012/13. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 21 września 2012 r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować rzeczywisty i aktualny stan majątkowy strony i jej małżonka. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie i udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. W odpowiedzi na to wezwanie, strona nadesłała: kopie deklaracji VAT-7 firmy prowadzonej przez stronę za okres od marca 2012 r. do sierpnia 2012 r.; kopie księgi przychodów i rozchodów firmy skarżącej za okres od czerwca 2012 r. do sierpnia 2012 r.; podatkową księgą przychodów i rozchodów firmy męża skarżącej za okres od czerwca 2012 r. do sierpnia 2012 r.; zeznania podatkowe PIT-36 za 2011 r. – swoje i męża; ewidencję środków trwałych firmy skarżącej; protokół zajęcia ruchomości (autocysterna [...]; samochód ciężarowy [...] ), które pozostawione zostały pod dozorem wnioskodawcy; dokumenty obrazujące prowadzenie postępowania egzekucyjnego przeciwko wnioskodawcy (tytuł wykonawczy oraz druczki potwierdzenia dokonywania wpłat na rachunek organu celnego). Strona nadesłała również oświadczenie, z którego wynika, że jej mąż nie jest zgłoszony w urzędzie skarbowym, jako podatnik podatku od towarów i usług – nie jest jego płatnikiem i nie składa miesięcznych deklaracji VAT-7. Do akt dołączono również wyciągi z szeregu rachunków bankowych posiadanych przez małżonków O. : rachunki wnioskodawcy w [...] S.A. (prywatny i firmowy); rachunki bankowe w [...] S.A. – wnioskodawcy i jej małżonka (po dwa rachunki bankowe prowadzone dla każdego z małżonków: jeden prywatny i jeden prowadzony dla działalności gospodarczej). Do akt nadesłane zostały również wyciągi z [...]i i [...], obrazujące spłatę rat kredytowych przez K. i D.O. . Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżąca składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku K.O. należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżąca nie udowodniła w sposób przekonujący, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W pierwszej kolejności zaznaczyć należy, że strona skarżąca udokumentowała swój aktualny stan majątkowy (uwzględniając stan majątkowy swojego małżonka, z którym tworzy wspólne gospodarstwo domowe) w sposób wyczerpujący. Strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoim mężem oraz dwójką małoletnich dzieci. Zarówno wnioskodawca, jak i jej małżonek prowadzą działalność gospodarczą. W formularzu PPF strona zaznaczyła, że obecnie prowadzona przez nią działalność gospodarcza przynosi straty, a pewny dochód przynosi działalność gospodarcza prowadzona przez jej męża. Strona zaznaczyła również, że spłacane są zaciągnięte kredyty, a łączne, miesięczne wydatki wspólnego gospodarstwa domowego oscylują w granicach 3.000 zł. Kwota ta uwzględnia również spłatę rat kredytowych. Z analizy księgi przychodów i rozchodów przedsiębiorstwa prowadzonego przez męża skarżącej wynika, że jego działalność przynosi regularny i stały przychód w kwocie 4.700 zł. Jest to przychód osiągany w związku ze świadczeniem przez D.O. usług w ramach prowadzonej przez niego działalności gospodarczej na rzecz firmy swojej żony. Z kolei działalność gospodarcza prowadzona przez wnioskodawcę wykazuje płynność i ciągłość. W sierpniu 2012 r. przychód firmy prowadzonej przez K.O. zamknął się w kwocie 184.358,85 zł, zakup towarów handlowych materiałów wg cen zakupu wyniósł 244.430,45 zł, a łączne wydatki zamknęły się w kwocie 16.637,87 zł. Kwoty powyższe kształtowały się w poprzednich dwóch miesiącach następująco: w lipcu 2012 r.: 169.203,60 zł – 164.926,03 zł – 14.218,70 zł; w czerwcu 2012 r.: 162.938 zł – 105.203,50 zł – 4.700 zł. Z danych tych wynika, że wydatki wyniosły w tym trzymiesięcznym okresie około 35.555 zł i 514.559 zł (zakup towarów handlowych materiałów wg cen zakupu) – łącznie całokształt wydatków zamknął się więc w kwocie 550.114 zł. Natomiast przychód wyniósł 517.449 zł. Z porównania tych danych wynika, że firma wnioskodawcy faktycznie ponosi stratę. Co istotne jednak, należy podkreślić, że analiza księgi przychodów i rozchodów firmy strony wskazuje na to, że działalność ta w sposób wyraźny wykazuje cechę płynności i poszczególne transakcje dokonywane są w sposób regularny, co znajduje odzwierciedlenie w porównaniu poszczególnych pozycji przychodów i rozchodów w księdze handlowej strony. Fakt ten potwierdzają dane wynikające z analizy nadesłanych deklaracji VAT – 7 za okres od marca 2012 do sierpnia 2012 r. Firma skarżącej wykazuje relatywnie duży obrót, podstawa opodatkowania w podatku od towarów i usług oscyluje w granicach od 157.145 zł (maj 2012 r.) do 325.338 zł (marzec 2012 r.). Obrót firmy skarżącej nie jest oczywiście tożsamy z jej przychodem, ale wskazuje na to, że jej firma jednak funkcjonuje i dokonuje w toku swej działalności określone transakcje handlowe o relatywnie wysokiej wartości. Natomiast odnośnie ponoszonej regularnie straty związanej z prowadzoną przez stronę działalnością gospodarczą należy stwierdzić, że nie należy utożsamiać tej straty z nierentownością firmy, ale z wysokością ponoszonych kosztów prowadzonej działalności. W tej sytuacji za ugruntowanym w doktrynie poglądem stwierdzić należy, iż nic nie stoi na przeszkodzie by w ramach wspomnianych kosztów prowadzonej działalności, przyjmujących dużo wyższe wartości, znalazły się również wydatki dotyczące postępowania sądowego. Tym bardziej, że koszty sądowe należą do normalnych kosztów takiej działalności, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej – jako element tej działalności – wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie. Z kolei planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, o której mowa w art. 199 P.p.s.a., jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych oraz preferowanie jednych zobowiązań mających zresztą charakter publicznoprawny względem drugich, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty należnych w sprawie kosztów sądowych nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem (por. M. Kowalska, A. Malmu-Cieplak: "Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych", Przegląd Sądowy 2006/9/44). Odnośnie nadesłanych do akt rachunków bankowych, należy stwierdzić, że analiza wszystkich nadesłanych rachunków bankowych wskazuje na to, że skarżąca jest jednak w stanie wygospodarować w budżecie swojego wspólnego gospodarstwa domowego kwotę, pozwalającą na uiszczenie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Na rachunkach bankowych skarżącej w [...] sytuacja przedstawia się następująco: • na rachunku prywatnym przeważają przelewy wewnętrzne i wpłaty własne – co istotne porównanie transakcji uznaniowych i obciążeniowych tego rachunku (wpłat i wypłat) oraz salda wskazują na zrównoważenie tych czynności. Generalnie rzecz biorąc wszelkie wypływy z tego rachunku (pozycja "winien") są w okresie miesięcznym równoważone przez wpłaty (pozycja "ma"). W efekcie saldo za okres od lipca do września 2012 r. wynosi odpowiednio: 255 zł; 150 zł; 209,31 zł. • na rachunku firmowym ("A" K. O.) dokonywane są transakcje większej wartości. Wysokie kwoty wypływające z tego rachunku (pozycja "winien") w praktyce dotyczą transakcji z firmą "B" Sp. z o.o. w G., a kwoty te dotyczą zapłaty za olej opałowy. Z kolei zdecydowana większość transakcji uznaniowych, to przelewy środków dokonywane przez stronę skarżącą z jej własnego rachunku prywatnego w tym samym banku. Z kolei rachunki D.O. w [...] S.A. kształtują się następująco: • na rachunku osobistym męża wnioskodawcy również nie ma debetu, przeciwnie, saldo końcowe wynosiło: 330,46 zł (sierpień 2012 r.); 1.127,47 zł (wrzesień 2012 r.), natomiast saldo końcowe na lipiec 2012 r. wyniosło 0,00 zł. • na rachunku firmowym męża wnioskodawcy salda na koniec miesiąca przedstawiają się następująco: 9,85 zł (lipiec 2012 r.); 280,79 zł (sierpień 2012 r.); 1.288,54 zł (wrzesień 2012 r.). Wnioskodawca posiada również dwa rachunki bankowe w [...] S.A. Na rachunku osobistym i firmowym salda na koniec miesiąca są zerowe. Analiza wyciągów z powyższych rachunków bankowych wskazuje na to, że skarżąca dysponuje jednak środkami finansowymi, które pozwalają jej na uiszczenie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Nie ulega wątpliwości, że na rachunkach bankowych znajduje się "żywa gotówka", którą można przeznaczyć na opłatę sądową. Faktem jest, że strona spłaca raty kredytowe, jak również sukcesywnie spłaca swoje zaległości organowi celnemu w toku postępowania egzekucyjnego. Niezależnie jednak od tego, strona i jej małżonek posiadają wiele rachunków bankowych, na których nie ma debetu. Istnieje więc możliwość wygospodarowania środków pieniężnych, pozwalających na uiszczenie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Nie należy również tracić z pola widzenia faktu, że skarżąca i jej małżonek posiadają trzy mieszkania. Zakładając, że w jednym mieszkaniu mieszka strona wraz ze swoją rodziną, a katowickie mieszkanie zamieszkiwane jest przez rodziców skarżącej, to pozostaje jeszcze mieszkanie męża strony, o powierzchni 67 m2. Mieszkanie to może więc być źródłem dodatkowego dochodu. Może zostać ono wynajęte określonym podmiotom, bądź oddane im w użytkowanie. Taka dyspozycja lokalem może przynieść określony dochód. Skarżąca zaznaczyła również, że na wyposażeniu jej firmy znajduje się autocysterna marki [...], lecz stanowi ona przedmiot zajęcia komorniczego. Z protokołu zajęcia i odbioru ruchomości wynika, że autocysterna (oraz samochód ciężarowy [...] z [...] r.) zostały rzeczywiście zajęte w toku postępowania egzekucyjnego, jednak zostały one pozostawione pod dozorem egzekwowanej dłużniczki. Wynika z tego, że wnioskodawca dalej może wykorzystywać powyższe ruchomości, zajęte w toku postępowania egzekucyjnego, w działalności swojej firmy. Wpis sądowy od skargi kasacyjnej, wynosi zgodnie z regulacją zawartą w § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2193 ze zmianami) połowę wpisu od skargi inicjującej postępowanie. W przedmiotowej sprawie, wpis ten wyniesie więc 1.000 zł. Uwzględniając całokształt sytuacji majątkowej strony oraz jej małżonka, zdaniem rozpoznającego wniosek, skarżąca jest w stanie uiścić wpis sądowy od skargi kasacyjnej w kwocie 1.000 zł. Strona nie zdołała wykazać, ze poniesienie takiego kosztu pociągnie za sobą uszczerbek utrzymania koniecznego dla niej samej i dla jej rodziny. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.