III SA/Gl 1565/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W skardze na powyższą decyzję zawarty został wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Strona jest reprezentowana w sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego z wyboru w osobie adwokata. W uzasadnieniu nadesłanego urzędowego formularza PPF, skarżący oświadczył, że za zwolnieniem z opłaty od skargi przemawia okoliczność, że poniesienie kosztów sądowych jest niemożliwe bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania zarówno jego samego, jak i jego ("swojej") rodziny. W rubryce nr 6 druku urzędowego formularza PPF wnioskodawca jednak nie wskazał członków swojej rodziny, pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym – osób, których obowiązek utrzymania ma uniemożliwić mu poniesienie kosztów sądowych w tej sprawie. Wnioskodawca oświadczył, że jest właścicielem domu jednorodzinnego o powierzchni [...] m2, położonego w [...] B., o wartości około 650.000 zł, która to nieruchomość jest obciążona hipoteką na rzecz banku w wysokości około 600.000 zł. Poza tym wnioskodawca, wg swojego oświadczenia nie posiada żadnego innego majątku: żadnych innych nieruchomości, ruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, ani przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 5.000 zł. Z oświadczenia strony wynika, że jej jedyny dochód zamyka się w kwocie 1.300 zł netto, stanowiącej wynagrodzenie za pracę. Miesięcznie strona skarżąca spłaca ratę kredytu hipotecznego w kwocie około 3.000 zł (kwota ta jest w części rozliczana razem z byłą żoną). Natomiast koszty utrzymania, zamykają się w kwocie około 1.000 zł. W tym stanie rzeczy, pismem z dnia 20 grudnia 2016 r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę do nadesłania (w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania) szeregu dokumentów, mających zobrazować jego rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to obejmowało także wykazanie aktualnej kondycji finansowej przedsiębiorstwa strony skarżącej, prowadzonego pod nazwą A. Przesyłka zawierająca to wezwanie, została skutecznie doręczona stronie w dniu 2 stycznia 2017 r., co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru ww. przesyłki, znajdującej się w aktach sądowych sprawy. W odpowiedzi na to wezwanie, pełnomocnik procesowy wnioskodawcy, w piśmie z dnia 9 stycznia 2017 r. stwierdził, że jego klient nie jest w stanie przedstawić materiałów żądanych przez referendarza w zakreślonym terminie, ponieważ przebywa on na zwolnieniu lekarskim od dnia 16 grudnia 2016 r. do dnia 12 stycznia 2017 r. (załącznikiem do pisma była kserokopia tego zwolnienia – druk ZUS ZLA). Jednocześnie pełnomocnik złożył wniosek o przedłużenie terminu do złożenia dokumentów. W piśmie tym stwierdzono również, że wnioskodawca jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę z minimalnym wynagrodzeniem, nie prowadzi aktualnie działalności gospodarczej i nie posiada rachunków bankowych. Nieruchomość wskazana na druku formularza PPF stanowi współwłasność wnioskodawcy i jego byłej żony – nieruchomość ta jest obciążona hipoteką. Zarządzeniem z dnia 13 stycznia 2017 r. referendarz sądowy uwzględnił wniosek o przedłużenie powyższego terminu, przedłużając go o 14 dni od dnia doręczenia tego zarządzenia pełnomocnikowi strony. Zarządzenie to zostało doręczone pełnomocnikowi w dniu 23 stycznia 2017 r., co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki, zawierającej to zarządzenie, znajdującej się w aktach sądowych sprawy. W dniu 20 stycznia 2017 r. wpłynęło do akt sprawy kolejne pismo pełnomocnika z wnioskiem o wyznaczenie nowego terminu z załączoną kserokopią kolejnego "zwolnienia lekarskiego" (druk ZUS ZLA) od dnia 13 stycznia 2017 r. do dnia 14 lutego 2017 r. Tożsamą treść do powyższego pisma miało pismo procesowe pełnomocnika strony z dnia 2 lutego 2017 r. Kolejne wnioski o przedłużenie terminu nie zostały już uwzględnione. Do dnia dzisiejszego nie wpłynęły do akt żadne dokumenty, o nadesłanie których skarżący był wzywany. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zmianami) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) albo obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku M. J., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd, w tym przypadku referendarz sądowy, nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący złożył jedynie wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF i nie udowodnił w żaden sposób, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Skarżący w ogóle nie wykazał jaki jest jego aktualny, obecny stan majątkowy. Podkreślić należy, że wnioskodawca jest reprezentowany w niniejszej sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata. Jedynym argumentem, w opinii pełnomocnika strony, wyjaśniającym nieprzedłożenie do akt sprawy jakichkolwiek dokumentów, czy materiałów źródłowych, jest zwolnienie lekarskie wnioskodawcy. W aktach znajdują się kserokopie dwóch zwolnień (druki ZUS ZLA) stwierdzające niezdolność do pracy M. J. od dnia 16 grudnia 2016 r. do dnia 12 stycznia 2017 r. i od dnia 13 stycznia 2017 r. do dnia 14 lutego 2017 r. Powyższe zaświadczenia lekarskie stwierdzają jednak niezdolność wnioskodawcy do pracy – i de facto odnoszą się jedynie do jego stosunku pracy, a więc relacji łączących skarżącego (będącego pracownikiem) z jego pracodawcą w zakresie zdolności do świadczenia pracy przez pracownika. W tym przypadku zaświadczenia te stwierdzają, że we wskazanym w nich okresie wnioskodawca nie jest zdolny do świadczenia pracy. W szerszym aspekcie, zaświadczenie takie stanowi podstawę do wypłaty świadczenia chorobowego (zasiłku chorobowego) z ubezpieczenia społecznego (czyli świadczenia wypłacanego w czasie niezdolności do pracy pracownika przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych). Zaświadczenia o niezdolności do pracy nie mają jednak bezpośredniego znaczenia w kwestii zdolności do gromadzenia materiału źródłowego w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy i dołączenia tego materiału do akt sprawy. Stwierdzenie to jest tym bardziej istotne, że wnioskodawca nie działa przecież w sprawie sam, lecz jest reprezentowany przez adwokata. W sprawie działa adwokat, który reprezentuje stronę skarżącą w postępowaniu sądowym, natomiast przedkładane zaświadczenia lekarskie nie dotyczą adwokata, lecz bezpośrednio samego wnioskodawcę. Tak więc, to pełnomocnik procesowy strony powinien wykazać realną inicjatywę w zgromadzeniu materiału źródłowego w sprawie. Tymczasem w aktach brak jakichkolwiek dokumentów, które potwierdzałyby oświadczenia skarżącego złożone na druku urzędowego formularza PPF. Dla porządku zaznaczyć należy, że z obu zaświadczeń lekarskich wynika, że wnioskodawca nie przebywa w szpitalu i "może chodzić" (rubryka nr 15 zaświadczenia lekarskiego druku ZUS ZLA – wskazania lekarskie). Z tego wskazania lekarskiego wynika, że wnioskodawca nie jest obłożnie chory i nie potrzebuje stałej i permanentnej opieki innej osoby. W takiej sytuacji, strona reprezentowana w postepowaniu sądowym przez adwokata, powinna być w stanie współdziałać ze swoim pełnomocnikiem w skompletowaniu materiału źródłowego i przedłożeniu go do akt sprawy. Obowiązek taki finalnie jednak spoczywa na pełnomocniku wnioskodawcy. Do wykazania aktualnej sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie wystarcza samo jego oświadczenie, ani jedynie potwierdzanie tych oświadczeń przez jego pełnomocnika procesowego. Rozpoznając wniosek o prawo pomocy, należy ocenić stan majątkowy wnioskodawcy, a następnie podjąć stosowną decyzję w przedmiocie przyznania, bądź odmowy przyznania prawa pomocy. Dla dokonania rzetelnej oceny stanu majątkowego potrzebne jest jego wykazanie przez wnioskodawcę za pomocą stosownych dokumentów, czy też zaświadczeń. Tymczasem do tej pory nie wpłynęły do akt żadne dokumenty, ani materiały źródłowe, o dostarczenie których, strona została wezwana pismem referendarza sądowego z dnia 20 grudnia 2016 r. Brak jest jakichkolwiek materiałów wykazujących wysokość wynagrodzenia wnioskodawcy, jak również wydatków ponoszonych w jego gospodarstwie domowym. Wnioskodawca nie wykazał za pomocą stosownych materiałów jaka jest wysokość poszczególnych rat kredytowych i w jakiej wysokości de facto on sam uczestniczy w ich spłacaniu. Jedyną okoliczność, którą rozpoznający wniosek mógł ustalić, jako fakt notoryjny, jest to, że działalność gospodarcza prowadzona przez wnioskodawcę pod firmą M. J. A, została zawieszona z dniem 1 października 2015 r. (dane z CEiDG). Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.