III SA/Gl 1568/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 15 lutego 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. Pismem z 27 października 2016 r. M. J. wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług. W skardze M. J. zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący jest reprezentowany w sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego z wyboru w osobie adwokata. W uzasadnieniu nadesłanego urzędowego formularza PPF, skarżący oświadczył, że za zwolnieniem z opłaty od skargi przemawia okoliczność, że poniesienie kosztów sądowych jest niemożliwe bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania zarówno jego samego, jak i jego ("swojej") rodziny. W rubryce nr 6 druku urzędowego formularza PPF wnioskodawca jednak nie wskazał członków swojej rodziny, pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym – osób, których obowiązek utrzymania ma uniemożliwić mu poniesienie kosztów sądowych w tej sprawie. Wnioskodawca oświadczył, że jest właścicielem domu jednorodzinnego o powierzchni [...] m2, położonego w K., o wartości około 650.000 zł, która to nieruchomość jest obciążona hipoteką na rzecz banku w wysokości około 600.000 zł. Poza tym wnioskodawca, wg swojego oświadczenia nie posiada żadnego innego majątku: żadnych innych nieruchomości, ruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, ani przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 5.000 zł. Z oświadczenia strony wynika, że jej jedyny dochód zamyka się w kwocie 1.300 zł netto, stanowiącej wynagrodzenie za pracę. Miesięcznie strona skarżąca spłaca ratę kredytu hipotecznego w kwocie około 3.000 zł (kwota ta jest w części rozliczana razem z byłą żoną). Natomiast koszty utrzymania, zamykają się w kwocie około 1.000 zł. W tym stanie rzeczy, pismem z dnia 20 grudnia 2016 r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę do nadesłania (w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania) szeregu dokumentów, mających zobrazować jego rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to obejmowało także wykazanie aktualnej kondycji finansowej przedsiębiorstwa strony skarżącej, prowadzonego pod nazwą A. Przesyłka zawierająca to wezwanie, została skutecznie doręczona stronie w dniu 2 stycznia 2017 r., co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru ww. przesyłki, znajdującej się w aktach sądowych sprawy. W odpowiedzi na to wezwanie, pełnomocnik procesowy wnioskodawcy, w piśmie z dnia 9 stycznia 2017 r. stwierdził, że jego klient nie jest w stanie przedstawić materiałów żądanych przez referendarza w zakreślonym terminie, ponieważ przebywa on na zwolnieniu lekarskim od dnia 16 grudnia 2016 r. do dnia 12 stycznia 2017 r. (załącznikiem do pisma była kserokopia tego zwolnienia – druk ZUS ZLA). Jednocześnie pełnomocnik złożył wniosek o przedłużenie terminu do złożenia dokumentów. W piśmie tym stwierdzono również, że wnioskodawca jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę z minimalnym wynagrodzeniem, nie prowadzi aktualnie działalności gospodarczej i nie posiada rachunków bankowych. Nieruchomość wskazana na druku formularza PPF stanowi współwłasność wnioskodawcy i jego byłej żony – nieruchomość ta jest obciążona hipoteką. Zarządzeniem z dnia 13 stycznia 2017 r. referendarz sądowy uwzględnił wniosek o przedłużenie powyższego terminu, przedłużając go o 14 dni od dnia doręczenia tego zarządzenia pełnomocnikowi strony. Zarządzenie to zostało doręczone pełnomocnikowi w dniu 23 stycznia 2017 r., co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki, zawierającej to zarządzenie, znajdującej się w aktach sądowych sprawy. W dniu 20 stycznia 2017 r. wpłynęło do akt sprawy kolejne pismo pełnomocnika z wnioskiem o wyznaczenie nowego terminu z załączoną kserokopią kolejnego "zwolnienia lekarskiego" (druk ZUS ZLA) od dnia 13 stycznia 2017 r. do dnia 14 lutego 2017 r. Tożsamą treść do powyższego pisma miało pismo procesowe pełnomocnika strony z dnia 2 lutego 2017 r. W tym stanie rzeczy referendarz sądowy postanowieniem z 15 lutego 2017 r. odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia podniesiono, że skarżący złożył jedynie wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF i nie udowodnił w żaden sposób, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Skarżący w ogóle nie wykazał jaki jest jego aktualny, obecny stan majątkowy. W ocenie referendarza strona reprezentowana w postepowaniu sądowym przez adwokata, powinna być w stanie współdziałać ze swoim pełnomocnikiem w skompletowaniu materiału źródłowego i przedłożeniu go do akt sprawy. Obowiązek taki finalnie jednak spoczywa na pełnomocniku wnioskodawcy. Postanowienie powyższe zostało zaskarżone sprzeciwem. W sprzeciwie ponownie powołano się na stan zdrowia wnioskodawcy uniemożliwiający mu współdziałanie z pełnomocnikiem a ponadto zwrócono uwagę, że dopiero z treści postanowienia referendarza sądowego pełnomocnik dowiedział się o nieuwzględnieniu jego kolejnych wniosków o przedłużenie terminu sądowego. Zarządzeniem sprawozdawcy z 3 kwietnia 2017 r. ponownie wezwano pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku a następnie – w związku z kolejnym pismem zawierającym wniosek o przedłużenie terminu zarządzeniem z 10 maja 2017 r termin został przedłużony na okres 14 dni od dnia otrzymania przez pełnomocnika skarżącego informacji o jego przedłużeniu. Stosowną informacje doręczono w dniu 18 maja 2017 r., jednak ani w zakreślonym terminie (który upłynął w dniu 1 czerwca 2017 r.) ani później żadne dokumenty nie zostały nadesłane. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) albo obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżąca spółka składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku skarżącego, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jednocześnie podkreślić należy, że regulacja normatywna w zakresie prawa pomocy w przypadku osób prawnych lub jednostek organizacyjnych, które nie posiadają osobowości prawnej, zgodnie z treścią art. 246 § 2 in principio P.p.s.a., ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet gdyby przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie występujących w sprawie opłat byłaby spełniona, rozpoznający wniosek nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia stronie konstytucyjnego prawa do sądu. W ocenie Sądu sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zasadnie bowiem referendarz sądowy uznał, że pełnomocnik skarżącego nie wykazał w żaden sposób okoliczności przemawiających za przyznaniem mu prawa pomocy. Należy zwrócić uwagę, że art. 255 P.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji majątkowej strony w sytuacji, gdyby oświadczenie zawarte we wniosku okazało się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Pełnomocnik skarżącego przez całe postępowanie wpadkowe, zarówno na etapie rozpoznawania sprawy przez referendarza sądowego jak i po wniesieniu sprzeciwu nie wykonał tego obowiązku. Należy zauważyć, że biorąc pod uwagę argumentację zawartą w sprzeciwie zdecydowano się na ponowne wezwanie pełnomocnika skarżącego o uzupełnienie danych zawartych we wniosku jak i później na przedłużenie terminu, jednak nie zostało to wykorzystane przez pełnomocnika. W tym stanie rzeczy rozważania referendarza sądowego, które legły u podstaw odmowy przyznania prawa pomocy, w pełni zachowują swoją aktualność. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 P.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.