III SA/Gl 157/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Kandut, , , po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. R. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 27 marca 2018 r. oddalającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. R. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osoby trzeciej p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 27 marca 2018 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach odmówił M. R. (dalej: skarżący, wnioskodawca, strona) przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowienie to zapadło w następującym stanie faktycznym. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na oznaczoną w sentencji niniejszego postanowienia decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach strona, reprezentowana przez pełnomocnika – adwokata, wniosła o zwolnienie jej od kosztów sądowych. W urzędowym formularzu PPF, nadesłanym wraz ze skargą wnioskodawca zaznaczył, że w chwili obecnej jest zatrudniony na terenie Niemiec jak pracownik fizyczny za wynagrodzenie 1.100 euro. Miesięczne koszty utrzymania (w tym dojazdy, wyżywienie i utrzymanie samochodu) oszacował na kwotę 400 euro. Podał, że wydatkuje kwotę 250 euro na przejazdy do Polski, koszty ubrań oraz leczenie. Na pozostałe wydatki zużywa resztę wynagrodzenia, a zatem nie posiada żadnych oszczędności. W świetle oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Jedynym majątkiem, który posiada są wierzytelności, które – jak zaznaczył - trudno będzie wyegzekwować. Skarżący nadmienił, że zaciągnął kredyt konsumpcyjny na prośbę osoby, przez którą został oszukany, na kwotę 61.000 zł i miesięczna rata z tego tytułu stanowi kwotę 1.180 zł. Jest ponadto pozywany przez firmy, oszukane przez ww. osobę, posługującą się nazwiskiem skarżącego. W piśmie z dnia 7 lutego 2018 r. referendarz sądowy wezwał do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez nadesłanie w szczególności: dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, odpisów umowy o pracę skarżącego lub zaświadczenia pracodawcy o wysokości wynagrodzenia wypłaconego mu w okresie ostatniego półrocza za poszczególne miesiące, wskazującego na formę zapłaty oraz zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń, w tym uzyskiwanych w ramach tzw. Programu 500+ z okresu ostatnich sześciu miesięcy lub odpisów decyzji, którymi świadczenia te przyznano (zwaloryzowano); w celu udokumentowania dochodów z działalności gospodarczej nadesłać należało odpisy księgi przychodów i rozchodów, deklaracji dla podatku od towarów i usług, raportów kasowych; odpisów zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych, także dotyczących ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych, złożonych przez lub w imieniu skarżącego oraz innych osób pozostających z nim w gospodarstwie domowym za ostatnie dwa lata (w przypadku nie złożenia takich zeznań w Polsce należało przedłożyć zaświadczenie właściwego organu podatkowego, że skarżący za 2016 r. nie wykazał dochodów do opodatkowania, lub że w 2017 r. i w roku bieżącym nie odnotowano jakichkolwiek wpłat tytułem zaliczek na jego podatek dochodowy); wyciągów z wszelkich rachunków bankowych oraz prowadzonych przez spółdzielcze kasy oszczędności, posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, w tym dokumentów dotyczących lokat (w przypadku ich zajęcia, należało przedstawić stosowne zaświadczenia potwierdzające ten fakt); zaświadczenia banku wskazującego wysokość miesięcznej raty kredytu spłacanego przez stronę w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz sumę zaległości już spłaconych i pozostających do zapłaty bądź harmonogramu spłat należności kredytowych; dokumentu, pozwalającego ustalić tytuł prawny na podstawie którego skarżący korzystał (korzysta) z lokali położonych w Z. przy ul. [...] oraz [...], w szczególności odpisów z ksiąg wieczystych, odpisów umowy najmu wraz z potwierdzeniami uiszczenia czynszu za trzy ostatnie miesiące; odpisów faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności bądź ewentualnych zaległości w tym zakresie. W wezwaniu zawarto informację, że dokumenty, które mogą stanowić dowód w postępowaniu, muszą być sporządzone w języku polskim lub być przełożone na ten język przez biegłego tłumacza sądowego. W przedmiotowej sprawie przesyłka pomimo dwukrotnego awizowania (w dniach 2 i 12 marca 2018 r.) nie została odebrana przez pełnomocnika strony skarżącej. Dlatego też postanowieniem z 27 marca 2018 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy z uwagi na brak dokumentów wskazujących na sytuację majątkową wnioskodawcy. W sprzeciwie od powyższego postanowienia pełnomocnik skarżącego wniósł o jego zmianę przez zwolnienie strony od obowiązku częściowego ponoszenia kosztów sądowych. Pełnomocnik skarżącego podnosił, że strona pracując fizycznie w Niemczech osiąga wynagrodzenie miesięczne nieprzekraczające 1135 euro netto (1592 euro brutto), zaś w 2017 r. minimalne wynagrodzenie za pracę w Niemczech oscylowało wokół kwoty 1530 euro – skarżący osiągał zatem kwotę niemal zrównaną z ustawowym minimum. Koszt jego miesięcznego utrzymania wynosi około 400 euro, comiesięcznie spłaca ratę w wysokości 1180 zł tytułem zaciągniętego kredytu (po przeliczeniu daje to kwotę 280 euro). Pełnomocnik zaznaczył też, że skarżący zmuszony jest ponosić koszty naprawy samochodu, a dodatkowo jest obciążony finansowo z tytułu współpracy z nieuczciwym kontrahentem. Zaznaczył również, że nie był w stanie terminowo uzupełnić dokumentów, czyni to dopiero przy sprzeciwie. Jednak zdaniem pełnomocnika skarżącego, już na podstawie wcześniej przedłożonych dokumentów możliwe było wyciągnięcie wniosków, iż skarżący nie był w stanie bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania ponieść całości opłat sądowych. Należy w tym miejscu nadmienić, że w równoległej sprawie (I SA/Gl 122/18) w odpowiedzi na analogiczne wezwanie referendarza sądowego pełnomocnik skarżącego pismem z 27 lutego 2018 r. wskazał, że rata kredytu wynosiła 1200 zł (od stycznia kredyt jest spłacony). Podał, iż lokal mieszkalny przy ul. [...] należy do brata i bratowej wnioskodawcy, który nie zamieszkuje w nim ale brat zgadza się odbierać korespondencję przeznaczoną dla skarżącego. Z kolei lokal przy ul. [...] należy do ojca skarżącego – wnioskodawca zatrzymuje się w nim w czasie pobytu w Polsce. Pełnomocnik stwierdził również, że ze względu na trwały pobyt strony za granicą i świadczenie tam pracy nie jest w stanie uzyskać pozostałych zaświadczeń – w związku z tym wniósł o przedłużenie terminu. Do pisma pełnomocnik załączył plik dokumentów, mających potwierdzać pobyt strony za granicą i świadczenie tam pracy, sporządzonych w języku niemieckim. Z kolei później, w tej sprawie, do sprzeciwu na postanowienie referendarza z 24 kwietnia 2018 r. (również odmawiające przyznania prawa pomocy) pełnomocnik skarżącego dołączył rachunki i faktury związane z wydatkami na naprawę samochodu (sporządzone w języku polskim), w tym fakturę z tytułu zakupu w dniu 19 grudnia 2017 r. regenerowanej skrzyni biegów (1390 zł), rachunek za naprawę pojazdu z dnia 28 grudnia 2017 r. (1997 zł), rachunek z dnia 21 grudnia 2016 r. za wymianę łożysk przednich, klocków i tarcz hamulcowych przednich (300 zł) oraz paragon z tytułu zakupu w dniu 10 lutego 2018r. akumulatora i wycieraczek (487,98 zł). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: P.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W dalszej kolejności wskazać trzeba, że w myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Wskazać jednak przyjdzie, że przytoczony powyżej przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, zawartej w art. 199 P.p.s.a. Należy zaznaczyć, iż rzeczą wnioskodawcy jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonym wyżej przepisie. Na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 25 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 322/08, LEX nr 479084, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl.). Wskazuje na to użyte w treści art. 246 P.p.s.a. pojęcie "wykazać", które oznacza udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić (por. Słownik języka polskiego pod redakcją prof. Mieczysława Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN, Sp. z o.o. Warszawa 1978, wydanie IX z 1994 r., str. 805). Inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na wnioskodawcy, a nie na rozpoznającym wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową. W omawianej sprawie referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy przyjmując, że skarżący nie ustosunkował się do wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wprawdzie dokumenty takie zostały nadesłane w sprawie I SA/Gl 122/18, ale nie mają one walorów dowodowych, gdyż sporządzone są w języku niemieckim. Zatem nawet wzięcie ich pod uwagę w niniejszym postępowaniu nie miałoby wpływu na treść rozstrzygnięcia referendarza sądowego. Dodatkowo należy zauważyć, iż także na etapie sprzeciwu skarżący nie przedłożył dokumentów, wykazujących spełnienie przesłanek przyznania prawa pomocy. Za dokumenty takie nie mogą być uznane również znane Sadowi z urzędu rachunki i faktury z tytułu naprawy samochodu, albowiem pomimo tego, że sporządzone są w języku polskim, stanowią jedynie fragmentaryczny dowód poniesienia konkretnych wydatków. Inny nadesłany wraz ze sprzeciwem dokument – rozliczenie wynagrodzenia za grudzień 2017 r. – sporządzony został natomiast w języku niemieckim. Powyższe mankamenty dowodowe powodują, że sytuacja finansowa i majątkowa skarżącego nie została wyjaśniona i budzi wątpliwości a to oznacza, że nie wykazał on w żaden sposób, iż spełnia przesłanki ustawowe przyznania prawa pomocy. Trudno tym samym zgodzić się z twierdzeniem pełnomocnika strony zawartym w sprzeciwie, że już na podstawie złożonych wcześniej dokumentów możliwe było wyciągnięcie wniosków o tym, że skarżący nie jest w stanie ponieść całości opłat sądowych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 P.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.