III SA/Gl 1575/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług (odpowiedzialności osoby trzeciej) w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia [...] r., nadesłanym w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia należnego wpisu sądowego w kwocie [...] zł, skarżący reprezentowany przez fachowego pełnomocnika procesowego domagał się zwolnienia od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, córką w wieku [...] lat oraz synem w wieku [...] lat. Łączne dochody wszystkich członków rodziny z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę wynoszą [...] zł brutto, tj. [...] zł netto. Tymczasem wydatki związane z koniecznym utrzymaniem oszacowane zostały na kwotę nie mniejszą niż [...] zł. Dodatkowo tytułem opłat za tzw. media w okresie jesienno-zimowym wydatkują średnio [...] zł, natomiast w okresie wiosenno-letnim [...] zł. Ponadto na zakup leków i płatnych wizyt lekarskich skarżący przeznacza ok. [...] zł. Według złożonego oświadczenia nie posiada on żadnych składników majątku, albowiem dom o pow. [...] m2 oraz działka rolna o pow. [...] m2 stanowią własność jego żony. Ponieważ powyższe dane okazały się niewystarczające do oceny sytuacji finansowej i możliwości płatniczych strony skarżącej, pismem z dnia 27 września 2013 r. wezwano ustanowionego w sprawie pełnomocnika do uzupełnienia złożonego wniosku przez: - nadesłanie odpisów bądź kserokopii dokumentów potwierdzających wielkość ponoszonych w związku z koniecznym utrzymaniem wydatków w postaci rachunków, faktur VAT lub dowodów wpłat uiszczanych opłat za wodę, gaz, energię elektryczną, telefon, podatek od nieruchomości itp.; - przedłożenie zaświadczenia wystawionego przez właściwy organ jednostki samorządu terytorialnego zawierającego informację o wszystkich osobach zameldowanych w miejscu zamieszkania wnioskodawcy; - nadesłanie wystawionych przez zakład pracy zaświadczeń potwierdzających wysokość uzyskiwanych przez skarżącego i jego żonę dochodów z okresu ostatnich trzech miesięcy; - przedłożenie wyciągów lub wykazów z wszystkich posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy; - nadesłanie odpisów bądź kserokopii złożonych przez skarżącego i jego żonę zeznań podatkowych za 2012 r. lub zaświadczenia wystawionego przez naczelnika właściwego urzędu skarbowego o wysokości osiągniętych w podanym wyżej okresie dochodów; - udokumentowanie wysokości ponoszonych na leczenie wydatków, a gdyby to nie było możliwe przedłożenie zaświadczenia lekarskiego o konieczności stałego przyjmowania leków lub poddawania się odpłatnym badaniom lekarskim; - przedłożenie wystawionych przez zakłady pracy zaświadczeń potwierdzających wysokość uzyskiwanych przez córkę i syna dochodów z okresu ostatnich trzech miesięcy; - nadesłanie odpisów bądź kserokopii złożonych przez córkę i syna zeznań podatkowych za 2012 r. lub zaświadczenia wystawionego przez naczelnika właściwego urzędu skarbowego o wysokości osiągniętych w podanym wyżej okresie dochodów; - udokumentowanie przywołanego we wniosku faktu, iż żona skarżącego jest właścicielem domu o pow. [...] m2 oraz działki rolnej o pow. [...] m2. Wezwanie to jak wynika z akt sprawy doręczone zostało w dniu [...] r. Do dnia dzisiejszego pozostało ono bez odpowiedzi. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej jako "p.p.s.a.") przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie strony od kosztów sądowych, tj. opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a.) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Brzmienie powyższego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 322/08, LEX nr 479084). Pojęcie "wykazać" oznacza bowiem udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić (por. Słownik języka polskiego pod redakcją prof. Mieczysława Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN, Sp. z o.o. Warszawa 1978, wydanie IX z 1994 r., str. 805). Odnosi się ono do wnioskodawcy, co oznacza, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie, a nie na rozpoznającym wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. nr 227, poz. 2245). Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Tym bardziej, że brak jest podstaw prawnych do prowadzenia z urzędu jakichkolwiek dochodzeń w przypadku, gdy przedstawione przez skarżącego dane uniemożliwiają pełną ocenę jego możliwości finansowych, albo gdy te nie są do końca jasne. Jeżeli zatem strona nie wywiąże się w sposób należyty z ciążących na niej powinności przejawiających się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz w dostarczaniu wszelkich dokumentów źródłowych pozwalających na wolną od wątpliwości weryfikację złożonego w tym zakresie oświadczenia, przyznanie prawa pomocy nie może wchodzić w rachubę. To sprawą zainteresowanego jest przecież wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Stosownie bowiem do art. 255 ustawy p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to strona zobowiązana jest złożyć na wezwanie - w zakreślonym terminie - dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy skarżący został wezwany do przedłożenia stosownych dokumentów źródłowych (vide: pismo z dnia 27 września 2013 r.), które miały na celu zobrazowanie jego rzeczywistych możliwości finansowych. Jednakże nie zareagował na owe wezwanie zgodnie z ciążącym na nim obowiązkiem wynikającym z zasady ciężaru dowodu oraz z bezpośredniej dyspozycji zawartej w art. 255 ustawy p.p.s.a. Dlatego też brak było podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. Przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych jest bowiem możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania. Tymczasem złożone na urzędowym formularzu oświadczenie skarżącego, z którego wynikało, że łączny dochód wszystkich członków rodziny wynosi [...] zł brutto, tj. [...] zł netto, a wydatki poza opłatami za tzw. media, które oszacowano średnio na [...] zł bądź [...] zł (w zależności od sezonu) obejmują jeszcze dodatkową kwotę nie mniejszą niż [...] zł, nie mogło być uznane za wystarczające. Tym bardziej, że na poparcie swoich tez nie przedłożył on żadnego dowodu, choć reprezentowany jest przez fachowego pełnomocnika procesowego. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05, niepubl.). Brak jest bowiem jakichkolwiek możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Tym bardziej, że z treści art. 255 ustawy p.p.s.a. wynika jednoznacznie, że odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Dlatego też jego bierność w tym zakresie musi być postrzegana jako nienależyte wykazanie przewidzianych w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienia NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06 oraz z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt OZ 128/05 niepubl.). Wobec powyższego, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 258 § 3 oraz art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.